Türkiye’deki akarsuların akım miktarının yıl içinde büyük değişiklik göstermesinin başlıca nedeni hangisidir?
- A) Yağış ve kar erimesinin mevsimlere göre değişmesi
- B) Bütün akarsuların yer altından akması
- C) Yıl boyunca her yerde eşit yağış düşmesi
- D) Denizlerde gelgitin sürekli aynı kalması
- E) Akarsu yataklarının tamamının düz olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Akarsu rejimi, akımın yıl içindeki değişimidir. Türkiye’de mevsimlik yağış ve kar erimeleri nedeniyle akarsuların çoğu düzensiz rejimlidir.
Bir akarsuyun belirli kesitinden bir saniyede geçen su miktarının adı nedir?
- A) Rejim
- B) Debi (akım)
- C) Havza
- D) Yatak eğimi
- E) Su bölümü çizgisi
Doğru cevap: B
Çözüm: Debi belirli kesitten birim zamanda geçen su hacmidir; çoğunlukla metreküp/saniye ile ifade edilir.
Bir akarsuyun debisinin yıl içindeki değişim düzenini anlatan kavram hangisidir?
- A) Toprak profili
- B) Ova genişliği
- C) Akarsu rejimi
- D) Göl derinliği
- E) Fay atımı
Doğru cevap: C
Çözüm: Rejim, akarsuyun yılın aylarına göre akım değişikliğini ifade eder.
Sularını doğrudan veya bir bağlantı üzerinden denize ulaştırabilen akarsu havzasına ne denir?
- A) Kapalı havza
- B) Karstik depresyon
- C) Birikinti konisi
- D) Açık havza
- E) Volkanik krater
Doğru cevap: D
Çözüm: Açık havzada su, denize veya okyanusa ulaşır; doğrudan denize dökülmek şart değildir.
Sularını denize veya okyanusa ulaştıramayan akarsu havzasının adı nedir?
- A) Açık havza
- B) Delta ovası
- C) Boğaz vadi
- D) Falez
- E) Kapalı havza
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapalı havzalarda sular iç göllerde, bataklıkta veya buharlaşma ve sızma yoluyla son bulabilir.
Türkiye sınırları içinde doğup Karadeniz’e ulaşan Kızılırmak hangi denize dökülür?
- A) Karadeniz
- B) Ege Denizi
- C) Akdeniz
- D) Marmara Denizi
- E) Hazar Denizi
Doğru cevap: A
Çözüm: Kızılırmak Karadeniz’e dökülür; kıyıda Bafra Deltası’nı oluşturur.
Fırat ile Dicle nehirlerinin birleşen suları hangi denize açılan körfeze ulaşır?
- A) İzmir Körfezi
- B) Basra Körfezi
- C) İskenderun Körfezi
- D) Saros Körfezi
- E) Edremit Körfezi
Doğru cevap: B
Çözüm: Fırat ve Dicle, Türkiye sınırları dışından devam ederek Şattülarap üzerinden Basra Körfezi’ne ulaşır.
Aras Nehri’nin sularının ulaştığı, dışa akışı olmayan büyük su kütlesi hangisidir?
- A) Karadeniz
- B) Ege Denizi
- C) Hazar Denizi (gölü)
- D) Akdeniz
- E) Marmara Denizi
Doğru cevap: C
Çözüm: Aras, Kura sistemi üzerinden Hazar Denizi’ne ulaşır. Hazar’ın okyanusa doğal dışa akışı bulunmadığından havza kapalıdır.
Van Gölü’nün oluşumunda baskın olan göl türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Buzul sirk gölü
- B) Heyelan set gölü
- C) Kıyı set gölü
- D) Volkanik set gölü
- E) Baraj gölü
Doğru cevap: D
Çözüm: Nemrut volkanizmasının oluşturduğu set, Van Gölü havzasının kapanmasında etkili olmuştur.
Trabzon’daki Uzungöl, oluşumuna göre hangi göl türüne örnektir?
- A) Volkanik krater gölü
- B) Karstik obruk gölü
- C) Kıyı set gölü
- D) Buzul sirk gölü
- E) Heyelan set gölü
Doğru cevap: E
Çözüm: Uzungöl, vadi önünün heyelan malzemesiyle kapanmasına bağlı olarak oluşmuştur.
