Çoruh Nehri Türkiye’den çıktıktan sonra Gürcistan üzerinden hangi denize ulaşır?
- A) Karadeniz
- B) Hazar Denizi
- C) Ege Denizi
- D) Marmara Denizi
- E) Kızıldeniz
Doğru cevap: A
Çözüm: Çoruh’un denize ulaşması, Türkiye dışına çıktıktan sonra bile açık havzada olduğunu gösterir.
Tuz Gölü çevresinin kapalı havza özelliği göstermesindeki temel durum hangisidir?
- A) Akarsuların Karadeniz kıyısındaki dağlardan doğması
- B) Suların denize ulaşamadan iç havzada son bulması
- C) Havzada denize açılan doğal bir gideğenin bulunması
- D) Akarsuların birbirine paralel yataklarda akması
- E) Havzanın ülke sınırlarıyla aynı genişlikte olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapalı havza denize doğal akışın olmamasıdır; Tuz Gölü çevresindeki sular iç kesimlerde birikir ya da kaybolur.
Türkiye’de bazı karstik kaynaklarla beslenen akarsularda rejimin nispeten daha düzenli olması neyle açıklanabilir?
- A) Yalnız yüzeysel sağanak sularıyla beslenmesi
- B) Havzada yaz kuraklığının çok belirgin olması
- C) Yer altı suyu çıkışının akımı mevsimler boyunca desteklemesi
- D) Bütün kolların yalnız kar erimesiyle beslenmesi
- E) Beslenme havzasının çok kısa olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yer altı kaynaklarının yıl içinde akımı desteklemesi, örneğin Manavgat gibi bazı akarsuların debi değişimini azaltabilir.
Kar erimesiyle beslenen bir akarsuyun debisinin artması özellikle hangi dönemde beklenir?
- A) Kış başında kar örtüsünün yeni oluştuğu dönemde
- B) Sonbahar sonunda yaprak dökümünün hızlandığı dönemde
- C) Yaz sonunda buharlaşmanın en güçlü olduğu dönemde
- D) İlkbahar sonu ve yaz başı
- E) Kış ortasında don olaylarının en yaygın olduğu dönemde
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüksek alanlardaki karların erimesi ilkbahar sonunda ve yaz başında akarsu akımını yükseltebilir.
Türkiye’de birçok akarsuyun hidroelektrik enerjiye uygun, fakat doğal ulaşım için elverişsiz olmasında hangi özellik etkilidir?
- A) Akarsuların uzun mesafelerde geniş ve durgun yataklarda akması
- B) Yatak eğimlerinin kaynaktan ağıza çok düşük olması
- C) Akarsu debisinin tüm yıl boyunca hiç değişmemesi
- D) Akarsuların deniz seviyesine yakın ovalarda kıvrılması
- E) Yatak eğimlerinin ve akış hızlarının yüksek olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Eğim ve akış hızı hidroelektrik potansiyeli artırırken nehir taşımacılığını zorlaştırabilir.
Denize çıkışı olmayan göllerde tuzluluğun yüksek olabilmesinde en etkili süreç hangisidir?
- A) Buharlaşma sırasında çözünmüş tuzların gölde kalması
- B) Gölün denize sürekli tatlı su göndermesi
- C) Gölün hiç mineral içermemesi
- D) Yağışın tuzu tamamen yok etmesi
- E) Göl çevresindeki tüm suların donması
Doğru cevap: A
Çözüm: Dışarı akışı olmayan göllerde su buharlaşırken tuzlar kalır; havza iklimi ve beslenme koşulları da önemlidir.
İki gölden birinin denize gideğeni bulunurken diğerinin dışa akışı yoksa, diğer koşullar benzerken hangi sonuç beklenir?
- A) Gideğeni olan göl zorunlu olarak daha tuzludur
- B) Dışa akışı olmayan gölde tuz birikmesi daha kolaydır
- C) İki gölün tuzluluğu her zaman eşittir
- D) Dışa akışı olmayan göl mutlaka daha derindir
- E) Gideğenli göl hiçbir zaman buharlaşmaz
Doğru cevap: B
Çözüm: Dışa akış çözünmüş tuzların uzaklaşmasına yardımcı olur; kapalı göllerde bu mekanizma sınırlıdır.
Van Gölü’nün önünü kapatan volkanik setin oluşumunda hangi dağ etkili olmuştur?
- A) Süphan Dağı
- B) Tendürek Dağı
- C) Nemrut Dağı
- D) Ağrı Dağı
- E) Erciyes Dağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Van Gölü’nün volkanik set oluşumunda Bitlis yakınındaki Nemrut volkanizması rol oynamıştır.
Toroslar’daki kalkerli arazilerde debisi yer altı suyuyla desteklenen kaynakların oluşumu hangi süreçle yakından ilişkilidir?
- A) Kalkerli yüzeylerde rüzgârın kumul biriktirmesi
- B) Deniz dalgalarının falez aşındırması
- C) Buzul dilinin vadiyi oyması
- D) Karstlaşma ve yer altı suyu dolaşımı
- E) Volkanik patlamanın çanağı külle doldurması
Doğru cevap: D
Çözüm: Karstik geçirgen kayaçlar yer altı suyu dolaşımına ve karstik kaynakların oluşmasına imkân verir.
Sulama amaçlı yer altı suyu çekiminin doğal beslenmeyi uzun süre aşması hangi soruna neden olabilir?
