Aynı enlemde iki yerden biri kıyıda, diğeri iç kesimdeyse kışın kıyının daha ılıman olması en iyi neyle açıklanır?
- A) Denizin geç ısınıp geç soğumasıyla
- B) Kıyıdaki boylamların sıfır olmasıyla
- C) İç kesimin daha güneyde olmasıyla
- D) Kıyının Ekvator üzerinde bulunmasıyla
- E) Sıcaklığın yalnız Güneş doğuş saatine bağlı olmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Denizlerin ısıyı yavaş alıp vermesi kışın kıyıyı ılımanlaştırır; aynı enlemde bile karasallık sıcaklık farkı oluşturur.
Ege’de deniz etkisinin graben vadileri boyunca iç kesimlere sokulmasına karşılık Akdeniz kıyılarında çoğu yerde sınırlanması neden olur?
- A) Ege’de hiç dağ olmaması
- B) Dağların Ege’de kıyıya dik, Akdeniz’de çoğunlukla paralel uzanması
- C) Akdeniz’de hiç deniz bulunmaması
- D) Akdeniz’de bütün ovaların volkanik olması
- E) Yalnız boylam farkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Enine Ege kıyısındaki doğal açıklıklar deniz etkisini içeri taşır; Torosların paralel uzanışı Akdeniz’de engel oluşturur.
Türkiye’de güneybatıdan esen ve genellikle sıcaklığı artıran yerel rüzgâr hangisidir?
- A) Poyraz
- B) Yıldız
- C) Lodos
- D) Karayel
- E) Yalnız gündüz deniz meltemi
Doğru cevap: C
Çözüm: Lodos güneybatıdan, poyraz kuzeydoğudan eser. Kuzey yönlü rüzgârlar Türkiye’de genel olarak daha serin hava getirebilir.
Poyrazın estiği yörede sıcaklığın düşmesi, lodosla yükselmesine yönelik en uygun temel açıklama hangisidir?
- A) İki rüzgârın da yalnız Ekvator’dan gelmesi
- B) Yalnız yerel saat farkının rüzgârı oluşturması
- C) Rüzgârların hiçbir zaman sıcaklığı etkilememesi
- D) Rüzgârların geldikleri kaynak enlemlerin farklı olması
- E) Güney yönlü rüzgârların her zaman kar getirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Poyraz kuzeydoğudan ve lodos güneybatıdan eser; Türkiye’de geldikleri yörelerin termal koşulları sıcaklık etkilerini değiştirir.
Akdeniz kıyılarında kızılçam ormanlarının tahrip edildiği alanlarda doğal çalı örtüsünün yaygınlaşması hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Tundra
- B) Çernezyom
- C) Savan
- D) Alpin çayır
- E) Maki
Doğru cevap: E
Çözüm: Akdeniz ikliminde kızılçam ormanlarının tahribiyle maki adı verilen kuraklığa dayanıklı sert yapraklı çalı toplulukları gelişir.
Maki örtüsünün tekrar tekrar tahribiyle oluşan, çoğu yerde daha kısa ve seyrek çalı birliği hangisidir?
- A) Garig
- B) Psödomaki
- C) Tayga
- D) Çayır
- E) Büyük yapraklı nemli orman
Doğru cevap: A
Çözüm: Garig, makinin ileri tahribi sonucunda oluşabilen kısa boylu, seyrek Akdeniz çalı topluluğudur.
Karadeniz kıyısındaki psödomaki örtüsünün Akdeniz makisinden ayırt edilmesini sağlayan belirti hangisidir?
- A) Sadece çöllerde gelişmesi
- B) Nemli koşullarda yaprak döken çalı türlerini de barındırması
- C) Yalnız kumullardan oluşması
- D) Bütün bireylerinin otsu olması
- E) Tamamen buzullarla kaplı olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Psödomaki, nemli iklimdeki orman tahribiyle ilişkilidir ve makiye benzeyen türlerin yanı sıra yaprak döken çalıları içerebilir.
Doğu Karadeniz’in denize bakan yamaçlarında yağışların fazla olmasının önemli fiziksel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Denizden gelen havanın bütünüyle kuru olması
- B) Kıyıda yükseltinin her yerde sıfır olması
- C) Nemli havanın dağ boyunca yükselerek yoğunlaşması
- D) Havanın yükselirken sürekli ısınması
- E) Nemli havanın yalnız alçalan yamaçlarda yağış bırakması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya paralel yüksek dağlar nemli hava için yükselme yüzeyi oluşturur ve yamaç yağışlarını destekler.
Yazın kurak ve kışın yağışlı bir kentte doğal örtünün sert yapraklı, her dem yeşil çalılar olması hangi iklimi destekler?
- A) Tundra iklimini
- B) Kutup iklimini
- C) Yüksek dağ tundrasını
- D) Akdeniz iklimini
- E) Karasal step iklimini
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaz kuraklığına uyumlu maki çalıları ve kış yağışlarının baskınlığı Akdeniz iklimiyle uyumludur.
Yağışların tüm yıl görüldüğü ve en çok sonbaharda yoğunlaştığı, yazın belirgin kuraklığın olmadığı kıyı sahası hangi iklimdir?
- A) Akdeniz iklimi
- B) Sert karasal iklim
- C) Çöl iklimi
- D) Güneydoğu karasal iklimi
- E) Karadeniz iklimi
Doğru cevap: E
Çözüm: Tipik Karadeniz ikliminde yağış mevsimlere yayılır, genel maksimum sonbahardadır. Akdeniz iklimi yaz kuraklığıyla ayrılır.
