Türkiye’de yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen iklim tipi hangisidir?
- A) Akdeniz iklimi
- B) Karadeniz iklimi
- C) Sert karasal iklim
- D) Tundra iklimi
- E) Kutup iklimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Akdeniz ikliminin en ayırt edici özelliği sıcak-kurak yaz ile ılık-yağışlı kışın bir arada görülmesidir.
Akdeniz ikliminin etkili olduğu Türkiye kıyılarında yılın en yağışlı mevsimi genel olarak hangisidir?
- A) Yaz
- B) Kış
- C) İlkbahar
- D) Sonbahar
- E) Bütün mevsimler kesinlikle eşit
Doğru cevap: B
Çözüm: Akdeniz kıyılarında özellikle kışın cephesel yağışlar belirgindir; yaz ise kurak geçer.
Türkiye’nin Karadeniz kıyılarında yıl boyunca yağış görülebilmesi hangi iklim tipinin belirgin özelliğidir?
- A) Çöl iklimi
- B) Tundra iklimi
- C) Karadeniz iklimi
- D) Sert kara içi iklimi
- E) Ekvatoral iklim
Doğru cevap: C
Çözüm: Karadeniz ikliminde yağışlar yıl içine Akdeniz iklimine göre daha düzenli yayılır; dört mevsimde de yağış görülebilir.
Türkiye’deki tipik Karadeniz ikliminde en çok yağış genel olarak hangi mevsimde düşer?
- A) Yaz
- B) İlkbahar
- C) Kış
- D) Sonbahar
- E) Her mevsimde tam eşit
Doğru cevap: D
Çözüm: Karadeniz ikliminde bütün mevsimler yağışlı olmakla birlikte tipik yağış maksimumu sonbahara denk gelir.
Türkiye’de deniz etkisinin azaldığı iç kesimlerde yaygın olarak görülen iklim tipi hangisidir?
- A) Ekvatoral iklim
- B) Muson iklimi
- C) Okyanusal tropikal iklim
- D) Kutup iklimi
- E) Karasal iklim
Doğru cevap: E
Çözüm: İç Anadolu ve Doğu Anadolu’nun geniş iç kesimlerinde karasallık koşulları hâkimdir.
Kıyıya göre iç kesimlerde yıllık sıcaklık farkının genellikle daha büyük olmasının başlıca nedeni nedir?
- A) Karasallığın artması
- B) Deniz etkisinin güçlenmesi
- C) Gelgit genliğinin büyümesi
- D) Boylam farkının sıcaklığı tek başına belirlemesi
- E) Her mevsim yağışın eşitlenmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Karalar denizlere göre daha çabuk ısınıp soğur; iç kesimlerde yıllık sıcaklık farkı genellikle büyüktür.
İlkbaharda yeşerip yaz kuraklığında sararan kısa boylu ot topluluklarının adı nedir?
- A) Maki
- B) Bozkır (step)
- C) Psödomaki
- D) Muson ormanı
- E) Alpin tundra
Doğru cevap: B
Çözüm: Bozkır, kurak-yarı kurak iç bölgelerin karakteristik ot formasyonudur; ilkbaharda yeşerip yazın sararır.
Aynı enlemde iki yerden biri kıyıda, diğeri iç kesimdeyse kışın kıyının daha ılıman olması en iyi neyle açıklanır?
- A) Denizin geç ısınıp geç soğumasıyla
- B) Kıyıdaki boylamların sıfır olmasıyla
- C) İç kesimin daha güneyde olmasıyla
- D) Kıyının Ekvator üzerinde bulunmasıyla
- E) Sıcaklığın yalnız Güneş doğuş saatine bağlı olmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Denizlerin ısıyı yavaş alıp vermesi kışın kıyıyı ılımanlaştırır; aynı enlemde bile karasallık sıcaklık farkı oluşturur.
Ege’de deniz etkisinin graben vadileri boyunca iç kesimlere sokulmasına karşılık Akdeniz kıyılarında çoğu yerde sınırlanması neden olur?
- A) Ege’de hiç dağ olmaması
- B) Dağların Ege’de kıyıya dik, Akdeniz’de çoğunlukla paralel uzanması
- C) Akdeniz’de hiç deniz bulunmaması
- D) Akdeniz’de bütün ovaların volkanik olması
- E) Yalnız boylam farkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Enine Ege kıyısındaki doğal açıklıklar deniz etkisini içeri taşır; Torosların paralel uzanışı Akdeniz’de engel oluşturur.
Türkiye’de güneybatıdan esen ve genellikle sıcaklığı artıran yerel rüzgâr hangisidir?
- A) Poyraz
- B) Yıldız
- C) Lodos
- D) Karayel
- E) Yalnız gündüz deniz meltemi
Doğru cevap: C
Çözüm: Lodos güneybatıdan, poyraz kuzeydoğudan eser. Kuzey yönlü rüzgârlar Türkiye’de genel olarak daha serin hava getirebilir.
Poyrazın estiği yörede sıcaklığın düşmesi, lodosla yükselmesine yönelik en uygun temel açıklama hangisidir?
