I. Akdeniz ikliminde yağış maksimumu kış, II. Karadeniz ikliminde yağış maksimumu genellikle sonbahar, III. İç Anadolu karasal ikliminde yağış maksimumu ilkbahardır. Hangileri doğru?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız I
- C) Yalnız II
- D) I ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Tipik mevsimsel yağış sıralamasında Akdeniz kış, Karadeniz sonbahar, İç Anadolu ilkbahar maksimumuyla ayırt edilir.
Aynı enlemde kıyı kentinde yıllık sıcaklık farkı 9°C, iç kesim kentinde 22°C ölçülüyor. Bu farkın başlıca açıklaması nedir?
- A) Boylamın sıcaklığı zorunlu olarak belirlemesi
- B) Denizellik-karasallık farklılığı
- C) Kıyının Kutup Dairesi üzerinde bulunması
- D) İç kesimin Ekvator’da yer alması
- E) İki merkezin aynı iklim koşullarına sahip olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Enlem aynıysa denizelliğin kıyıda sıcaklık farkını azaltması ve iç kesimde karasallığın artırması beklenir.
Bir iklim grafiğinde yaz yağışları çok düşük, kış yağışları belirgin yüksek ve yıllık sıcaklık farkı sınırlıdır. Türkiye’de hangi bölge karakteri en uygundur?
- A) Erzurum-Kars yüksek platosu
- B) İç Anadolu kapalı havzası
- C) Akdeniz kıyı kuşağı
- D) Doğu Karadeniz yüksek yamaçları
- E) Sert karasal Doğu Anadolu içleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaz kuraklığı ve kış yağışlarının baskınlığı, ılıman kışla birlikte Akdeniz kıyı ikliminin belirgin işaretleridir.
Bir istasyonda aylık yağışlar tüm yıl sürmekte, en yüksek değerler sonbaharda gerçekleşmekte ve nemli ormanlar yaygın bulunmaktadır. En uygun seçenek hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu karasal iklimi
- B) İç Anadolu bozkır iklimi
- C) Akdeniz yaz kuraklığı
- D) Doğu Karadeniz kıyı iklimi
- E) Tuz Gölü çevresinin yarı kurak iklimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dört mevsimde yağış ve özellikle sonbahar maksimumu Karadeniz kıyı iklimiyle; gür ormanlar ise nemli ortamla ilişkilidir.
Türkiye’de I. Rize kıyıları, II. Konya çevresi, III. Erzurum-Kars yüksek platosu için doğal bitki örtüsü sıralaması hangi seçenekte uygundur?
- A) Bozkır — maki — tundra
- B) Maki — nemli orman — bozkır
- C) Çayır — tundra — garig
- D) Psödomaki — maki — nemli yağmur ormanı
- E) Nemli orman — bozkır — uzun boylu çayır
Doğru cevap: E
Çözüm: Rize’nin nemli iklimi orman, Konya’nın yarı kurak karasallığı bozkır, Erzurum-Kars’ın yaz yağışları gür çayır oluşturur.
Türkiye’de Akdeniz’den içeri sokulan nemli havanın Toroslar önünde yükselip yağış bırakması, gerisinde yağışın azalması hangi kavramları birlikte açıklar?
- A) Orografik yağış ve yağış gölgesi
- B) Konveksiyonel yağış ve gelgit
- C) Buzul birikimi ve lagün
- D) Muson ve kutup gündüzü
- E) Yalnız cephesel yağış ve orman yangını
Doğru cevap: A
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yükselerek yağış bırakır; dağın diğer yamacı yağış gölgesinde daha kuru kalabilir.
I. Doğu Karadeniz’de kıyıya paralel dağlar nemli havayı yükseltir, II. İç Anadolu’da kapalı alanlar deniz etkisinden uzaktır, III. Erzurum-Kars’ta yükselti sıcaklığı düşürür. Hangileri iklim farklılıklarını açıklamada kullanılabilir?