Türkiye’de karstik arazilerde çözünebilen kayaçlarla ilişkili olarak oluşabilen göl türü hangisidir?
- A) Karstik göl
- B) Kıyı set gölü
- C) Fiyort
- D) Baraj gölü
- E) Heyelan set gölü
Doğru cevap: A
Çözüm: Kalker ve benzeri çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda karstik çukurluklarda göller oluşabilir.
Akarsu vadisinin önüne insan yapımı bir set kurulmasıyla oluşan gölün adı nedir?
- A) Buzul gölü
- B) Baraj gölü
- C) Tektonik göl
- D) Maar gölü
- E) Lagün
Doğru cevap: B
Çözüm: Baraj gölü, suyun bir insan yapısı set gerisinde birikmesi sonucu oluşur.
Akarsuların taşıdığı alüvyonları biriktirmesiyle oluşan genç topraklar hangileridir?
- A) Çernezyom
- B) Terra rossa
- C) Alüvyal topraklar
- D) Podzol
- E) Kahverengi bozkır toprağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Alüvyal topraklar akarsuların taşıyıp biriktirdiği malzemeyle oluşur ve azonal gruptadır.
Türkiye’nin Akdeniz iklimi etkisindeki kalkerli alanlarında görülen kırmızı toprak hangisidir?
- A) Çernezyom
- B) Podzol
- C) Tundra toprağı
- D) Terra rossa
- E) Laterit
Doğru cevap: D
Çözüm: Kırmızı Akdeniz toprağı olarak bilinen terra rossa, özellikle kalkerli Akdeniz iklim sahalarıyla ilişkilidir.
Erzurum-Kars yöresindeki yüksek çayırlar altında görülebilen humusça zengin siyah toprak hangisidir?
- A) Alüvyal
- B) Terra rossa
- C) Halomorfik
- D) Regosol
- E) Çernezyom
Doğru cevap: E
Çözüm: Çernezyom, gür çayırların altında organik madde birikmesiyle gelişen humuslu bir zonal topraktır.
İç Anadolu’nun yarı kurak bozkır sahalarında yaygın olan toprak türü hangisidir?
- A) Kahverengi ve kestane renkli bozkır toprakları
- B) Laterit
- C) Tundra toprağı
- D) Sürekli donmuş toprak
- E) Kutup çöl toprağı
Doğru cevap: A
Çözüm: Bozkır alanlarının tipik zonal toprakları kahverengi ve kestane renkli bozkır topraklarıdır.
Toprak parçacıklarının su veya rüzgârla aşındırılıp taşınması olayına ne denir?
- A) Volkanizma
- B) Erozyon
- C) Kırağı
- D) Gelgit
- E) Faylanma
Doğru cevap: B
Çözüm: Erozyon toprağın özellikle su ve rüzgâr etkisiyle aşınması ve taşınmasıdır.
Toprak ve kaya kütlesinin yer çekimi etkisiyle yamaç aşağı kaymasına ne denir?
- A) Akarsu rejimi
- B) Buharlaşma
- C) Heyelan
- D) Kıyı oku
- E) Donma
Doğru cevap: C
Çözüm: Heyelan kütlenin yamaç aşağı hareketidir; erozyondaki parçacık taşınmasıyla aynı süreç değildir.
Türkiye’de tektonik depremlerin temel nedeni hangisidir?
- A) Göl sularının sürekli buharlaşması
- B) Her gün oluşan deniz meltemi
- C) Yüzeyde çiğ oluşması
- D) Yer kabuğundaki faylarda gerilimin aniden boşalması
- E) Tarımsal sulama takvimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Tektonik deprem, faylar boyunca biriken gerilimin ani kırılma veya hareketle açığa çıkmasıyla oluşur.
Eğimli ve kar birikimi fazla dağ yamaçlarında büyük kar kütlesinin hızla aşağı kayması hangi afettir?
- A) Sel
- B) Erozyon
- C) Kuraklık
- D) Tsunami
- E) Çığ
Doğru cevap: E
Çözüm: Çığ, eğimli yamaçtaki kar örtüsünün dengesini yitirerek hızla hareket etmesidir.