İç Anadolu’da ilkbahar yağışlarıyla gelişen kısa otların yazın sararması hangi ekolojik durumu gösterir?
- A) Yaz kuraklığına duyarlı bozkır örtüsünü
- B) Her zaman yağışlı tropikal ormanı
- C) Kışın yaprak dökmeyen maki ormanını
- D) Yıl boyu kar altında kalan tundrayı
- E) Bütün yıl ıslak alpin çayırı
Doğru cevap: A
Çözüm: Bozkır bitkileri kısa nemli dönemde gelişir; yaz kuraklığıyla sararır. Bu durum yarı kurak karasal iklimle ilişkilidir.
Erzurum-Kars Platosu’nun yazın gür çayırlarla kaplı olmasında hangi mevsimsel özellik etkilidir?
- A) Yılın tamamında sıcak-kurak yaz yaşanması
- B) İlkbahar sonu ve yaz başında yağışların sürmesi
- C) Kışın bile sıcaklığın sürekli 30°C olması
- D) Yüksek platoda hiç yağış bulunmaması
- E) İklimin Ekvatoral özellik taşıması
Doğru cevap: B
Çözüm: Nisan-haziran yağışları ve serin yaz koşulları uzun boylu çayırları canlı tutar; yöre İç Anadolu bozkırından farklıdır.
Türkiye’nin güneydoğusunda yağışın nispeten az, yaz buharlaşmasının kuvvetli olduğu alçak sahalarda hangi örtü yaygındır?
- A) Nemli tropikal orman
- B) Sık ladin ormanı
- C) Bozkır
- D) Buzul tundrası
- E) Sürekli alpin çayır
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneydoğu Anadolu’nun kurak-yarı kurak alçak kesimlerinde yaz kuraklığına uyumlu bozkır bitki örtüsü görülür.
Erzurum-Kars’ta çayırların altında gelişen, humusça zengin siyah toprak aşağıdakilerin hangisidir?
- A) Terra rossa
- B) Laterit
- C) Lös
- D) Çernezyom
- E) Kumlu podzol
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaz yağışlarıyla gelişen gür çayırlar altında organik madde birikimiyle humusça zengin çernezyom oluşabilir.
Rize çevresindeki yıllık yağışın Konya’nın kurak sahalarından fazla olmasına hangi iki etken birlikte katkı yapar?
- A) İki yerin aynı bitki örtüsüne sahip olması
- B) Konya’nın deniz seviyesinin altında olması
- C) Rize’nin tamamen çöl ikliminde bulunması
- D) Yağışın sadece boylamla belirlenmesi
- E) Denizden gelen nemli hava ve yamaç boyunca yükselme
Doğru cevap: E
Çözüm: Rize’de Karadeniz’den gelen nemli hava yüksek kıyı yamaçlarında yoğunlaşabilir; Konya iç kesimde denizden uzaktır.
Kıyı ile iç kesimler karşılaştırıldığında yıllık sıcaklık farkının kıyıda daha az olmasındaki temel mekanizma nedir?
- A) Denizelliğin sıcaklık değişimlerini yumuşatması
- B) Bütün kıyıların aynı yükseltide olması
- C) Denizlerin karalardan daha hızlı ısınıp soğuması
- D) Karasallığın kıyıda en güçlü olması
- E) Güneş ışınlarının kıyıya her gün dik düşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Denizlerin geç ısınıp geç soğuması sıcaklığın yıl içinde daha dengeli seyretmesine neden olur.
Doğu Anadolu’da yüksek alanlarda karın uzun süre yerde kalmasının başlıca açıklaması hangisidir?
- A) Kışın yüksek buharlaşmanın sürekli kar üretmesi
- B) Yükselti ve kış sıcaklıklarının düşük olması
- C) Yıl boyunca tropikal hava etkisi
- D) Deniz akıntılarının kıta içine kadar ilerlemesi
- E) Yıllık sıcaklık farkının her yerde sıfır olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Yüksekliğin fazla olması ve sert karasal kışlar yerde kalan karın erimesini geciktirebilir.
İlkbahar sonunda öğleden sonra artan yüzey ısınmasıyla yükselen havanın oluşturduğu sağanak türü hangisidir?
- A) Yalnız yamaç yağışı
- B) Yalnız cephesel yağış
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Don olayı
- E) Radyasyon sisi
Doğru cevap: C
Çözüm: Gündüz yüzeyin ısınması hava yükselimini güçlendirir; İç Anadolu’daki kırkikindi sağanakları bu mekanizmaya örnektir.
Bir dağın rüzgâr altı yamacında yağışın azalmasıyla ortaya çıkan görece kuru saha hangi etkiyle açıklanır?
- A) Çölleşmenin yalnız enleme bağlı olması
- B) Gelgit artışı
- C) Fiyort oluşumu
- D) Yağış gölgesi
- E) Sürekli cephe oluşumu
Doğru cevap: D
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yağış bıraktıktan sonra diğer tarafta alçalabilir; bu durum yağış gölgesini oluşturur.
Türkiye’nin güney kıyısındaki dağların güney yamaçlarında güneşlenme koşullarının artması hangi kavramla ilişkilidir?
- A) Boylamın yerel saat etkisi
- B) Kıyı akıntısı
- C) Volkan bacası
- D) Kutup rüzgârı
- E) Bakı etkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey Yarım Küre orta kuşağındaki Türkiye’de güney yamaçlar genellikle daha fazla güneş enerjisi alır; buna bakı denir.