Aras Nehri’nin sularının ulaştığı, dışa akışı olmayan büyük su kütlesi hangisidir?
- A) Karadeniz
- B) Ege Denizi
- C) Hazar Denizi (gölü)
- D) Akdeniz
- E) Marmara Denizi
Doğru cevap: C
Çözüm: Aras, Kura sistemi üzerinden Hazar Denizi’ne ulaşır. Hazar’ın okyanusa doğal dışa akışı bulunmadığından havza kapalıdır.
Van Gölü’nün oluşumunda baskın olan göl türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Buzul sirk gölü
- B) Heyelan set gölü
- C) Kıyı set gölü
- D) Volkanik set gölü
- E) Baraj gölü
Doğru cevap: D
Çözüm: Nemrut volkanizmasının oluşturduğu set, Van Gölü havzasının kapanmasında etkili olmuştur.
Trabzon’daki Uzungöl, oluşumuna göre hangi göl türüne örnektir?
- A) Volkanik krater gölü
- B) Karstik obruk gölü
- C) Kıyı set gölü
- D) Buzul sirk gölü
- E) Heyelan set gölü
Doğru cevap: E
Çözüm: Uzungöl, vadi önünün heyelan malzemesiyle kapanmasına bağlı olarak oluşmuştur.
Türkiye’de karstik arazilerde çözünebilen kayaçlarla ilişkili olarak oluşabilen göl türü hangisidir?
- A) Karstik göl
- B) Kıyı set gölü
- C) Fiyort
- D) Baraj gölü
- E) Heyelan set gölü
Doğru cevap: A
Çözüm: Kalker ve benzeri çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda karstik çukurluklarda göller oluşabilir.
Akarsu vadisinin önüne insan yapımı bir set kurulmasıyla oluşan gölün adı nedir?
- A) Buzul gölü
- B) Baraj gölü
- C) Tektonik göl
- D) Maar gölü
- E) Lagün
Doğru cevap: B
Çözüm: Baraj gölü, suyun bir insan yapısı set gerisinde birikmesi sonucu oluşur.
Akarsuların taşıdığı alüvyonları biriktirmesiyle oluşan genç topraklar hangileridir?
- A) Çernezyom
- B) Terra rossa
- C) Alüvyal topraklar
- D) Podzol
- E) Kahverengi bozkır toprağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Alüvyal topraklar akarsuların taşıyıp biriktirdiği malzemeyle oluşur ve azonal gruptadır.
Türkiye’nin Akdeniz iklimi etkisindeki kalkerli alanlarında görülen kırmızı toprak hangisidir?
- A) Çernezyom
- B) Podzol
- C) Tundra toprağı
- D) Terra rossa
- E) Laterit
Doğru cevap: D
Çözüm: Kırmızı Akdeniz toprağı olarak bilinen terra rossa, özellikle kalkerli Akdeniz iklim sahalarıyla ilişkilidir.
Van Gölü’nün önünü kapatan volkanik setin oluşumunda hangi dağ etkili olmuştur?
- A) Süphan Dağı
- B) Tendürek Dağı
- C) Nemrut Dağı
- D) Ağrı Dağı
- E) Erciyes Dağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Van Gölü’nün volkanik set oluşumunda Bitlis yakınındaki Nemrut volkanizması rol oynamıştır.
Toroslar’daki kalkerli arazilerde debisi yer altı suyuyla desteklenen kaynakların oluşumu hangi süreçle yakından ilişkilidir?
- A) Kalkerli yüzeylerde rüzgârın kumul biriktirmesi
- B) Deniz dalgalarının falez aşındırması
- C) Buzul dilinin vadiyi oyması
- D) Karstlaşma ve yer altı suyu dolaşımı
- E) Volkanik patlamanın çanağı külle doldurması
Doğru cevap: D
Çözüm: Karstik geçirgen kayaçlar yer altı suyu dolaşımına ve karstik kaynakların oluşmasına imkân verir.
Sulama amaçlı yer altı suyu çekiminin doğal beslenmeyi uzun süre aşması hangi soruna neden olabilir?
- A) Akarsu yatağının sürekli yükselmesine
- B) Bütün göllerde tuzluluğun sıfırlanmasına
- C) Yağışın zorunlu olarak iki katına çıkmasına
- D) Deprem faylarının durmasına
- E) Yer altı su seviyesinin düşmesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Çekim miktarı yer altı suyunun yenilenmesinden fazlaysa su seviyesi azalabilir; bu sürdürülebilir su kullanımı sorunudur.
Çukurova gibi akarsu birikim alanlarında genç ve tarıma elverişli toprakların oluşumu hangi olayla ilgilidir?
- A) Alüvyonların akarsu tarafından taşınıp biriktirilmesiyle
- B) Kalkerli yüzeylerde çözünmeyle terra rossa gelişmesiyle
- C) Serin çayır sahalarında humus birikmesiyle
- D) Kurak kapalı havzalarda tuz birikmesiyle
- E) Dik yamaçların yalnız kayalık olarak kalmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Çukurova gibi delta alanlarında alüvyon birikimi genç ve genel olarak tarıma elverişli alüvyal toprakları oluşturur.
