“Egemenlik millete aittir; ancak bu egemenlik ayrıcalıklı bir zümrenin tekelinde değildir.” ifadesi hangi ilkelerin birlikte uygulandığını gösterir?
- A) Cumhuriyetçilik ve halkçılık
- B) Devletçilik ve emperyalizm
- C) Laiklik ve saltanatçılık
- D) Milliyetçilik ve kapitülasyon
- E) İnkılapçılık ve hanedan egemenliği
Doğru cevap: A
Çözüm: Millî egemenlik cumhuriyetçilik, ayrıcalıksız vatandaşlık halkçılık ilkesiyle açıklanır.
1923 Ekim ayındaki siyasi gelişmeleri sıralayan doğru seçenek hangisidir?
- A) 13 Ekim halifeliğin kaldırılması; 29 Ekim Medeni Kanun
- B) 13 Ekim Ankara’nın başkent oluşu; 29 Ekim cumhuriyetin ilanı
- C) 13 Ekim saltanatın kaldırılması; 29 Ekim Lozan’ın imzalanması
- D) 13 Ekim 1924 Anayasası; 29 Ekim kadınların oy hakkı
- E) 13 Ekim Montrö; 29 Ekim Şer’iye Vekâleti
Doğru cevap: B
Çözüm: Ankara’nın başkent yapılması cumhuriyet ilanından yaklaşık iki hafta önce gerçekleşti.
Halifeliğin kaldırılması ile Şer’iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılmasının aynı tarihte olması en çok hangi dönüşümü gösterir?
- A) Osmanlı hanedanının yürütmeye dönüşünü
- B) Siyasi partilerin 1950’de yeniden açılmasını
- C) Siyasi ve idari alanda dinî otorite ile devlet yönetiminin ayrıştırılması
- D) 1921 Anayasasının aynı gün kabulünü
- E) Boğazlar rejiminin 1936’da değiştirilmesini
Doğru cevap: C
Çözüm: 3 Mart 1924 düzenlemeleri siyasi ve dinî kurumların yeni devlet yapısındaki yerini değiştirdi.
Bir sınav sorusunda “1924 Anayasası kabul edildiği gün devletin dini hükmü anayasadan çıkarıldı” deniyor. Hata nedir?
- A) 1924 Anayasası hiç din hükmü içermiyordu ve 1928’de eklendi.
- B) 1924 Anayasası 1937’de ilk kez kabul edildi.
- C) Devletin dini hükmü 1921’de bütün Avrupa anayasalarına eklendi.
- D) Din hükmü 1924’te bulunuyordu; 1928’de çıkarıldı.
- E) 1928’de saltanat yeniden kuruldu.
Doğru cevap: D
Çözüm: 1924 Anayasasında devletin dini İslam hükmü vardı; bu hüküm 10 Nisan 1928’de kaldırıldı.
1928 ve 1937 anayasa değişiklikleri arasındaki fark doğru olarak nasıl açıklanır?
- A) 1928 altı ilkeyi ekledi; 1937 cumhuriyeti ilan etti.
- B) 1928 halifeliği kaldırdı; 1937 1921 Anayasasını kabul etti.
- C) 1928 kadınlara milletvekilliği hakkı verdi; 1937 Medeni Kanunu kabul etti.
- D) 1928 Lozan’ı imzaladı; 1937 Ankara’yı başkent yaptı.
- E) 1928 din hükmünü kaldırdı; 1937 altı ilkeyi anayasaya ekledi.
Doğru cevap: E
Çözüm: Laiklik doğrultusunda 1928 anayasa değişikliğiyle din hükmü çıkarıldı; altı ilke 1937’de eklendi.
Hangi gelişmenin 1926 Medeni Kanunundan kaynaklandığını söylemek tarihsel bakımdan yanlıştır?
- A) Kadınların 1934’te kazandığı milletvekili seçme ve seçilme hakkı
- B) Evlenmenin resmî kurallara bağlanması
- C) Boşanmanın mahkeme ve yasal güvencelerle düzenlenmesi
- D) Miras ve mülkiyet alanında kadınlara hukuki haklar sağlanması
- E) Tek eşli evliliğin hukuk düzeninde esas alınması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1934 genel seçim hakları siyasal düzenlemelerdir; 1926 Medeni Kanunu aile ve özel hukuku yeniledi.
Atatürkçü devletçilik ile özel teşebbüsün ilişkisini doğru yorumlayan seçenek hangisidir?
- A) Devletçilik her işletmenin zorunlu olarak devlete ait olması demektir.
- B) Kamu yararının gerekli kıldığı alanlarda devlet girişimi, özel girişimi bütünüyle ortadan kaldırmaz.
- C) Devletçilik yalnız dış ticaret yasağı anlamına gelir.
- D) Devletçilik üretim planlamasını tamamen yabancılara devreder.
- E) Özel girişimin varlığı devletin yatırım yapmasını hukuken engeller.
