2025 yılında dünyaya eklenen yeni yenilenebilir elektrik kapasitesinde en büyük pay hangi teknolojiye aittir?
- A) Jeotermal elektrik
- B) Gelgit enerjisi
- C) Biyokütle santralleri
- D) Küçük hidroelektrik
- E) Güneş fotovoltaik (PV)
Doğru cevap: E
Çözüm: IEA’ya göre 2025 yeni yenilenebilir kapasite ilavelerinin dörtte üçünden fazlası güneş PV teknolojisinden geldi.
Aşağıdakilerden hangisi fosil yakıttır?
- A) Taş kömürü
- B) Rüzgâr
- C) Güneş ışığı
- D) Jeotermal ısı
- E) Akarsu
Doğru cevap: A
Çözüm: Taş kömürü fosil yakıttır. Güneş, rüzgâr, jeotermal ve akarsu yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.
Aşağıdakilerden hangisi yerin iç ısısından yararlanan yenilenebilir enerji kaynağıdır?
- A) Doğal gaz
- B) Jeotermal enerji
- C) Petrol
- D) Taş kömürü
- E) Motorin
Doğru cevap: B
Çözüm: Jeotermal enerji yerkürenin iç ısısını kullanır; diğer seçenekler fosil yakıt veya fosil yakıt ürünüdür.
Aşağıdakilerden hangisi başlıca sera gazları arasındadır?
- A) Azot gazı (N₂)
- B) Argon (Ar)
- C) Karbondioksit (CO₂)
- D) Helyum (He)
- E) Neon (Ne)
Doğru cevap: C
Çözüm: CO₂ insan kaynaklı küresel ısınmada önemli sera gazıdır; listedeki diğer gazlar doğrudan başlıca sera gazlarından değildir.
İklim politikalarında “azaltım (mitigasyon)” kavramı hangi faaliyeti anlatır?
- A) Sadece deprem hasarını gidermeyi
- B) Hava tahminlerini yayımlamayı
- C) İklim verilerini arşivlemeyi
- D) Sera gazı emisyonlarını azaltmayı
- E) Selden sonra zarar tazmin etmeyi
Doğru cevap: D
Çözüm: Azaltım, sera gazı kaynaklarını sınırlandırmak veya karbon yutaklarını güçlendirmek yoluyla iklim değişikliğinin nedenlerine müdahale eder.
İklim değişikliğine “uyum (adaptasyon)” için aşağıdakilerden hangisi uygun örnektir?
- A) Kömür tüketimini teşvik etmek
- B) Ormansızlaşmayı artırmak
- C) Fosil yakıt sübvansiyonlarını genişletmek
- D) Sera gazı ölçümünü durdurmak
- E) Taşkın riskine göre erken uyarı ve tahliye planı hazırlamak
Doğru cevap: E
Çözüm: Erken uyarı ve tahliye hazırlığı iklim değişikliğinin sel gibi sonuçlarına karşı dayanıklılığı artırdığı için uyum örneğidir.
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM/CBAM) başlıca amacı hangisidir?
- A) Bütün ülkelerin meteoroloji verilerini birleştirmek
- B) AB’ye ithal edilen tüm ürünleri otomatik yasaklamak
- C) Yalnızca içme suyu satışını düzenlemek
- D) İthal ürünlerde gömülü emisyonları ele alarak karbon kaçağı riskini azaltmak
- E) Uluslararası uçuş mesafelerini kısaltmak
Doğru cevap: D
Çözüm: SKDM, belirli karbon yoğun ithal ürünlerin üretimiyle bağlantılı emisyonları ve karbon fiyatlandırmasını ele alarak karbon kaçağını azaltmayı hedefler.
AB CBAM/SKDM düzenlemesinin yalnızca raporlamaya odaklı geçiş dönemi hangi yılları kapsamıştır?