- A) Yalnız II
- B) I, II ve III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) Yalnız III
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye’de iklim farklılıkları denizellik, dağların uzanışı ve yükselti birlikte değerlendirilerek açıklanır.
I. Maki Akdeniz’in kurak yazlarına uyumludur, II. Psödomaki nemli Karadeniz koşullarında görülür, III. Garig makinin tahribiyle gelişebilir. Bu ifadelerden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I, II ve III
- D) II ve III
- E) Yalnız III
Doğru cevap: C
Çözüm: Maki, psödomaki ve garig üç ayrı çalı topluluğudur; iklim koşulları ve bitki tahribi ilişkileri doğru eşleştirilmiştir.
Türkiye’de Erzurum-Kars iklimiyle ilgili I. Yaz başında yağış artışı, II. Gür çayırlar, III. En yağışlı mevsimin kesin olarak kış olması ifadelerinden hangileri uygundur?
- A) Yalnız III
- B) II ve III
- C) I ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Erzurum-Kars’ta nisan-haziran yağışları belirginleşir ve gür çayırlar yetişir; kış yağış maksimumu bu yöre için uygun değildir.
Aynı yükseltide iki noktadan biri denize yakın, diğeri iç kesimdedir. Sadece denizellik-karasallık farkına bakılarak hangisi beklenir?
- A) Kıyıda yıllık sıcaklık genliğinin kesinlikle iki kat fazla olması
- B) İç kesimde dört mevsim boyunca sıcaklığın değişmemesi
- C) Kıyıda yaz-kış sıcaklık farkının tamamen sıfır olması
- D) Boylam değişiminin bütün sıcaklık farklarını açıklaması
- E) İç kesimde yıllık sıcaklık genliğinin daha büyük olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Diğer koşullar benzer olduğunda denizellik yıllık sıcaklık farkını azaltır, karasallık artırır; bu bir genel eğilimdir.
Türkiye’nin iç kesimlerinde nispeten az yağış ve yüksek yaz buharlaşması sonucunda görülen kısa ot formasyonu hangi iklim-örtü ilişkisine örnektir?
- A) Yarı kurak karasal iklim — bozkır
- B) Nemli tropikal iklim — mangrov
- C) Akdeniz iklimi — tundra
- D) Karadeniz iklimi — çöl
- E) Kutup iklimi — maki
Doğru cevap: A
Çözüm: Bozkır yarı kurak karasal iklimde ilkbaharda yeşerip yazın sararır; yayılışı düşük nem ve yaz kuraklığıyla ilişkilidir.
Bir öğrenci “Karadeniz kıyısında yağış çok, çünkü bölgede dağların rüzgâr alan yamaçları bulunmaktadır” diyor. Bu açıklamanın doğrudan işaret ettiği yağış türü nedir?
- A) Yalnız cephe yağışı
- B) Yamaç (orografik) yağışı
- C) Konveksiyonel kırkikindi
- D) Çiy birikimi
- E) Sıcaklık terselmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Dağın rüzgâr alan yamacında yükselip soğuyan nemli hava yoğunlaşır; bu yamaç yağışının mekanizmasıdır.
Türkiye’deki iki karasal iklim sahasından Erzurum-Kars’ta yaz çayırlarının gür, Konya’da yaz otlarının cılız olmasının başlıca nedeni hangisidir?
- A) İki yerin de yıl boyu aynı yağışı alması
- B) Konya’da iklimin Ekvatoral olması
- C) Yaz dönemindeki yağış ve sıcaklık koşullarının farklı olması
- D) Erzurum-Kars’ta yazın hiç yağış olmaması
- E) Bitki örtüsünün iklimden hiç etkilenmemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Erzurum-Kars’ın serin, nispeten yağışlı yaz başı koşulları çayırları; Konya’nın sıcak-kurak yazı bozkırları destekler.
Kuzey Anadolu Dağlarının denize bakan yamaçlarından içeri geçildiğinde nemin azalması neyin birlikte etkisidir?
