Türkiye’nin en doğusu ile en batısı arasındaki boylam farkı kaç derecedir?
- A) 6°
- B) 10°
- C) 19°
- D) 15°
- E) 26°
Doğru cevap: C
Çözüm: En doğudaki 45° doğu meridyeninden en batıdaki 26° doğu meridyeni çıkarılır: 45 − 26 = 19°.
Türkiye’nin en doğusu ile en batısı arasında hesaplanan en büyük yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 24 dakika
- B) 45 dakika
- C) 60 dakika
- D) 76 dakika
- E) 90 dakika
Doğru cevap: D
Çözüm: 26° ve 45° doğu boylamları arasındaki fark 19° olduğundan 19 × 4 = 76 dakikalık yerel saat farkı vardır.
Türkiye’nin en kuzeyi ile en güneyi arasındaki enlem farkı kaç derecedir?
- A) 4°
- B) 12°
- C) 19°
- D) 26°
- E) 6°
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey sınırındaki 42° ve güney sınırındaki 36° paralellerinin farkı 6°’dir.
Türkiye’nin 36°–42° kuzey enlemlerinde yer alması hangi iklim kuşağıyla doğrudan ilişkilidir?
- A) Orta kuşak
- B) Ekvatoral kuşak
- C) Kutup kuşağı
- D) Güney tropikal kuşak
- E) Antarktik kuşak
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye, dönenceler ile kutup daireleri arasındaki orta kuşakta bulunduğu için dört mevsimin belirgin yaşanabildiği bir enlem aralığındadır.
Türkiye’de bir yıl içinde gündüz süresinin genel olarak en uzun olduğu tarih hangisidir?
- A) 21 Aralık
- B) 21 Haziran
- C) 21 Mart
- D) 23 Eylül
- E) 1 Ocak
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’de yaz gündönümü yaklaşık 21 Haziran’dır; Türkiye’de gündüz süresi bu tarihte yılın en uzun düzeyine ulaşır.
Kuzey Yarım Küre’deki Türkiye’de kış gündönümüne rastlayan ve gecenin en uzun yaşandığı tarih hangisidir?
- A) 21 Haziran
- B) 21 Mart
- C) 21 Aralık
- D) 23 Eylül
- E) 1 Temmuz
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’de kış gündönümü yaklaşık 21 Aralık’tır ve Türkiye’de yılın en uzun gecesi bu tarihte yaşanır.
Ekvator’dan kuzeye doğru gidildikçe Türkiye’de genel olarak hangi değişim beklenir?
- A) Yerel saatin mutlaka ileri olması
- B) Meridyenler arasındaki zaman farkının artması
- C) Dünya’nın dönüş yönünün değişmesi
- D) Güneş ışınlarının öğle vakti geliş açısının küçülmesi
- E) Boylam derecelerinin mutlaka artması
Doğru cevap: D
Çözüm: Aynı tarihte daha yüksek kuzey enlemlerine doğru öğle Güneş’inin yüksekliği genel olarak azalır; boylam ve yerel saat ayrı bir konudur.
Türkiye’de dağların güney yamaçlarının, koşullar benzerken kuzey yamaçlarından fazla güneş enerjisi alması hangi kavramla açıklanır?
- A) Boylam
- B) Apsis
- C) Bakı
- D) Fay hattı
- E) Gelgit
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’nin orta kuşağındaki Türkiye’de güneye bakan yamaçlar genel olarak daha yüksek güneşlenme alır; buna bakı etkisi denir.
Türkiye’nin bulunduğu enlemlerde kuzeyden gelen hava kütlesinin sıcaklığı düşürmesiyle hangi doğal değişken daha doğrudan bağlantılıdır?
- A) Yerel saatlerin birbirinden farklı olmasıyla
- B) Dünya’nın dönüş hızının yılda değişmesiyle
- C) Boğazların konumuyla
- D) Enleme bağlı sıcaklık koşullarıyla
- E) Akarsu rejimiyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye’de kuzeyden gelen hava kütleleri genellikle daha soğuk kaynak alanlardan, güneyden gelenler ise daha sıcak kaynak alanlardan gelir.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin matematik konumundan doğrudan çıkartılamaz?
- A) Kuzey Yarım Küre’de bulunması
- B) Öğle Güneş’ini yıl boyunca güney yönünde görmesi
- C) 21 Aralık civarında en kısa gündüzü yaşaması
- D) En doğu ve en batı arasında yerel saat farkı bulunması
- E) İstanbul Boğazı’nın uluslararası deniz ulaşımında önem taşıması
Doğru cevap: E
Çözüm: Boğazların ulaşım ve jeopolitik önemi göreceli konuma bağlıdır. Diğer seçenekler enlem veya boylamın doğrudan sonuçlarıdır.
Marmara Denizi’nin Karadeniz ve Ege bağlantısındaki rolünü açıklayan doğru ifade hangisidir?
- A) İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinden deniz yolu bağlantısının parçası olması
- B) Türkiye’nin yalnızca Kuzey Yarım Küre’de bulunması
- C) Bütün akarsuların Marmara’ya dökülmesi
- D) Marmara’nın Ekvator üzerinde yer alması
- E) Marmara’nın Hazar Denizi ile doğrudan bağlantılı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: İstanbul Boğazı Karadeniz’i Marmara’ya, Çanakkale Boğazı Marmara’yı Ege Denizi’ne bağlar. Bu düzen göreceli konumun önemini artırır.