- A) 1992–1997
- B) 2015–2017
- C) 2026–2028
- D) 2030–2035
- E) 2023–2025
Doğru cevap: E
Çözüm: AB SKDM geçiş dönemi 1 Ekim 2023’te başlamış, 2025 sonuna kadar sürmüştür; kesin dönem 2026’da başlamıştır.
IEA verilerine göre 2025 yılında küresel elektrik sektörüne eklenen yenilenebilir enerji kapasitesi yaklaşık kaç GW olmuştur?
- A) 800 GW
- B) 80 GW
- C) 160 GW
- D) 260 GW
- E) 1600 GW
Doğru cevap: A
Çözüm: IEA Global Energy Review 2026, 2025 yenilenebilir elektrik kapasitesi ilavelerini yaklaşık 800 GW olarak verir; bu toplam kurulu güç değildir.
2025 yılı yeni yenilenebilir enerji kapasitesi ilavelerinde güneş PV’nin yaklaşık payı hangi ifadeyle anlatılır?
- A) Yaklaşık yüzde 1’i
- B) Dörtte üçünden fazlası
- C) Yalnızca onda biri
- D) Yalnızca beşte biri
- E) Tamamı
Doğru cevap: B
Çözüm: IEA verisine göre 2025 yenilenebilir kapasite eklemelerinin dörtte üçünden fazlasını güneş fotovoltaik sistemleri oluşturdu.
WMO’nun değerlendirmesine göre 2025 küresel ortalama sıcaklığı 1850–1900 ortalamasından yaklaşık kaç derece yüksekti?
- A) 0,14°C
- B) 0,44°C
- C) 1,44°C
- D) 2,44°C
- E) 4,14°C
Doğru cevap: C
Çözüm: WMO’ya göre 2025 küresel ortalama yüzey sıcaklığı sanayi öncesi 1850–1900 referansının yaklaşık 1,44°C üzerindeydi.
2025 Dünya Çevre Günü kampanyasının öne çıkan çevre sorunu hangisidir?
- A) Ozon protokolünün kuruluş yılı
- B) Yalnızca nükleer atık depolama
- C) Uzay çöpü temizliği
- D) Plastik kirliliği
- E) Sadece meteoroloji uydu sayısı
Doğru cevap: D
Çözüm: UNEP’in 2025 Dünya Çevre Günü teması plastik kirliliğiyle mücadeleydi.
2026 Dünya Çevre Günü’nün Azerbaycan ev sahipliğindeki ana odak noktası hangisidir?
- A) Yalnızca uluslararası olimpiyatlar
- B) Yalnızca okyanus turizmi
- C) Yalnızca kripto varlıklar
- D) Yalnızca sınır geçiş vizeleri
- E) İklim değişikliğiyle mücadele
Doğru cevap: E
Çözüm: UNEP’in 2026 Dünya Çevre Günü gündeminde iklim değişikliği ve iklim eylemi öne çıkmıştır.
İklim Kanunu ve Türkiye’nin ulusal katkı beyanı için hangi üçlü eşleştirme doğrudur?
- A) 7552 sayılı Kanun – 2015; NDC hedef yılı – 2023; net sıfır yılı – 2026
- B) Paris Anlaşması – 2025; NDC hedef yılı – 1997; net sıfır yılı – 2053
- C) 7552 sayılı Kanun – 2026; NDC hedef yılı – 2053; net sıfır yılı – 2035
- D) 7552 sayılı Kanun – 2025; NDC hedef yılı – 2035; net sıfır yılı – 2053
- E) Kyoto Protokolü – 2025; NDC hedef yılı – 2050; net sıfır yılı – 2030
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye’nin 7552 sayılı ilk İklim Kanunu 2025’te kabul edildi; yeni NDC 2035 hedefini, net sıfır ise 2053 hedefini ifade eder.
2025 ve 2026 Dünya Çevre Günü ev sahibi/tema eşleştirmelerinden hangisi bütünüyle doğrudur?