- A) Akarsu yatağının sürekli yükselmesine
- B) Bütün göllerde tuzluluğun sıfırlanmasına
- C) Yağışın zorunlu olarak iki katına çıkmasına
- D) Deprem faylarının durmasına
- E) Yer altı su seviyesinin düşmesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Çekim miktarı yer altı suyunun yenilenmesinden fazlaysa su seviyesi azalabilir; bu sürdürülebilir su kullanımı sorunudur.
Çukurova gibi akarsu birikim alanlarında genç ve tarıma elverişli toprakların oluşumu hangi olayla ilgilidir?
- A) Alüvyonların akarsu tarafından taşınıp biriktirilmesiyle
- B) Kalkerli yüzeylerde çözünmeyle terra rossa gelişmesiyle
- C) Serin çayır sahalarında humus birikmesiyle
- D) Kurak kapalı havzalarda tuz birikmesiyle
- E) Dik yamaçların yalnız kayalık olarak kalmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Çukurova gibi delta alanlarında alüvyon birikimi genç ve genel olarak tarıma elverişli alüvyal toprakları oluşturur.
Tuz Gölü çevresindeki tuzlu veya alkali zeminlerde hangi intrazonal toprak grubuyla karşılaşılması beklenir?
- A) Çernezyomlar
- B) Halomorfik topraklar
- C) Terra rossa
- D) Podzol
- E) Laterit
Doğru cevap: B
Çözüm: Halomorfik topraklarda tuzlanma ve alkalilik gibi koşullar belirleyicidir; kapalı havzalarda görülebilir.
Kil oranı yüksek olduğu için ıslandığında şişip kuruduğunda çatlayabilen topraklar hangileridir?
- A) Alüvyal kumlar
- B) Podzoller
- C) Vertisoller
- D) Terra rossa
- E) Çernezyomlar
Doğru cevap: C
Çözüm: Vertisol veya dönen topraklarda kilin şişme-büzülmesi, kurak mevsimde yüzey çatlaklarına neden olabilir.
Türkiye’de nemli ve serin yüksek ormanlık kesimlerde görülebilen, yıkanmanın belirgin olduğu zonal toprak türü hangisidir?
- A) Halomorfik
- B) Vertisol
- C) Regosol
- D) Podzol
- E) Alüvyal
Doğru cevap: D
Çözüm: Podzol, nemli-serin ve özellikle iğne yapraklı ormanların etkili olduğu sahalarla ilişkilidir.
Zonal toprakların oluşumunda temel belirleyici iki doğal etken hangileridir?
- A) Yalnız akarsuların sürüklediği sedimentler
- B) Yalnız yamaç eteklerindeki birikim alanları
- C) Yerel tuzluluk ve taban suyu düzeyi
- D) Yalnız yol ve baraj yapımı
- E) İklim ve doğal bitki örtüsü
Doğru cevap: E
Çözüm: İyi gelişmiş zonal toprakların dağılışında iklim ve bitki örtüsü belirleyicidir.
Dağların çok dik ve aşınımın güçlü olduğu yamaçlarda toprağın genellikle sığ olmasının nedeni nedir?
- A) Toprak oluşumuna karşılık aşınmanın hızlı gerçekleşmesi
- B) Toprakların her zaman çok kalın birikmesi
- C) Bütün yamaçların sular altında kalması
- D) Yükseltinin kayaçları ortadan kaldırması
- E) Yalnız deniz dalgalarının yamaçta etkili olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Dik eğimlerde taşınma ve erozyon, toprak profilinin kalınlaşmasını zorlaştırır.
Doğu Karadeniz’de heyelan tehlikesini artıran doğal koşulların uygun birleşimi hangisidir?
- A) Düşük eğim ve aşırı kurak iklim
- B) Eğimli yamaçlar ve yoğun yağış
- C) Geniş alüvyal ova ve yetersiz kar örtüsü
- D) Kurak yazlar ve sert kayaçlarda düşük ayrışma
- E) Alçak kıyı ovası ve güçlü gelgit akıntısı
Doğru cevap: B
Çözüm: Eğim, suya doygun zemin ve bazı jeolojik koşullar birlikte heyelan tehlikesini artırır.
Doğu Anadolu’nun yüksek dağlarında çığ tehlikesinin artmasında hangileri birlikte etkilidir?
- A) Yalnız yazın sıcak deniz akıntıları
- B) Düz ova ve hiç kar örtüsü olmaması
- C) Fazla kar birikimi ve dik yamaçlar
- D) Toprağın çok tuzlu olması
- E) Tüm yamaçların ormanla kaplı olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Çığ tehlikesi, büyük kar kütlesinin dik yamaçta dengesiz hâle gelmesiyle artar.
Kentte yağmur suyunun toprağa sızmasını azaltıp ani yüzey akışını artıran insan etkisi hangisidir?
- A) Yağmur bahçeleri yapılması
- B) Geçirgen zeminlerin çoğaltılması
- C) Yeşil alanların korunması
- D) Geçirimsiz asfalt ve beton yüzeylerin yaygınlaşması
- E) Yağmur suyu depolaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Geçirimsiz yüzeyler ve yetersiz drenaj, sağanak yağışta kent seli riskini artırabilir.
Depremde can ve mal kaybını azaltmak için en temel yapısal yaklaşım hangisidir?
- A) Fay çizgilerini boyayarak yok etmek
- B) Zemin etüdünü tümüyle kaldırmak
- C) Binaları denetimsiz yükseltmek
- D) Yumuşak zemine koşulsuz yüksek yapı kurmak
- E) Depreme dayanıklı ve mevzuata uygun yapılaşma
Doğru cevap: E
Çözüm: Deprem tehlikesi engellenemez; dayanıklı yapı, uygun zemin seçimi ve denetim kaybı azaltır.