Türkiye’nin dağ oluşumu bakımından üzerinde bulunduğu genç orojenik kuşak hangisidir?
- A) Alp-Himalaya Dağ Kuşağı
- B) And Dağ Kuşağı
- C) İskandinav Kalkanı
- D) Appalaş Dağ Kuşağı
- E) Avustralya Kalkanı
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye, Alp-Himalaya genç kıvrım kuşağında yer alır. Genç tektonik hareketler engebeli yapı ve aktif faylarla ilişkilidir.
Kuzey Anadolu Dağları ile Toros Dağlarının oluşumunda öne çıkan iç kuvvet hangisidir?
- A) Rüzgârın biriktirmesi
- B) Orojenez sırasında kıvrılma
- C) Buzulların aşındırması
- D) Gelgitin kıyıyı şekillendirmesi
- E) Akarsu deltası oluşumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Levhaların sıkıştırdığı tortul tabakaların kıvrılarak yükselmesi bu dağların temel oluşum mekanizmasıdır.
Kırıklarla sınırlanan bloklardan çevresine göre yüksekte kalan dağlık kütleye ne ad verilir?
- A) Graben
- B) Dolin
- C) Horst
- D) Polye
- E) Delta
Doğru cevap: C
Çözüm: Faylanma sonucu yüksekte kalan blok horst, çöken çukur blok grabendir. Batı Anadolu’da belirgin örnekleri bulunur.
Batı Anadolu’da faylanma sonucunda çevresine göre çökmüş uzun çöküntü alanı hangi kavramla adlandırılır?
- A) Horst
- B) Sirk
- C) Tombolo
- D) Graben
- E) Lös
Doğru cevap: D
Çözüm: Graben, tektonik kırılmayla alçalan bloktur. Ege’de Gediz ve Menderes ovaları bu tür çöküntü alanlarıyla ilişkilidir.
Aşağıdaki dağlardan hangisi Türkiye’deki volkanik dağlara örnektir?
- A) Yunt Dağı
- B) Aydın Dağları
- C) Küre Dağları
- D) Canik Dağları
- E) Erciyes Dağı
Doğru cevap: E
Çözüm: Erciyes, volkanik malzemelerin birikmesiyle oluşmuş bir dağdır. Yunt ve Aydın Dağları kırık, Küre ve Canik Dağları kıvrım kuşağındadır.
Türkiye’nin en yüksek zirvesini barındıran dağ hangisidir?
- A) Büyük Ağrı Dağı
- B) Erciyes Dağı
- C) Kaçkar Dağı
- D) Süphan Dağı
- E) Uludağ
Doğru cevap: A
Çözüm: Büyük Ağrı Dağı yaklaşık 5.137 metreye ulaşan volkanik yapılı zirvesiyle Türkiye’nin en yüksek dağıdır.
Türkiye’de ortalama yükseltinin genel değişimi hangi yönde artış gösterir?
- A) Doğudan batıya doğru
- B) Batıdan doğuya doğru
- C) Kuzeyden güneye her yerde eşit
- D) Yalnız kıyı şeridinde doğuya doğru azalır
- E) Güneye gidildikçe zorunlu olarak sıfırlanır
Doğru cevap: B
Çözüm: Yükselti Türkiye’de genel olarak batıdan doğuya ve kıyılardan iç kesimlere doğru artış eğilimindedir.
Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların genel uzanış doğrultusu kıyı çizgisine göre nasıldır?
- A) Kıyıya dik uzanır
- B) Yalnız kuzey-güney doğrultusundadır
- C) Kıyıya paraleldir
- D) Tamamen daireseldir
- E) Her yerde denize doğru alçalır
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, kıyıya büyük ölçüde paralel uzanır; bu durum kıyı-iç kesim ilişkilerini etkiler.
Ege kıyılarında yaygın enine kıyı tipi hangi yer şekli özelliğiyle ilişkilidir?
- A) Dağların bütün kıyıda kıyıya paralel olmasıyla
- B) Buzulların denize ulaşmasıyla
- C) Gelgit genliğinin çok büyük olmasıyla
- D) Dağların genel olarak kıyıya dik uzanmasıyla
- E) Kıyılarda hiçbir körfezin bulunmamasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’de dağların denize dik uzanması ve horst-graben sistemi, girintili çıkıntılı enine kıyıların oluşmasını destekler.
Akarsuların denize ulaştığı yerde taşıdığı alüvyonları biriktirmesiyle oluşan kıyı ovası nedir?