- A) 2025 Azerbaycan – iklim; 2026 Güney Kore – plastik
- B) 2025 Türkiye – nükleer güvenlik; 2026 Brezilya – uzay çöpleri
- C) 2025 Fransa – Paris Anlaşması; 2026 Japonya – Kyoto Protokolü
- D) 2025 Avustralya – COP31; 2026 BAE – COP28
- E) 2025 Güney Kore – plastik kirliliği; 2026 Azerbaycan – iklim değişikliği
Doğru cevap: E
Çözüm: UNEP’e göre 2025 Güney Kore ev sahipliğinde plastik kirliliği, 2026 Azerbaycan ev sahipliğinde iklim eylemi öne çıkmıştır.
9 Kasım 2026 itibarıyla COP31 hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi güvenilir biçimde söylenebilir?
- A) Antalya’da başlamıştır; nihai konferans kararları henüz kesinleşmemiştir.
- B) 20 Kasım’da açıklanması beklenen tüm kararlar şimdiden oybirliğiyle kabul edilmiştir.
- C) Konferans 2025’te Brezilya’da tamamlanmıştır.
- D) Avustralya ev sahibi kent olarak Antalya’nın yerini almıştır.
- E) COP31, BM iklim sözleşmesiyle ilgisi olmayan bir spor toplantısıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: COP31’in takvimi 9–20 Kasım 2026’dır. 9 Kasım itibarıyla sonuç belgesi henüz oluşturulmadığından kesin karar sayısı veya nihai uzlaşma iddiası yapılamaz.
Bir ülkenin metan (CH₄) ve karbondioksit (CO₂) emisyonlarını ortak iklim etkisi ölçüsünde raporlamasında kullanılan kavram hangisidir?
- A) Gigavat-saat (GWh)
- B) Karbondioksit eşdeğeri (CO₂e)
- C) Megahertz (MHz)
- D) Santigrat derece (°C)
- E) Kilometrekare (km²)
Doğru cevap: B
Çözüm: CO₂e, farklı sera gazlarının belirli zaman ufkundaki küresel ısınma etkisini ortak ölçekte karşılaştırmaya yarar; enerji ve sıcaklık birimi değildir.
I. WMO – küresel sıcaklık gözlemleri; II. IEA – enerji kapasitesi verileri; III. UNEP – Dünya Çevre Günü çalışmaları. Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: WMO meteoroloji ve sıcaklık verilerinde, IEA enerji analizlerinde, UNEP çevre programlarında ve Dünya Çevre Günü’nde öne çıkar.
2025 yılındaki yaklaşık 800 GW yeni yenilenebilir kapasitenin yüzde 20’si rüzgâr kaynaklı olsaydı rüzgâr katkısı kaç GW olurdu?
- A) 16 GW
- B) 40 GW
- C) 80 GW
- D) 160 GW
- E) 600 GW
Doğru cevap: D
Çözüm: 800 × 0,20 = 160 GW’tır. Bu sonuç IEA’nın 2025 için bildirdiği yaklaşık 160 GW rüzgâr ilavesiyle de uyumludur.
Aşağıdaki bir arada verilen 2025–2026 güncel bilgilerin hangisi tamamen doğrudur?
- A) COP31 Belém/2025; 7552 sayılı Kanun 1997; CBAM kesin dönem 2023
- B) COP31 Dubai/2023; 7552 sayılı Kanun 2026; CBAM kesin dönem 2035
- C) COP31 Bakü/2024; 7552 sayılı Kanun 2015; CBAM kesin dönem 2053
- D) COP31 Paris/2015; 7552 sayılı Kanun 1992; CBAM kesin dönem 2025
- E) COP31 Antalya/2026; 7552 sayılı Kanun 2025; AB CBAM kesin dönem 2026
Doğru cevap: E
Çözüm: COP31 2026’da Antalya’da yapılır, 7552 sayılı İklim Kanunu 2025’te kabul edilmiştir, AB CBAM kesin rejimi 1 Ocak 2026’da başlamıştır.