- A) İki rüzgârın da yalnız Ekvator’dan gelmesi
- B) Yalnız yerel saat farkının rüzgârı oluşturması
- C) Rüzgârların hiçbir zaman sıcaklığı etkilememesi
- D) Rüzgârların geldikleri kaynak enlemlerin farklı olması
- E) Güney yönlü rüzgârların her zaman kar getirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Poyraz kuzeydoğudan ve lodos güneybatıdan eser; Türkiye’de geldikleri yörelerin termal koşulları sıcaklık etkilerini değiştirir.
Akdeniz kıyılarında kızılçam ormanlarının tahrip edildiği alanlarda doğal çalı örtüsünün yaygınlaşması hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Tundra
- B) Çernezyom
- C) Savan
- D) Alpin çayır
- E) Maki
Doğru cevap: E
Çözüm: Akdeniz ikliminde kızılçam ormanlarının tahribiyle maki adı verilen kuraklığa dayanıklı sert yapraklı çalı toplulukları gelişir.
Maki örtüsünün tekrar tekrar tahribiyle oluşan, çoğu yerde daha kısa ve seyrek çalı birliği hangisidir?
- A) Garig
- B) Psödomaki
- C) Tayga
- D) Çayır
- E) Büyük yapraklı nemli orman
Doğru cevap: A
Çözüm: Garig, makinin ileri tahribi sonucunda oluşabilen kısa boylu, seyrek Akdeniz çalı topluluğudur.
Karadeniz kıyısındaki psödomaki örtüsünün Akdeniz makisinden ayırt edilmesini sağlayan belirti hangisidir?
- A) Sadece çöllerde gelişmesi
- B) Nemli koşullarda yaprak döken çalı türlerini de barındırması
- C) Yalnız kumullardan oluşması
- D) Bütün bireylerinin otsu olması
- E) Tamamen buzullarla kaplı olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Psödomaki, nemli iklimdeki orman tahribiyle ilişkilidir ve makiye benzeyen türlerin yanı sıra yaprak döken çalıları içerebilir.
I. Akdeniz ikliminde yağış maksimumu kış, II. Karadeniz ikliminde yağış maksimumu genellikle sonbahar, III. İç Anadolu karasal ikliminde yağış maksimumu ilkbahardır. Hangileri doğru?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız I
- C) Yalnız II
- D) I ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Tipik mevsimsel yağış sıralamasında Akdeniz kış, Karadeniz sonbahar, İç Anadolu ilkbahar maksimumuyla ayırt edilir.
Aynı enlemde kıyı kentinde yıllık sıcaklık farkı 9°C, iç kesim kentinde 22°C ölçülüyor. Bu farkın başlıca açıklaması nedir?
- A) Boylamın sıcaklığı zorunlu olarak belirlemesi
- B) Denizellik-karasallık farklılığı
- C) Kıyının Kutup Dairesi üzerinde bulunması
- D) İç kesimin Ekvator’da yer alması
- E) İki merkezin aynı iklim koşullarına sahip olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Enlem aynıysa denizelliğin kıyıda sıcaklık farkını azaltması ve iç kesimde karasallığın artırması beklenir.
Bir iklim grafiğinde yaz yağışları çok düşük, kış yağışları belirgin yüksek ve yıllık sıcaklık farkı sınırlıdır. Türkiye’de hangi bölge karakteri en uygundur?
- A) Erzurum-Kars yüksek platosu
- B) İç Anadolu kapalı havzası
- C) Akdeniz kıyı kuşağı
- D) Doğu Karadeniz yüksek yamaçları
- E) Sert karasal Doğu Anadolu içleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaz kuraklığı ve kış yağışlarının baskınlığı, ılıman kışla birlikte Akdeniz kıyı ikliminin belirgin işaretleridir.
Bir istasyonda aylık yağışlar tüm yıl sürmekte, en yüksek değerler sonbaharda gerçekleşmekte ve nemli ormanlar yaygın bulunmaktadır. En uygun seçenek hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu karasal iklimi
- B) İç Anadolu bozkır iklimi
- C) Akdeniz yaz kuraklığı
- D) Doğu Karadeniz kıyı iklimi
- E) Tuz Gölü çevresinin yarı kurak iklimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dört mevsimde yağış ve özellikle sonbahar maksimumu Karadeniz kıyı iklimiyle; gür ormanlar ise nemli ortamla ilişkilidir.
Türkiye’de I. Rize kıyıları, II. Konya çevresi, III. Erzurum-Kars yüksek platosu için doğal bitki örtüsü sıralaması hangi seçenekte uygundur?
- A) Bozkır — maki — tundra
- B) Maki — nemli orman — bozkır
- C) Çayır — tundra — garig
- D) Psödomaki — maki — nemli yağmur ormanı
- E) Nemli orman — bozkır — uzun boylu çayır
Doğru cevap: E
Çözüm: Rize’nin nemli iklimi orman, Konya’nın yarı kurak karasallığı bozkır, Erzurum-Kars’ın yaz yağışları gür çayır oluşturur.
Türkiye’de Akdeniz’den içeri sokulan nemli havanın Toroslar önünde yükselip yağış bırakması, gerisinde yağışın azalması hangi kavramları birlikte açıklar?
- A) Orografik yağış ve yağış gölgesi
- B) Konveksiyonel yağış ve gelgit
- C) Buzul birikimi ve lagün
- D) Muson ve kutup gündüzü
- E) Yalnız cephesel yağış ve orman yangını
Doğru cevap: A
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yükselerek yağış bırakır; dağın diğer yamacı yağış gölgesinde daha kuru kalabilir.