Karstik arazide dolinlerin birleşmesiyle oluşan çukura ne ad verilir?
- A) Traverten
- B) Graben
- C) Barkan
- D) Sirk
- E) Uvala
Doğru cevap: E
Çözüm: Uvala dolinlerden daha büyük, polye ise genellikle uvalalardan da geniş karstik kapalı çukurdur.
Dolin ve uvalalardan çok daha büyük, tabanı yer yer düz olabilen karstik çukurlara ne denir?
- A) Polye
- B) Lapya
- C) Sarkıt
- D) Moren
- E) Horst
Doğru cevap: A
Çözüm: Polye, büyük karstik çöküntü havzaları için kullanılır; Elmalı ve Kestel örneklerdendir.
Karstik mağara tavanının çökmesiyle oluşabilen derin çukur aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Delta
- B) Obruk
- C) Lagün
- D) Sırt
- E) Kıyı kordonu
Doğru cevap: B
Çözüm: Obruk, özellikle karstik yer altı boşluklarının çökmesiyle gelişen derin çukurlardır. Konya çevresinde örnekleri bulunur.
Denizli Pamukkale’de görülen beyaz basamaklı şekillerin adı nedir?
- A) Dolin
- B) Moren
- C) Traverten
- D) Horst
- E) Kum seti
Doğru cevap: C
Çözüm: Pamukkale travertenleri mineralli suların kalsiyum karbonatı çökelterek biriktirmesiyle oluşan karstik birikim şekilleridir.
Akarsuların yatağını aşındırarak oluşturduğu uzun çukur biçimindeki yer şekline ne denir?
- A) Tombolo
- B) Antiklinal
- C) Kıyı oku
- D) Vadi
- E) Lav platosu
Doğru cevap: D
Çözüm: Akarsu aşındırması vadileri oluşturur. Akarsuyun gücü, eğim ve kayaç yapısı vadinin biçimini etkiler.
Türkiye’de buzulların güncel ve geçmiş yer şekillendirme etkisinin en belirgin olduğu alanlar hangileridir?
- A) Alçak kıyı deltaları
- B) Ege’nin kıyı ovaları
- C) Geniş kumul sahaları
- D) Deniz seviyesindeki lagünler
- E) Yüksek dağlık kesimler
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye orta kuşakta olduğu için buzullaşma etkisi özellikle yüksek dağların üst kesimlerinde ve geçmiş soğuk dönemlerde görülmüştür.
Bir akarsuyun denize ulaştığı yerde delta ovası oluşturmasını kolaylaştıran koşul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güçlü gelgit akıntılarıyla malzemenin sürekli uzaklaştırılması
- B) Kıyı derinliğinin aniden çok artması
- C) Akarsuyun hiç alüvyon taşımaması
- D) Kıyının sığ olması ve biriktirmenin aşındırma/taşımaya üstün gelmesi
- E) Kıyı boyunca dalgaların tüm birikintileri dağıtması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sığ kıyı ve yeterli alüvyon birikimi delta oluşumunu kolaylaştırır; güçlü akıntı ve derin kıyı delta gelişimini zorlaştırır.
Türkiye’de tektonik hareketlerin canlı olması hangi doğal tehlikenin özellikle önem kazanmasına yol açar?
- A) Gelgit fırtınalarının
- B) Kasırga kuşağının
- C) Kutup buzullarının
- D) Çölleşmenin her yerde aynı anda gerçekleşmesinin
- E) Deprem tehlikesinin
Doğru cevap: E
Çözüm: Anadolu’nun aktif levha sınırları ve fay sistemleri üzerinde bulunması geniş alanlarda deprem tehlikesinin önemini artırır.
Türkiye’nin aktif tektonik yapısıyla ilişkili temel kırık sistemlerinden oluşan doğru grup hangisidir?
- A) Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı ve Batı Anadolu fayları
- B) San Andreas Fayı, Alp Fayı ve Nil Rift Sistemi
- C) Büyük Rift Vadisi, Atlas Fayı ve And Fayı
- D) Himalaya Fayı, Japon Fayı ve Şili Hendeği
- E) İskandinav Fayı, Güney Kutup Fayı ve Amazon Fayı
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye’de Kuzey ve Doğu Anadolu doğrultu atımlı fayları ile Batı Anadolu’daki genişlemeli fay sistemleri önemlidir.
Kapadokya çevresindeki peribacalarının oluşumunda hangi süreç birlikteliği etkilidir?
- A) Deniz kabuklarının mercan resifine dönüşmesi
- B) Volkanik tüflerin dış kuvvetlerce farklı hızda aşındırılması
- C) Buzulların kıyıda fiyort kazması
- D) Yalnız gelgit birikimi
- E) Kalkerli suların traverten çökeltmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Volkanik kül ve tüflerin üzerinde daha dirençli tabakalarla birlikte aşınması Kapadokya peribacalarının gelişiminde etkilidir.
Pamukkale çevresindeki kalsiyum karbonat çökelmesiyle oluşan yer şekli hangi oluşum grubundadır?