Tuz Gölü çevresindeki tuzlu veya alkali zeminlerde hangi intrazonal toprak grubuyla karşılaşılması beklenir?
- A) Çernezyomlar
- B) Halomorfik topraklar
- C) Terra rossa
- D) Podzol
- E) Laterit
Doğru cevap: B
Çözüm: Halomorfik topraklarda tuzlanma ve alkalilik gibi koşullar belirleyicidir; kapalı havzalarda görülebilir.
Kil oranı yüksek olduğu için ıslandığında şişip kuruduğunda çatlayabilen topraklar hangileridir?
- A) Alüvyal kumlar
- B) Podzoller
- C) Vertisoller
- D) Terra rossa
- E) Çernezyomlar
Doğru cevap: C
Çözüm: Vertisol veya dönen topraklarda kilin şişme-büzülmesi, kurak mevsimde yüzey çatlaklarına neden olabilir.
I. Kızılırmak Karadeniz’e ulaşır. II. Aras, dışa akışı olmayan Hazar havzasına ulaşır. III. Fırat ile Dicle suları Basra Körfezi’ne ulaşır. Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I, II ve III
- C) Yalnız II
- D) I ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Üç eşleştirme de doğrudur. Hazar’a ulaşan Aras kapalı havzada; Karadeniz ve Basra Körfezi’ne ulaşanlar açık havzadadır.
Kurak bir iç havzada sulama için yer altı suyu çok hızlı çekiliyor ve göl alanı daralıyor. Uzun dönemli en doğru önlem hangisidir?
- A) Bütün suyu kontrolsüz çekmeye devam etmek
- B) Kapalı havzaya sonsuz su varmış gibi davranmak
- C) Su çekimini doğal beslenmeyle uyumlu yönetip sulamada verimliliği artırmak
- D) Kuyuları derinleştirince yenilenme hızının mutlaka artacağını varsaymak
- E) Gölde buharlaşmayı tamamen yok saymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Su bütçesi; beslenme, çekim ve buharlaşmanın birlikte yönetilmesini gerektirir. Verimli sulama kaynak üzerindeki baskıyı azaltabilir.
I. Terra rossa — Akdeniz kalkerli sahası. II. Çernezyom — Erzurum-Kars çayırı. III. Alüvyal — akarsu birikim düzlüğü. Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I, II ve III
- E) I ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Terra rossa Akdeniz kırmızı toprağıdır; çernezyom gür çayır altındadır; alüvyal toprak akarsu birikimiyle oluşur.
Toprakların I. iklim ve bitki örtüsüne göre olgunlaşan, II. taşıma-birikmeyle genç kalan, III. yerel tuzluluk gibi koşullarla belirlenen şeklinde gruplanması hangi sıradadır?
- A) Azonal — zonal — intrazonal
- B) İntrazonal — azonal — zonal
- C) Zonal — intrazonal — azonal
- D) Azonal — intrazonal — zonal
- E) Zonal — azonal — intrazonal
Doğru cevap: E
Çözüm: Zonal toprakta iklim ve bitki; azonalda taşınmış genç malzeme; intrazonalda yerel ana materyal, tuz veya drenaj belirleyicidir.
Bir kapalı havzada tuzlu zemin, başka bir yerde mevsimsel şişip çatlayan kil toprağı var. İki toprak grubu sırasıyla hangileridir?
- A) Halomorfik — vertisol
- B) Çernezyom — terra rossa
- C) Alüvyal — podzol
- D) Podzol — litosol
- E) Regosol — laterit
Doğru cevap: A
Çözüm: Tuz/alkalilik halomorfik; yüksek kilin şişip büzülmesi vertisol özelliğidir. Her ikisi intrazonal örneklerdir.
Akarsu üzerindeki büyük baraj, delta önüne ulaşan alüvyon miktarını azaltırsa aşağıdakilerden hangisi beklenebilir?
- A) Deltada yeni alüvyon birikiminin belirgin biçimde hızlanması
- B) Kıyıdaki birikimin azalması ve aşınma baskısının artması
- C) Kıyı erozyonunun sediment açığından bağımsız olarak sıfırlanması
- D) Akarsuyun taşıdığı katı yükün baraj sonrasında mutlaka artması
- E) Deltanın eski büyüme hızını dışarıdan malzeme almadan sürdürmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Barajlar taşınan sedimenti tutabilir. Delta yeni malzemeyle beslenmezse kıyı aşınmasına karşı daha kırılgan olabilir.
Toprak veriminin azalmasına yol açan erozyon ile heyelan arasındaki temel ayrım hangisidir?
- A) Erozyon yalnız kaya bloklarının kayması, heyelan yalnız rüzgârla taşınmasıdır
- B) Heyelan ince toprak parçacıklarının sadece rüzgârla sürüklenmesidir
- C) Erozyonda parçacıklar taşınırken heyelanda bir zemin veya kaya kütlesi yamaç boyunca yer değiştirir
- D) Erozyon her zaman aniden gerçekleşen tek parça kütle hareketidir
- E) İkisinin oluşumu için de mutlaka aktif fay kırılması gerekir
Doğru cevap: C
Çözüm: Erozyon aşınan toprağın su ve rüzgârla taşınması; heyelan ise kütlesel yamaç hareketidir.