Türkiye’nin Doğu Yarım Küre’de bulunmasının zorunlu sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tüm yerleşimlerin aynı yükseltide olması
- B) Koordinatlarında Greenwich’in doğusundaki boylam derecelerinin kullanılması
- C) Güneş ışınlarının yılda iki kez dik gelmesi
- D) Tüm ülkede aynı iklimin görülmesi
- E) 21 Haziran’ın en kısa gündüz olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Doğu Yarım Küre, Greenwich başlangıç meridyeninin doğusundaki boylamları kapsar; Türkiye 26°–45°D arasındadır.
Yıllık sıcaklık ortalamasının Türkiye’de kıyı ile iç kesim arasında farklılaşmasının doğrudan belirleyicileri arasında hangisi bulunur?
- A) Boylam başına 4 dakika hesabı
- B) Paralel sayısının her yerde 180 olması
- C) Denizellik ve karasallık
- D) Yerel öğlenin doğuda önce yaşanması
- E) Greenwich’in başlangıç meridyeni olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyı ve iç kesimler arasındaki sıcaklık farkında denize uzaklık, yükselti ve dağların uzanışı gibi göreceli konum faktörleri etkilidir.
21 Mart günü 27°D ve 43°D boylamlarındaki aynı enlemli merkezlerde hangi iki özellik birlikte doğrudur?
- A) Gündüz süreleri farklıdır, yerel saatleri aynıdır
- B) Gündüz süreleri yaklaşık eşittir, yerel saatleri 64 dakika farklıdır
- C) İkisinde Güneş ışınları dik gelir, saatleri aynıdır
- D) Kuzeydeki merkezde gündüz daima uzundur, boylamları eşittir
- E) Gündüz süreleri 24 saattir, yerel saat farkı 16 dakikadır
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekinoksta gece-gündüz yaklaşık eşittir. Boylam farkı 43 − 27 = 16° olduğundan yerel saat farkı 16 × 4 = 64 dakikadır.
Türkiye’de 21 Aralık’ta kuzeye doğru ilerledikçe I. gece uzunluğu, II. gündüz uzunluğu, III. öğle Güneş’i yüksekliği için hangisi beklenir?
- A) Üçü de artar
- B) I azalır; II ve III artar
- C) I artar; II ve III azalır
- D) I ve II artar; III azalır
- E) I değişmez; II artar; III azalır
Doğru cevap: C
Çözüm: Kış gündönümünde yüksek kuzey enlemlerinde geceler uzar ve gündüzler kısalır; ayrıca öğle Güneş’i yüksekliği de kuzeye gidildikçe düşer.
Bir Türkiye kentinin yerel güneş saati, 32°D meridyenindeki kentin yerel güneş saatinden 28 dakika ileriyse ilk kentin boylamı kaçtır?
- A) 25°D
- B) 35°D
- C) 37°D
- D) 39°D
- E) 43°D
Doğru cevap: D
Çözüm: 28/4 = 7° boylam farkı vardır. Saat ileride olduğuna göre 32°D’nin doğusundadır: 32 + 7 = 39°D.
Türkiye’de A noktası 38°K 28°D, B noktası 38°K 40°D’dir. 21 Haziran için hangi yorum doğrudur?
- A) B’nin gündüzü enlemi fazla olduğu için daha uzundur
- B) A’nın yerel saati B’den 48 dakika ileridedir
- C) İki noktanın boylamları eşit olduğu için yerel saatleri aynıdır
- D) B’de Güneş ışınları dik, A’da eğik gelir
- E) Aynı enlem nedeniyle teorik gündüz süreleri eşit, yerel saatleri farklıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: İki merkez 38°K enlemindedir ve aynı gündüz süresine sahiptir; ancak 12° boylam farkları 48 dakikalık yerel saat farkı doğurur.
Türkiye’nin matematik ve göreceli konumu için I. 26°–45°D aralığı matematik; II. kıtalar arası geçiş güzergâhı göreceli; III. kuzeyde gündüzün 21 Haziran’da daha uzun olması matematik önermelerinden hangileri doğrudur?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız I
- C) Yalnız II
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Meridyen aralığı ve enleme bağlı gündüz süresi matematik konuma; kıtalar arası geçiş yolları ise göreceli konuma dayanır.
Türkiye’de 30°D boylamındaki bir yerin yerel güneş saati 09.40 iken 44°D boylamındaki yerin saatini bulan öğrencinin hangi sonuca ulaşması gerekir?
- A) 08.44
- B) 10.36
- C) 09.26
- D) 10.04
- E) 11.16
Doğru cevap: B
Çözüm: 44°D − 30°D = 14° boylam farkıdır. 14 × 4 = 56 dakika ileride olan doğudaki yerin yerel saati 10.36 olur.
Türkiye’nin doğu-batı boylam aralığına göre en batıdan en doğuya hareket ederken I. yerel saat, II. enlem, III. Güneş’in ortak saatle doğuş anı hakkında hangi bilgi kesindir?
- A) I geri gider; II mutlaka artar
- B) I değişmez; II mutlaka azalır
- C) I ileri gider; II hakkında kesin hüküm kurulamaz
- D) I ileri gider; II mutlaka artar
- E) I geri gider; II değişmez
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğuya gidildikçe yerel güneş saati ilerler. Hareketin yalnız doğu-batı olduğu bilinince enlemin artıp azalması zorunlu değildir.