- A) Karstik aşınım
- B) Buzul aşınım
- C) Karstik birikim
- D) Akarsu aşınım
- E) Rüzgâr birikim
Doğru cevap: C
Çözüm: Traverten, kireçli suların taşıdığı minerallerin çökelmesiyle oluşur ve karstik birikim şeklidir.
Aşağıdaki kayaçlardan hangisinin yaygın olduğu yüzeyde karstlaşma beklenmesi diğerlerine göre daha güçlüdür?
- A) Granit
- B) Diyorit
- C) Gabro
- D) Jips (alçı taşı)
- E) Kuvarsit
Doğru cevap: D
Çözüm: Jips suda çözünebilen kayaçlardandır. Kalker, kaya tuzu ve dolomit de karstik çözünme için elverişlidir.
Erzurum-Kars Platosu için oluşum özellikleri bakımından hangi niteleme uygundur?
- A) Alçak kıyı deltası
- B) Deniz altında kalmış buzul vadisi
- C) Gelgit lagünü
- D) Yalnız rüzgâr kumuluyla oluşan ova
- E) Volkanik örtülerle ilişkili yüksek plato
Doğru cevap: E
Çözüm: Erzurum-Kars Platosu yüksek ve volkanik arazilerle ilişkili bir plato alanıdır; delta ya da lagün değildir.
Kapıdağ Yarımadası’nın geçmişte ada iken birikme setiyle karaya bağlanması hangi oluşuma örnektir?
- A) Fiyort
- B) Ria
- C) Dolin
- D) Tombolo
- E) Kıyı falezi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapıdağ’ın karaya bağlanması bir tombolo (saplı ada) örneğidir; set ile kapanan sığ su alanına ise lagün denir.
Karadeniz kıyısındaki iki deltanın oluşum akarsuları doğru eşleştirildiğinde hangisi elde edilir?
- A) Bafra—Yeşilırmak, Çarşamba—Kızılırmak
- B) Bafra—Gediz, Çarşamba—Bakırçay
- C) Bafra—Meriç, Çarşamba—Seyhan
- D) Bafra—Ceyhan, Çarşamba—Fırat
- E) Bafra—Kızılırmak, Çarşamba—Yeşilırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Bafra Deltası Kızılırmak, Çarşamba Deltası Yeşilırmak tarafından oluşturulmuştur. Nehir-delta eşleştirmesi sık ölçülür.
Aşağıdaki ifadelerden hangisi Türkiye’deki volkanik yer şekilleriyle ilgili doğru bir bilgidir?
- A) Ağrı, Süphan ve Tendürek Doğu Anadolu’daki volkanik dağlardandır
- B) Yunt, Bozdağlar ve Aydın Dağları volkanik konidir
- C) Küre ve Doğu Karadeniz dağları lav kubbeleridir
- D) Karadeniz deltaları yanardağ patlamasıyla oluşur
- E) Türkiye’nin en yüksek dağı buzullaşmayla birikmiş kumuldur
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğu Anadolu’da Ağrı, Süphan, Tendürek, Nemrut; İç Anadolu’da Erciyes, Hasan gibi volkanik dağlar bulunur.
Büyükçekmece ve Küçükçekmece çevresindeki kıyı şekillerinin oluşumunu açıklayan en uygun süreç hangisidir?
- A) Buzul aşındırmasının fiyort açması
- B) Kıyı birikim setinin koy ağzını kapatarak lagün oluşturması
- C) Kırılmanın horst yükseltmesi
- D) Kalker çözünmesiyle polye oluşması
- E) Volkanik külün krater gölü oluşturması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyı kordonuyla denizden ayrılan sığ su alanı lagündür; İstanbul çevresindeki Büyükçekmece ve Küçükçekmece örneklerdendir.
I. Kuzey Anadolu Fayı, II. Doğu Anadolu Fayı, III. Ege’nin genişlemeli normal fayları: Hangileri Türkiye’de güncel tektonik hareketlerle ilişkilidir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye’nin kuzeyi ve doğusundaki büyük doğrultu atımlı faylar ile Batı Anadolu’nun genişlemeli fay sistemleri etkin tektonik yapının parçalarıdır.
I. Taşeli Platosu, II. Erzurum-Kars Platosu, III. Çarşamba Ovası için sırasıyla hangi oluşum ilişkisi doğrudur?
- A) Volkanik plato — delta — karstik plato
- B) Buzul platosu — horst — lagün
- C) Delta — volkanik plato — kıvrım dağı
- D) Karstik zeminli plato — volkanik zeminli plato — delta
- E) Tektonik çukur — fiyort — traverten
Doğru cevap: D
Çözüm: Taşeli karstik, Erzurum-Kars volkanik zeminle ilişkilidir; Çarşamba ise akarsu birikimiyle oluşan deltadır.
Türkiye’deki relief ve kıyı tipleriyle ilgili I. Ege’de enine kıyı yaygındır, II. Akdeniz’de boyuna kıyı yaygındır, III. Kaş’ta dalmaçya kıyısı örneği görülür öncüllerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: Ege’de kıyıya dik dağlar enine kıyıyı, Akdeniz’de paralel Toroslar boyuna kıyıyı destekler; Kaş’ta dalmaçya örneği vardır.