Yunt Dağı, Bozdağlar ve Aydın Dağları aynı oluşum bakımından hangi dağ grubunda değerlendirilir?
- A) Kırık (horst) dağları
- B) Volkanik koniler
- C) Buzul birikim dağları
- D) Kıyı kordonu tepeleri
- E) Kıvrım kuşağındaki Toros sıradağları
Doğru cevap: A
Çözüm: Batı Anadolu’da bu dağlar faylanma sonucunda yüksekte kalan horst bloklarıdır.
Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovalarının bulunduğu çöküntü sahaları hangi sistemle açıklanır?
- A) Buzul sirkleriyle
- B) Horst-graben sistemiyle
- C) Mercan resifi gelişimiyle
- D) Volkanik krater dolgularıyla
- E) Gelgit haliçleriyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Ege’de faylanmayla alçalan çöküntü ovaları graben, çevresindeki yükselen kütleler horst niteliği taşır.
Kuzey Anadolu Dağları ve Torosların denize paralel uzanmasının kıyı ve iç kesim arasında en doğrudan sonucu hangisidir?
- A) Bütün Türkiye’de yükseltinin eşitlenmesi
- B) Ege’de körfez sayısının sıfırlanması
- C) Deniz etkisinin iç bölgelere sokulmasını bazı kesimlerde sınırlaması
- D) Bütün ovaların denizden kazanılması
- E) Akarsu vadilerinin oluşamaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya paralel dağ sıraları kıyı ile iç kesim arasında doğal engel oluşturur ve iklim ile ulaşım koşullarını etkiler.
Ege kıyılarında koy ve körfez sayısının fazla olmasında hangisi önemli rol oynar?
- A) Fiyortların çok yaygın olması
- B) Dağların yalnız kıyıya paralel uzanması
- C) Kıyı boyunca tek bir dik duvar bulunması
- D) Enine kıyı yapısı ve horst-graben uzanışı
- E) Tüm akarsuların doğuya akması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyıya dik uzanan dağ ve çöküntü sistemleri kıyıyı girintili çıkıntılı kılar; birçok koy ve körfez oluşur.
Çarşamba Deltası’nı oluştururken taşıdığı alüvyonları Karadeniz kıyısına biriktiren akarsu hangisidir?
- A) Kızılırmak
- B) Sakarya
- C) Gediz
- D) Meriç
- E) Yeşilırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Samsun çevresindeki Çarşamba Deltası Yeşilırmak’ın taşıdığı malzemelerin kıyıda birikmesiyle gelişmiştir.
Kızılırmak’ın Karadeniz’e ulaştığı çevrede oluşturduğu delta ovası hangisidir?
- A) Bafra Ovası
- B) Çarşamba Ovası
- C) Çukurova
- D) Silifke Ovası
- E) Amik Ovası
Doğru cevap: A
Çözüm: Bafra Deltası Kızılırmak’ın, Çarşamba Deltası Yeşilırmak’ın eseridir; birbirleriyle karıştırılmamalıdır.
Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin taşıdığı alüvyonların oluşturduğu geniş delta ovası hangisidir?
- A) Bafra
- B) Çukurova
- C) Konya Ovası
- D) Erzurum Ovası
- E) Ergene Ovası
Doğru cevap: B
Çözüm: Çukurova, Seyhan ve Ceyhan akarsularının taşımış olduğu birikintilerle gelişen geniş kıyı ovasıdır.
Antalya Kaş çevresinde kıyıya paralel ada ve yarımadaların uzandığı kıyı tipi hangisidir?
- A) Enine kıyı
- B) Fiyort kıyısı
- C) Dalmaçya kıyısı
- D) Watt kıyısı
- E) Haliçli kıyı
Doğru cevap: C
Çözüm: Kaş çevresindeki paralel ada ve yarımada sıraları, deniz altında kalan kıvrımlı yapı ile bağlantılı dalmaçya kıyı örneğidir.
Deniz seviyesinin yükselmesiyle eski akarsu vadilerinin su altında kalması hangi kıyı tipini oluşturur?
- A) Fiyort tipi kıyı
- B) Boyuna kıyı
- C) Mercan kıyısı
- D) Ria tipi kıyı
- E) Watt kıyısı
Doğru cevap: D
Çözüm: Ria kıyıları deniz altında kalmış akarsu vadileridir. Fiyort ise buzul vadilerinin denizle dolmasıyla oluşur.
İstanbul ve Çanakkale boğazlarının kıyı oluşumu açısından ilişkili olduğu sınıflandırma hangisidir?
- A) Mercan atolü
- B) Skyer kıyısı
- C) Fiyort kıyısı
- D) Watt kıyısı
- E) Ria tipi kıyı oluşumu
Doğru cevap: E
Çözüm: MEB coğrafya materyalleri, boğazlardaki eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasını ria tipi kıyıyla ilişkilendirir.
Dalgaların kıyıdaki dik kayalıkları aşındırmasıyla oluşan sarp yamaç şeklinin adı nedir?
