30° doğu meridyeninde yerel güneş saati 12.00 iken 35° doğuda yerel güneş saati kaçtır?
- A) 12.20
- B) 11.40
- C) 12.05
- D) 12.10
- E) 12.40
Doğru cevap: A
Çözüm: 35°D, 30°D’nin 5° doğusundadır. 5 × 4 = 20 dakika ileri olduğundan 12.00 + 20 dakika = 12.20.
40° doğu boylamında yerel saat 14.00 iken aynı anda 28° doğu boylamında yerel saat kaçtır?
- A) 14.48
- B) 13.12
- C) 13.48
- D) 12.12
- E) 14.12
Doğru cevap: B
Çözüm: 40° ile 28° arasında 12° vardır, 12 × 4 = 48 dakika. Batıdaki 28°D meridyeninin yerel saati daha geri olduğundan 14.00 − 48 = 13.12.
Türkiye’de aynı yükseltide ve benzer deniz etkisindeki iki merkezden daha güneyde bulunanının öğle Güneş’ini genel olarak daha yüksek açıyla görmesi neyi kanıtlar?
- A) Boylam etkisini
- B) Petrol kaynaklarının etkisini
- C) Enlem etkisini
- D) Kara yolu ulaşımını
- E) Yer altı sularının etkisini
Doğru cevap: C
Çözüm: Diğer koşullar eşit tutulduğunda Güneş ışınlarının geliş açısındaki kuzey-güney farkının temel sebebi enlemdir.
Aynı enlem üzerinde ve farklı boylamlardaki iki Türkiye merkezinin hangi özelliği aynı tarihte teorik olarak eşit kabul edilir?
- A) Yerel öğle vaktinin ulusal saat karşılığı
- B) Yükselti
- C) Yıllık yağış toplamı
- D) Gündüz süresi
- E) Yerel güneş saatinin o anda gösterdiği değer
Doğru cevap: D
Çözüm: Gündüz süresi aynı tarih ve enlem için teorik olarak eşittir. Boylamları farklı noktaların yerel saatleri ise farklıdır.
Türkiye’de 21 Haziran günü kuzeye gidildikçe gündüz süresinde nasıl bir değişim görülür?
- A) Gündüz süresi kısalır
- B) Gündüz ve gece her yerde eşitlenir
- C) Gündüz süresi hiç değişmez
- D) Yalnız boylama göre değişir
- E) Gündüz süresi uzar
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’nin yaz gündönümünde yüksek kuzey enlemlerine doğru gündüzler uzar; Türkiye’nin kuzeyi güneyinden daha uzun gündüz yaşar.
Türkiye’de 21 Aralık tarihinde güneyden kuzeye gidildiğinde gündüz süresinin genel değişimi hangisidir?
- A) Gündüz süresi azalır
- B) Gündüz süresi artar
- C) Tüm paralellerde 12 saat olur
- D) Yerel saat farkıyla tamamen belirlenir
- E) Kuzeye doğru 24 saate ulaşır
Doğru cevap: A
Çözüm: Kış gündönümünde Kuzey Yarım Küre’de yüksek enlemlere doğru gündüz kısalır, gece uzar. Türkiye içinde de bu eğilim görülür.
Ülkenin batısındaki 27°D ile doğusundaki 42°D meridyenleri arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 15 dakika
- B) 60 dakika
- C) 30 dakika
- D) 45 dakika
- E) 76 dakika
Doğru cevap: B
Çözüm: 42° − 27° = 15° boylam farkı vardır. Her derece 4 dakika olduğundan 15 × 4 = 60 dakikadır.
Türkiye’de dağların güney yamaçlarının, koşullar benzerken kuzey yamaçlarından fazla güneş enerjisi alması hangi kavramla açıklanır?
- A) Boylam
- B) Apsis
- C) Bakı
- D) Fay hattı
- E) Gelgit
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’nin orta kuşağındaki Türkiye’de güneye bakan yamaçlar genel olarak daha yüksek güneşlenme alır; buna bakı etkisi denir.
Türkiye’nin bulunduğu enlemlerde kuzeyden gelen hava kütlesinin sıcaklığı düşürmesiyle hangi doğal değişken daha doğrudan bağlantılıdır?
- A) Yerel saatlerin birbirinden farklı olmasıyla
- B) Dünya’nın dönüş hızının yılda değişmesiyle
- C) Boğazların konumuyla
- D) Enleme bağlı sıcaklık koşullarıyla
- E) Akarsu rejimiyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye’de kuzeyden gelen hava kütleleri genellikle daha soğuk kaynak alanlardan, güneyden gelenler ise daha sıcak kaynak alanlardan gelir.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin matematik konumundan doğrudan çıkartılamaz?
- A) Kuzey Yarım Küre’de bulunması
- B) Öğle Güneş’ini yıl boyunca güney yönünde görmesi
- C) 21 Aralık civarında en kısa gündüzü yaşaması
- D) En doğu ve en batı arasında yerel saat farkı bulunması
- E) İstanbul Boğazı’nın uluslararası deniz ulaşımında önem taşıması
Doğru cevap: E
Çözüm: Boğazların ulaşım ve jeopolitik önemi göreceli konuma bağlıdır. Diğer seçenekler enlem veya boylamın doğrudan sonuçlarıdır.
Marmara Denizi’nin Karadeniz ve Ege bağlantısındaki rolünü açıklayan doğru ifade hangisidir?