Doğru cevap: B
Çözüm: Atatürk döneminin devletçilik anlayışı ekonomik kalkınma için hem kamusal hem özel girişim rollerini kabul eder.
Bir kişi “Cumhuriyet 1923’te ilan edildiği için anayasal millî egemenlik ilkesi ilk kez o yıl ortaya çıktı” diyor. Hangi bilgi bu yorumu düzeltir?
- A) 1921’de saltanat yeniden güçlendirildi.
- B) 1923’ten önce TBMM hiç toplanmamıştı.
- C) 1921 Anayasasında egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yazılıydı.
- D) 1924 Anayasası yalnız dış borçları düzenledi.
- E) Cumhuriyetçilik yalnız 1937 yılında uygulandı.
Doğru cevap: C
Çözüm: Millî egemenlik ilkesi 1921 Anayasasında açıkça yer almış, cumhuriyet 1923’te ilan edilmiştir.
Cumhuriyetin ilanı ile halifeliğin kaldırılması arasında hangi tarihsel ilişki vardır?
- A) Her iki gelişme 1 Kasım 1922’de aynı anda olmuştur.
- B) Halifelik 1921’de kaldırılıp cumhuriyet 1928’de ilan edilmiştir.
- C) Cumhuriyetin ilanı halifeliği otomatik kaldırmıştır.
- D) Önce 1923’te cumhuriyet ilan edilmiş, sonra 1924’te halifelik kaldırılmıştır.
- E) Halifeliğin kaldırılması Lozan Antlaşmasıyla eş zamanlıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: 29 Ekim 1923 cumhuriyetin ilanı ile 3 Mart 1924 halifeliğin kaldırılması ayrı düzenlemelerdir.
Şer’iye ve Evkaf Vekâleti ile Erkân-ı Harbiye Vekâletinin kaldırılması farklı hangi alanları düzenlemiştir?
- A) Kabotaj ve dış ticaret
- B) Tarım vergileri ve demiryolları
- C) Boğazlar ve Irak sınırı
- D) Harf devrimi ve tarih araştırmaları
- E) Din-vakıf hizmetleri ile askerî komutanlığın siyasi yapıdan ayrıştırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: 3 Mart 1924 düzenlemeleri din hizmetlerinin ve askerî komutanlığın idari statülerini değiştirdi.
1926 Medeni Kanunu ile 1934 kadınların genel seçim hakları birlikte değerlendirildiğinde hangi sonuca ulaşılır?
- A) Hukuki eşitliği güçlendiren ve siyasi katılımı genişleten ayrı reformlar yapılmıştır.
- B) Siyasi hakların tamamı 1926 Medeni Kanununda düzenlenmiştir.
- C) 1926’da kadınların milletvekili seçilmesi yasaklanmış, 1934’te vatandaşlıkları kaldırılmıştır.
- D) İki adım yalnız uluslararası Boğazlar rejimini ilgilendirir.
- E) 1934 reformu aile hukukunu 1926 öncesine döndürmüştür.
Doğru cevap: A
Çözüm: Medeni Kanun özel hukukta, 1934 değişikliği ise ulusal düzeyde siyasal temsil hakkı alanında etkilidir.
“Devletin bir dini vardır” hükmünün kaldırılması ile “laiklik” ilkesinin açıkça yazılması arasında kaç yıl vardır?
- A) 3 yıl
- B) 9 yıl
- C) 5 yıl
- D) 11 yıl
- E) 13 yıl
Doğru cevap: B
Çözüm: 1928’den 1937’ye dokuz yıl vardır; bu iki anayasa değişikliği aynı tarih değildir.
Aşağıdaki kurumsal eşleştirmelerden hangisi 3 Mart 1924 düzenlemelerini doğru yansıtır?
- A) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti → TBMM; Erkân-ı Harbiye Vekâleti → Yargıtay
- B) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti → Merkez Bankası; Erkân-ı Harbiye Vekâleti → Dil Kurumu
- C) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti → Diyanet ve vakıf idaresi; Erkân-ı Harbiye Vekâleti → Genelkurmay
- D) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti → Gümrük Bakanlığı; Erkân-ı Harbiye Vekâleti → Belediye
- E) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti → Üniversite; Erkân-ı Harbiye Vekâleti → Türk Tarih Kurumu
Doğru cevap: C
Çözüm: Din ve vakıf hizmetleri yeniden örgütlendi, askerî komutanlık bakanlıktan ayrılarak Genelkurmaya bağlandı.
Anayasal tarih bakımından 1921, 1924, 1928 ve 1937 için doğru kronoloji hangisidir?