- A) Horst
- B) Obruk
- C) Sirk çukuru
- D) Kırgıbayır
- E) Delta ovası
Doğru cevap: E
Çözüm: Delta, akarsuyun taşıdığı malzemeleri uygun kıyı ortamında biriktirmesiyle oluşur. Çarşamba, Bafra ve Çukurova örnektir.
Akarsular tarafından yarılarak parçalanmış yüksekteki geniş düzlükler hangi yer şeklidir?
- A) Plato
- B) Falez
- C) Lagün
- D) Kıyı oku
- E) Sarkıt
Doğru cevap: A
Çözüm: Plato, çevresine göre yüksekte kalmış ve akarsularla yarılmış düzlüklerdir; ova ile aynı kavram değildir.
Türkiye’de karstik şekillerin yaygın geliştiği kayaç türü hangisidir?
- A) Granit
- B) Kalker (kireç taşı)
- C) Bazalt
- D) Gabro
- E) Andezit
Doğru cevap: B
Çözüm: Kalker suda kimyasal çözünmeye elverişlidir. Karstik şekiller özellikle kireç taşlarının yaygın olduğu arazilerde gelişir.
Kalkerli yüzeyde suların çözündürmesiyle oluşan küçük oluk ve oyuklara ne denir?
- A) Polye
- B) Uvala
- C) Lapya
- D) Delta
- E) Moren
Doğru cevap: C
Çözüm: Lapya, çözünmenin oluşturduğu en küçük karstik yüzey şekillerindendir; polye ve uvala daha büyük kapalı çukurlardır.
Karstik çözünme veya çökme sonucu meydana gelen küçük kapalı çanak biçimli çukurlar hangisidir?
- A) Horst
- B) Tombolo
- C) Falez
- D) Dolin
- E) Kıyı oku
Doğru cevap: D
Çözüm: Dolin, karstik zeminde gelişen kapalı çukurdur. Birkaç dolinin birleşmesi uvala oluşumuna yol açabilir.
Karstik arazide dolinlerin birleşmesiyle oluşan çukura ne ad verilir?
- A) Traverten
- B) Graben
- C) Barkan
- D) Sirk
- E) Uvala
Doğru cevap: E
Çözüm: Uvala dolinlerden daha büyük, polye ise genellikle uvalalardan da geniş karstik kapalı çukurdur.
Dolin ve uvalalardan çok daha büyük, tabanı yer yer düz olabilen karstik çukurlara ne denir?
- A) Polye
- B) Lapya
- C) Sarkıt
- D) Moren
- E) Horst
Doğru cevap: A
Çözüm: Polye, büyük karstik çöküntü havzaları için kullanılır; Elmalı ve Kestel örneklerdendir.
Karstik mağara tavanının çökmesiyle oluşabilen derin çukur aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Delta
- B) Obruk
- C) Lagün
- D) Sırt
- E) Kıyı kordonu
Doğru cevap: B
Çözüm: Obruk, özellikle karstik yer altı boşluklarının çökmesiyle gelişen derin çukurlardır. Konya çevresinde örnekleri bulunur.
Denizli Pamukkale’de görülen beyaz basamaklı şekillerin adı nedir?
- A) Dolin
- B) Moren
- C) Traverten
- D) Horst
- E) Kum seti
Doğru cevap: C
Çözüm: Pamukkale travertenleri mineralli suların kalsiyum karbonatı çökelterek biriktirmesiyle oluşan karstik birikim şekilleridir.
Akarsuların yatağını aşındırarak oluşturduğu uzun çukur biçimindeki yer şekline ne denir?
- A) Tombolo
- B) Antiklinal
- C) Kıyı oku
- D) Vadi
- E) Lav platosu
Doğru cevap: D
Çözüm: Akarsu aşındırması vadileri oluşturur. Akarsuyun gücü, eğim ve kayaç yapısı vadinin biçimini etkiler.
Türkiye’de buzulların güncel ve geçmiş yer şekillendirme etkisinin en belirgin olduğu alanlar hangileridir?
- A) Alçak kıyı deltaları
- B) Ege’nin kıyı ovaları
- C) Geniş kumul sahaları
- D) Deniz seviyesindeki lagünler
- E) Yüksek dağlık kesimler
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye orta kuşakta olduğu için buzullaşma etkisi özellikle yüksek dağların üst kesimlerinde ve geçmiş soğuk dönemlerde görülmüştür.