- A) Falez (yalıyar)
- B) Delta
- C) Polye
- D) Uvala
- E) Obruk
Doğru cevap: A
Çözüm: Falez, dalga aşındırmasıyla gelişen dik kıyı yamacıdır; özellikle kıyıya paralel dağların denize yakınlaştığı yerlerde görülür.
Deniz kıyısında bir setin koy ya da körfez ağzını kapatmasıyla oluşan sığ su kütlesi hangisidir?
- A) Sirk gölü
- B) Lagün (deniz kulağı)
- C) Krater gölü
- D) Tektonik göl
- E) Buzul gölü
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyı oku ve kordonlarının koy ağzını kapatması lagün oluşumuna yol açabilir. Büyükçekmece ve Küçükçekmece buna örnektir.
Kıyı birikimiyle bir adanın ana karaya bağlanması sonucu ortaya çıkan şekil nedir?
- A) Kanyon
- B) Traverten
- C) Tombolo (saplı ada)
- D) Lapya
- E) Krater
Doğru cevap: C
Çözüm: Dalga ve akıntıların taşıdığı malzemeler ada ile kara arasında bir kıyı kordonu kurarsa tombolo oluşur.
Bir akarsuyun denize ulaştığı yerde delta ovası oluşturmasını kolaylaştıran koşul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güçlü gelgit akıntılarıyla malzemenin sürekli uzaklaştırılması
- B) Kıyı derinliğinin aniden çok artması
- C) Akarsuyun hiç alüvyon taşımaması
- D) Kıyının sığ olması ve biriktirmenin aşındırma/taşımaya üstün gelmesi
- E) Kıyı boyunca dalgaların tüm birikintileri dağıtması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sığ kıyı ve yeterli alüvyon birikimi delta oluşumunu kolaylaştırır; güçlü akıntı ve derin kıyı delta gelişimini zorlaştırır.
Türkiye’de tektonik hareketlerin canlı olması hangi doğal tehlikenin özellikle önem kazanmasına yol açar?
- A) Gelgit fırtınalarının
- B) Kasırga kuşağının
- C) Kutup buzullarının
- D) Çölleşmenin her yerde aynı anda gerçekleşmesinin
- E) Deprem tehlikesinin
Doğru cevap: E
Çözüm: Anadolu’nun aktif levha sınırları ve fay sistemleri üzerinde bulunması geniş alanlarda deprem tehlikesinin önemini artırır.
Türkiye’nin aktif tektonik yapısıyla ilişkili temel kırık sistemlerinden oluşan doğru grup hangisidir?
- A) Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı ve Batı Anadolu fayları
- B) San Andreas Fayı, Alp Fayı ve Nil Rift Sistemi
- C) Büyük Rift Vadisi, Atlas Fayı ve And Fayı
- D) Himalaya Fayı, Japon Fayı ve Şili Hendeği
- E) İskandinav Fayı, Güney Kutup Fayı ve Amazon Fayı
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye’de Kuzey ve Doğu Anadolu doğrultu atımlı fayları ile Batı Anadolu’daki genişlemeli fay sistemleri önemlidir.
Kapadokya çevresindeki peribacalarının oluşumunda hangi süreç birlikteliği etkilidir?
- A) Deniz kabuklarının mercan resifine dönüşmesi
- B) Volkanik tüflerin dış kuvvetlerce farklı hızda aşındırılması
- C) Buzulların kıyıda fiyort kazması
- D) Yalnız gelgit birikimi
- E) Kalkerli suların traverten çökeltmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Volkanik kül ve tüflerin üzerinde daha dirençli tabakalarla birlikte aşınması Kapadokya peribacalarının gelişiminde etkilidir.
Pamukkale çevresindeki kalsiyum karbonat çökelmesiyle oluşan yer şekli hangi oluşum grubundadır?
- A) Karstik aşınım
- B) Buzul aşınım
- C) Karstik birikim
- D) Akarsu aşınım
- E) Rüzgâr birikim
Doğru cevap: C
Çözüm: Traverten, kireçli suların taşıdığı minerallerin çökelmesiyle oluşur ve karstik birikim şeklidir.
Aşağıdaki kayaçlardan hangisinin yaygın olduğu yüzeyde karstlaşma beklenmesi diğerlerine göre daha güçlüdür?
- A) Granit
- B) Diyorit
- C) Gabro
- D) Jips (alçı taşı)
- E) Kuvarsit
Doğru cevap: D
Çözüm: Jips suda çözünebilen kayaçlardandır. Kalker, kaya tuzu ve dolomit de karstik çözünme için elverişlidir.
Erzurum-Kars Platosu için oluşum özellikleri bakımından hangi niteleme uygundur?
- A) Alçak kıyı deltası
- B) Deniz altında kalmış buzul vadisi
- C) Gelgit lagünü
- D) Yalnız rüzgâr kumuluyla oluşan ova
- E) Volkanik örtülerle ilişkili yüksek plato
Doğru cevap: E
Çözüm: Erzurum-Kars Platosu yüksek ve volkanik arazilerle ilişkili bir plato alanıdır; delta ya da lagün değildir.