- A) Altı ilke → din hükmünün çıkarılması → millî egemenlik anayasası → cumhuriyet anayasası
- B) Cumhuriyet anayasası → altı ilke → din hükmü → millî egemenlik anayasası
- C) Din hükmü → millî egemenlik anayasası → altı ilke → cumhuriyet anayasası
- D) Millî egemenlik anayasası → yeni cumhuriyet anayasası → din hükmünün çıkarılması → altı ilke
- E) Millî egemenlik anayasası → altı ilke → yeni anayasa → din hükmü
Doğru cevap: D
Çözüm: 1921 Teşkilat-ı Esasiye, 1924 Anayasası, 1928 değişikliği, 1937 altı ilke sırasıdır.
“Yurttaşların mahkemeler önünde din veya toplumsal kökene dayalı ayrı kurallara tabi tutulmaması” hedefi hangi iki ilkeye daha doğrudan dayanır?
- A) Devletçilik ve yayılmacılık
- B) Milliyetçilik ve mutlakiyetçilik
- C) Cumhuriyetçilik ve kapitülasyonlar
- D) İnkılapçılık ve hanedan ayrıcalığı
- E) Halkçılık ve laiklik
Doğru cevap: E
Çözüm: Halkçılık eşitliği, laiklik ortak ve dinî ayrıcalıklardan bağımsız hukuk düzenini destekler.
1924 Anayasasının “Türkiye Devleti bir cumhuriyettir” hükmü ile 1923’teki karar arasındaki bağ nedir?
- A) 1923’te ilan edilen yönetim biçimi 1924 Anayasasında da açıkça belirtilmiştir.
- B) 1924 Anayasası cumhuriyeti ilk kez 1937’den sonra yürürlüğe koymuştur.
- C) 1923’te devletin yönetim biçimi saltanat olarak kararlaştırılmıştır.
- D) 1924 Anayasası 1923 kararını kaldırıp monarşi kurmuştur.
- E) 1923 kararı yalnız bir dış ticaret düzenlemesidir.
Doğru cevap: A
Çözüm: 29 Ekim 1923’te kabul edilen cumhuriyet yönetimi 1924 anayasal düzeninde yer aldı.
1930–1934 kadınların siyasi hakları hakkında hangi genelleme doğrudur?
- A) İlk hak 1934’te belediye düzeyinde tanınmıştır.
- B) Siyasi katılım yerel seçimlerden ulusal milletvekili seçimlerine doğru aşamalı genişlemiştir.
- C) 1933’te tüm siyasi haklar geri alınmıştır.
- D) Kadınların siyasi hakları yalnız Medeni Kanunla 1926’da tamamlanmıştır.
- E) 1930’da yalnız milletvekili seçilme hakkı verilmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: 1930 belediye, 1933 muhtarlık, 1934 milletvekilliği haklarının sırası bu gelişmeyi gösterir.
Milliyetçilik ve halkçılık ilkelerini doğru ayıran yorum hangisidir?
- A) Milliyetçilik sınıf ayrıcalığını; halkçılık hanedan yönetimini savunur.
- B) Milliyetçilik yalnız devlet yatırımıdır; halkçılık yalnız dış ticarettir.
- C) Milliyetçilik ortak ulusal kimliği; halkçılık yurttaşlar arasında ayrıcalık bulunmamasını vurgular.
- D) İki ilke de laik hukuk düzenine karşı ayrı mahkemeler öngörür.
- E) Halkçılık yabancıların kapitülasyonlarını korumayı amaçlar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Milliyetçilik millî birlik, halkçılık eşitlik ve ayrıcalıkların reddi üzerine kuruludur.
Bir öğretmen “1926’da İsviçre’den yararlanılarak yapılan kanun” ile “1926’da İtalyan hukukundan yararlanılan kanun”u soruyor. Doğru sıralama hangisidir?
- A) Türk Ceza Kanunu – Türk Medeni Kanunu
- B) 1924 Anayasası – Türk Medeni Kanunu
- C) Kabotaj Kanunu – 1921 Anayasası
- D) Türk Medeni Kanunu – Türk Ceza Kanunu
- E) Takrir-i Sükûn – Harf Kanunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Medeni Kanun İsviçre, 1926 Ceza Kanunu İtalya hukuku esas alınarak düzenlenmiştir.
Cumhuriyetin kuruluş yıllarında siyasi, hukuki ve ilkesel dönüşümün doğru sırası hangisidir?
- A) Medeni Kanun (1923) – altı ilke (1924) – cumhuriyet (1937)
- B) Altı ilke (1923) – cumhuriyet (1926) – Medeni Kanun (1937)
- C) Cumhuriyet (1937) – Medeni Kanun (1923) – altı ilke (1926)
- D) Altı ilke (1926) – Medeni Kanun (1937) – cumhuriyet (1923)
- E) Cumhuriyetin ilanı (1923) – Medeni Kanun (1926) – altı ilkenin anayasaya girmesi (1937)
Doğru cevap: E
Çözüm: Üç gelişme sırasıyla 1923, 1926 ve 1937 tarihlerinde gerçekleşti.