Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların genel uzanış doğrultusu kıyı çizgisine göre nasıldır?
- A) Kıyıya dik uzanır
- B) Yalnız kuzey-güney doğrultusundadır
- C) Kıyıya paraleldir
- D) Tamamen daireseldir
- E) Her yerde denize doğru alçalır
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, kıyıya büyük ölçüde paralel uzanır; bu durum kıyı-iç kesim ilişkilerini etkiler.
Ege kıyılarında yaygın enine kıyı tipi hangi yer şekli özelliğiyle ilişkilidir?
- A) Dağların bütün kıyıda kıyıya paralel olmasıyla
- B) Buzulların denize ulaşmasıyla
- C) Gelgit genliğinin çok büyük olmasıyla
- D) Dağların genel olarak kıyıya dik uzanmasıyla
- E) Kıyılarda hiçbir körfezin bulunmamasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’de dağların denize dik uzanması ve horst-graben sistemi, girintili çıkıntılı enine kıyıların oluşmasını destekler.
Akarsuların denize ulaştığı yerde taşıdığı alüvyonları biriktirmesiyle oluşan kıyı ovası nedir?
- A) Horst
- B) Obruk
- C) Sirk çukuru
- D) Kırgıbayır
- E) Delta ovası
Doğru cevap: E
Çözüm: Delta, akarsuyun taşıdığı malzemeleri uygun kıyı ortamında biriktirmesiyle oluşur. Çarşamba, Bafra ve Çukurova örnektir.
Akarsular tarafından yarılarak parçalanmış yüksekteki geniş düzlükler hangi yer şeklidir?
- A) Plato
- B) Falez
- C) Lagün
- D) Kıyı oku
- E) Sarkıt
Doğru cevap: A
Çözüm: Plato, çevresine göre yüksekte kalmış ve akarsularla yarılmış düzlüklerdir; ova ile aynı kavram değildir.
Türkiye’de karstik şekillerin yaygın geliştiği kayaç türü hangisidir?
- A) Granit
- B) Kalker (kireç taşı)
- C) Bazalt
- D) Gabro
- E) Andezit
Doğru cevap: B
Çözüm: Kalker suda kimyasal çözünmeye elverişlidir. Karstik şekiller özellikle kireç taşlarının yaygın olduğu arazilerde gelişir.
Kalkerli yüzeyde suların çözündürmesiyle oluşan küçük oluk ve oyuklara ne denir?
- A) Polye
- B) Uvala
- C) Lapya
- D) Delta
- E) Moren
Doğru cevap: C
Çözüm: Lapya, çözünmenin oluşturduğu en küçük karstik yüzey şekillerindendir; polye ve uvala daha büyük kapalı çukurlardır.
Karstik çözünme veya çökme sonucu meydana gelen küçük kapalı çanak biçimli çukurlar hangisidir?
- A) Horst
- B) Tombolo
- C) Falez
- D) Dolin
- E) Kıyı oku
Doğru cevap: D
Çözüm: Dolin, karstik zeminde gelişen kapalı çukurdur. Birkaç dolinin birleşmesi uvala oluşumuna yol açabilir.
Antalya Kaş çevresinde kıyıya paralel ada ve yarımadaların uzandığı kıyı tipi hangisidir?
- A) Enine kıyı
- B) Fiyort kıyısı
- C) Dalmaçya kıyısı
- D) Watt kıyısı
- E) Haliçli kıyı
Doğru cevap: C
Çözüm: Kaş çevresindeki paralel ada ve yarımada sıraları, deniz altında kalan kıvrımlı yapı ile bağlantılı dalmaçya kıyı örneğidir.
Deniz seviyesinin yükselmesiyle eski akarsu vadilerinin su altında kalması hangi kıyı tipini oluşturur?
- A) Fiyort tipi kıyı
- B) Boyuna kıyı
- C) Mercan kıyısı
- D) Ria tipi kıyı
- E) Watt kıyısı
Doğru cevap: D
Çözüm: Ria kıyıları deniz altında kalmış akarsu vadileridir. Fiyort ise buzul vadilerinin denizle dolmasıyla oluşur.
İstanbul ve Çanakkale boğazlarının kıyı oluşumu açısından ilişkili olduğu sınıflandırma hangisidir?
- A) Mercan atolü
- B) Skyer kıyısı
- C) Fiyort kıyısı
- D) Watt kıyısı
- E) Ria tipi kıyı oluşumu
Doğru cevap: E
Çözüm: MEB coğrafya materyalleri, boğazlardaki eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasını ria tipi kıyıyla ilişkilendirir.
Dalgaların kıyıdaki dik kayalıkları aşındırmasıyla oluşan sarp yamaç şeklinin adı nedir?
- A) Falez (yalıyar)
- B) Delta
- C) Polye
- D) Uvala
- E) Obruk
Doğru cevap: A
Çözüm: Falez, dalga aşındırmasıyla gelişen dik kıyı yamacıdır; özellikle kıyıya paralel dağların denize yakınlaştığı yerlerde görülür.