- A) İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinden deniz yolu bağlantısının parçası olması
- B) Türkiye’nin yalnızca Kuzey Yarım Küre’de bulunması
- C) Bütün akarsuların Marmara’ya dökülmesi
- D) Marmara’nın Ekvator üzerinde yer alması
- E) Marmara’nın Hazar Denizi ile doğrudan bağlantılı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: İstanbul Boğazı Karadeniz’i Marmara’ya, Çanakkale Boğazı Marmara’yı Ege Denizi’ne bağlar. Bu düzen göreceli konumun önemini artırır.
Türkiye’nin Doğu Yarım Küre’de bulunmasının zorunlu sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tüm yerleşimlerin aynı yükseltide olması
- B) Koordinatlarında Greenwich’in doğusundaki boylam derecelerinin kullanılması
- C) Güneş ışınlarının yılda iki kez dik gelmesi
- D) Tüm ülkede aynı iklimin görülmesi
- E) 21 Haziran’ın en kısa gündüz olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Doğu Yarım Küre, Greenwich başlangıç meridyeninin doğusundaki boylamları kapsar; Türkiye 26°–45°D arasındadır.
Yıllık sıcaklık ortalamasının Türkiye’de kıyı ile iç kesim arasında farklılaşmasının doğrudan belirleyicileri arasında hangisi bulunur?
- A) Boylam başına 4 dakika hesabı
- B) Paralel sayısının her yerde 180 olması
- C) Denizellik ve karasallık
- D) Yerel öğlenin doğuda önce yaşanması
- E) Greenwich’in başlangıç meridyeni olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyı ve iç kesimler arasındaki sıcaklık farkında denize uzaklık, yükselti ve dağların uzanışı gibi göreceli konum faktörleri etkilidir.
21 Mart ekinoksunda Türkiye’nin kuzey ve güney kesimleri için hangisi doğrudur?
- A) Gündüzler kuzeyde güneyden belirgin uzundur
- B) Güneş ışınları 42°K’ye dik düşer
- C) En uzun gece güneyde yaşanır
- D) Gündüz ve gece süreleri yaklaşık eşittir
- E) Yerel saat farkı tamamen ortadan kalkar
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekinoksta aydınlanma çemberi kutuplardan geçtiği için gece-gündüz süreleri enlemler arasında yaklaşık eşittir. Boylama bağlı saat farkı sürer.
29° doğu meridyenindeki bir merkezde yerel saat 10.00 iken 41° doğuda yerel saat kaç olur?
- A) 09.12
- B) 09.48
- C) 10.12
- D) 11.12
- E) 10.48
Doğru cevap: E
Çözüm: 41°D − 29°D = 12°. Doğudaki merkez 12 × 4 = 48 dakika ileridedir; 10.48 olur.
Enlem derecesi aynı olan iki merkezde 21 Haziran günü Güneş’in doğuşunun ortak ulusal saate göre farklı olmasında hangi konum özelliği etkilidir?
- A) Boylam farklılığı
- B) Enlem farklılığı
- C) Aynı meridyen üzerinde olmaları
- D) Aynı enlemdeki gündüz sürelerinin farklılığı
- E) Dünya’nın eksen eğikliğinin bulunmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı enlemde teorik gündüz süresi aynı olsa da doğu-batı konumu farklı merkezlerde Güneş’in doğuşu ortak saat ölçeğinde farklı zamanlara rastlar.
Türkiye’de 36°K ile 42°K paralelleri arasındaki meridyen yayı uzunluğu hesaplanırken bir enlem derecesi için hangi yaklaşık değer kullanılır?
- A) Yaklaşık 4 km
- B) Yaklaşık 111 km
- C) Yaklaşık 19 km
- D) Yaklaşık 76 km
- E) Yaklaşık 360 km
Doğru cevap: B
Çözüm: Enlem farkından meridyen boyunca uzaklık hesaplarken bir derecenin yaklaşık 111 km olduğu kabul edilir.
Türkiye’nin aynı boylamında, biri 36°K diğeri 42°K olan iki noktada 21 Haziran gündüzünün farklı uzunlukta olmasının nedeni hangisidir?
- A) Boylam farkı ve yerel saat değişimi
- B) Aynı meridyende zaman farkının bulunması
- C) Enlem farkı ve Dünya’nın eksen eğikliği
- D) Güneş’in gündelik dolanma hareketi
- E) Başlangıç meridyeninden uzaklık
Doğru cevap: C
Çözüm: İki nokta aynı boylamda olsa da 6° enlem farkı vardır. Eksen eğikliği nedeniyle yaz gündönümünde kuzeyde gündüz daha uzundur.
Türkiye’de 21 Haziran’dan 21 Aralık’a doğru ilerleyen aylarda gündüz süresi genel olarak nasıl değişir?
- A) Sürekli artar
- B) Hep 12 saat kalır
- C) Yalnız doğu-batı yönünde değişir
- D) Azalır
- E) Artar ve 21 Aralık’ta en uzun olur
Doğru cevap: D
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’de yaz gündönümünden kış gündönümüne kadar gündüzler genel olarak kısalır.
Türkiye’nin kuzey ve güney kıyılarında iklim koşulları farklıysa bu durum hangi açıklama bakımından eksik kalır?
- A) Enlem etkisi olabilir
- B) Denize göre konum etkili olabilir
- C) Dağların uzanışı etkili olabilir
- D) Hâkim rüzgârlar etkili olabilir
- E) Fark yalnız boylamdan kaynaklanır
Doğru cevap: E
Çözüm: Boylam doğrudan yerel saat farkını açıklar. İklim farklarını yalnız boylamla açıklamak doğru değildir; enlem, yükselti ve denizellik de değerlendirilir.