- A) Dağların deniz altında bulunması
- B) Yalnız meridyen farkının yağışı değiştirmesi
- C) Okyanusal gelgitin sıcaklığı düşürmesi
- D) Dağların engellemesi ve karasallığın artması
- E) Güneş’in iki tarafta farklı yarım kürede olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar nemli havanın içeri ulaşmasını sınırlar; iç kesimlerde karasallık güçlenir.
Aynı mevsimde iki yamaçta bakı farkı araştırılıyor. Türkiye’de güneye bakan yamacın daha fazla enerji alması hangi koşulla açıklanır?
- A) Türkiye’nin Ekvator üzerinde bulunmasıyla
- B) Dağların hiçbirinde yükselti farkı olmamasıyla
- C) Güneş ışınlarının her gün tam dik gelmesiyle
- D) Yalnız rüzgâr hızının sıfır olmasıyla
- E) Kuzey Yarım Küre orta kuşağında bulunmasıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye dönencenin kuzeyindedir; güney yamaçlar genellikle Güneş’e daha dönük olup bakı nedeniyle daha çok ısınır.
I. Güneydoğu Anadolu’da yaz buharlaşması kuraklığı şiddetlendirir, II. Tuz Gölü çevresi yağış azlığıyla öne çıkar, III. Doğu Karadeniz kıyıları nemli koşullar nedeniyle kuraklığın az hissedildiği sahalardandır. Hangileri doğrudur?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Güneydoğu’da yaz buharlaşması, Tuz Gölü çevresinde yağış azlığı kuraklıkla ilişkilidir; nemli Karadeniz kıyısında kuraklık daha az belirgindir.
“Yıllık yağış miktarı az, ilkbahar sağanakları var, yazın kısa otlar sararıyor, kışın kar ve don görülüyor.” Betimlenen iklimin Türkiye’deki en uygun örneği hangisidir?
- A) Doğu Karadeniz kıyı iklimi
- B) İç Anadolu karasal iklimi
- C) Akdeniz kıyı iklimi
- D) Ekvatoral iklim
- E) Tropikal muson iklimi
Doğru cevap: B
Çözüm: İlkbahar yükselim yağışları, yaz kuraklığına bağlı bozkır ve soğuk kış İç Anadolu karasallığının tipik özellikleridir.
Kıyıda 15°C ölçülen bir gün, başka bütün koşullar benzerken aynı bölgede 1.000 m daha yüksek bir yerde daha serin olunmasının nedeni nedir?
- A) Boylam artışının sıcaklığı her zaman düşürmesi
- B) Yükseğe çıkınca Güneş’in Dünya’dan uzaklaşması
- C) Yükselti arttıkça hava sıcaklığının genel olarak azalması
- D) Bütün yüksek yerlerde iklimin Ekvatoral olması
- E) Denizin iç kesimleri zorunlu olarak ısıtması
Doğru cevap: C
Çözüm: Troposferde yüzeye yakın koşullarda yükselti arttıkça sıcaklık genel olarak azalır; bu, yükseltinin sıcaklığa etkisidir.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi “bölge — en belirgin yağış dönemi — bitki örtüsü” şeklinde doğrudur?
- A) Akdeniz kıyıları — yaz — tundra
- B) Karadeniz kıyıları — yalnız yaz — çöl
- C) Erzurum-Kars — yalnız kış — maki
- D) İç Anadolu — ilkbahar — bozkır
- E) Güneydoğu Anadolu — yaz — nemli tropikal orman
Doğru cevap: D
Çözüm: İç Anadolu’da yağışlar çoğunlukla ilkbaharda yoğunlaşır, doğal ot örtüsü bozkırdır. Diğer eşleştirmeler mevsim veya örtü yönünden yanlıştır.
Türkiye’de Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklimlerin yerel farklılaşmasında I. dağların uzanışı, II. yükselti, III. denize uzaklık değişkenlerinden hangileri birlikte rol oynar?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: Dağların kıyıya göre yönü, yükselti ve deniz etkisi Türkiye’deki iklim çeşitliliğini birlikte şekillendirir.