Deniz kıyısında bir setin koy ya da körfez ağzını kapatmasıyla oluşan sığ su kütlesi hangisidir?
- A) Sirk gölü
- B) Lagün (deniz kulağı)
- C) Krater gölü
- D) Tektonik göl
- E) Buzul gölü
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyı oku ve kordonlarının koy ağzını kapatması lagün oluşumuna yol açabilir. Büyükçekmece ve Küçükçekmece buna örnektir.
Kıyı birikimiyle bir adanın ana karaya bağlanması sonucu ortaya çıkan şekil nedir?
- A) Kanyon
- B) Traverten
- C) Tombolo (saplı ada)
- D) Lapya
- E) Krater
Doğru cevap: C
Çözüm: Dalga ve akıntıların taşıdığı malzemeler ada ile kara arasında bir kıyı kordonu kurarsa tombolo oluşur.
Akdeniz Bölgesi’ndeki kalkerli dağlık alanda yüzeyde akarsuların seyrek, yer altı boşlukları ve çöküntü çukurlarının yaygın olması neye işaret eder?
- A) Geniş yüzey buzullaşmasına
- B) Karstik drenaj ve çözünebilen kayaçlara
- C) Kumulların gelgitte taşınmasına
- D) Granitin hızla çözünmesine
- E) Her yerde volkanik lav akışına
Doğru cevap: B
Çözüm: Kalkerli arazide sular çatlaklardan yer altına sızar, mağara ve obruk gibi karstik boşluklar gelişebilir; yüzey akışı azalabilir.
Türkiye’de akarsuların birçok bölgede derin vadiler açması ve enerji potansiyelinin yüksek olması hangi doğal özellikleri birlikte düşündürür?
- A) Yer şekillerinin her yerde çok düz oluşunu
- B) Deniz seviyesinin her yerde yükselmesini
- C) Yükselti ve eğim farklarının fazla oluşunu
- D) Gelgit olayının aşırı güçlü olmasını
- E) Bütün akarsuların çok yavaş akmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Eğim ve yükselti farkı fazla olan arazilerde akarsuların aşındırma gücü ve hidroelektrik potansiyeli artabilir.
Çarşamba Ovası ile Konya Ovası karşılaştırıldığında oluşumları bakımından hangi ayrım doğrudur?
- A) İkisi de buzul aşınım çukurudur
- B) Çarşamba horst, Konya tombolo örneğidir
- C) İkisi de deniz altında kalmış vadidir
- D) Çarşamba kıyı deltasıdır, Konya tektonik kökenli iç ova olarak değerlendirilir
- E) Çarşamba volkanik krater, Konya kıyı deltasıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: Çarşamba Yeşilırmak’ın kıyı birikimiyle gelişmiş delta alanıdır; Konya Ovası bir tektonik çöküntü ovasıdır.
Türkiye’nin genç tektonik yükselme sürecinin akarsu aşındırması üzerindeki yaygın etkisi hangisi olabilir?
- A) Bütün akarsuların durması
- B) Akarsuların yalnız delta oluşturması
- C) Kıyıda fiyortların oluşması
- D) Tüm eğimlerin sıfırlanması
- E) Akarsuların yatağına gömülerek vadilerini derinleştirmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Taban seviyesine göre yükselen kara parçalarında akarsular derine aşındırma yapabilir; bu süreç bazı vadilerin derinleşmesini açıklar.
Bir coğrafyacı yüksekçe düz bir alanın akarsu vadileriyle derince yarıldığını gözlemliyor. Bu alanı hangi sınıfa koyması beklenir?
- A) Plato
- B) Delta
- C) Falez
- D) Lagün
- E) Sirk
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüksekteki geniş düzlüklerin akarsularca yarılıp parçalanması plato tanımıdır; delta ve lagün kıyı birikim şekilleridir.
Karstik yüzey şekilleri küçükten büyüğe genel sıralandığında hangi dizi doğrudur?
- A) Polye → uvala → dolin → lapya
- B) Lapya → dolin → uvala → polye
- C) Dolin → lapya → polye → uvala
- D) Uvala → polye → lapya → dolin
- E) Lapya → polye → dolin → uvala
Doğru cevap: B
Çözüm: Lapya en küçük çözünme oyuklarıdır; dolin, uvala ve polye sırasıyla daha geniş kapalı karstik çukurlardır.
Mağara tavanından gelişen sarkıtlarla tabandan yükselen dikitlerin birleşmesiyle hangi karstik birikim şekli oluşur?
- A) Obruk
- B) Polye
- C) Sütun
- D) Lapya
- E) Graben
Doğru cevap: C
Çözüm: Sarkıt ve dikitlerin zamanla birleşmesi mağara içinde sütunu oluşturur. Obruk ise çoğunlukla tavan çökmesiyle gelişir.