1927 tarihli Teşvik-i Sanayi Kanununun temel amacı nedir?
- A) Deniz taşımacılığını yabancılara devretmek
- B) Tarımsal ürün vergisini artırmak
- C) Özel sanayi yatırımlarını özendirmek
- D) Bütün fabrikaları kapatmak
- E) Yalnız siyasi partileri düzenlemek
Doğru cevap: C
Çözüm: Kanun özel sanayi girişimlerine vergi, arazi ve benzeri kolaylıklar sağlamayı hedefledi.
Kabotaj Kanunu 1926 yılında esas olarak hangi ekonomik alanla ilgilidir?
- A) Dil ve alfabe
- B) Üniversite öğretimi
- C) Miras hukuku
- D) Deniz taşımacılığı ve liman hizmetleri
- E) Seçim sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kabotaj Kanunu Türk kıyıları arasındaki deniz taşımacılığı ve bazı liman hizmetlerinde ulusal hakları düzenledi.
Kabotaj Kanunu hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?
- A) 17 Şubat 1923
- B) 29 Ekim 1923
- C) 1 Kasım 1928
- D) 3 Ekim 1931
- E) 1 Temmuz 1926
Doğru cevap: E
Çözüm: 19 Nisan 1926’da kabul edilen Kabotaj Kanunu 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girdi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hangi yılda faaliyete başlamıştır?
- A) 1931
- B) 1923
- C) 1924
- D) 1927
- E) 1935
Doğru cevap: A
Çözüm: TCMB Kanunu 1930’da kabul edilmiş, banka 3 Ekim 1931’de faaliyetlerine başlamıştır.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu hangi yılda kabul edilmiştir?
- A) 1924
- B) 1930
- C) 1925
- D) 1933
- E) 1938
Doğru cevap: B
Çözüm: 1715 sayılı TCMB Kanunu 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edildi.
1933 yılında sanayi yatırımlarını desteklemek üzere kurulan kurum hangisidir?
- A) Türk Dil Kurumu
- B) Toprak Mahsulleri Ofisi
- C) Sümerbank
- D) Türk Tarih Kurumu
- E) Millet Mektepleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Sümerbank 1933’te devlet öncülüğünde sanayileşmeye katkı sağlamak amacıyla kuruldu.
1935 yılında madencilik alanında finansman ve işletmecilikle ilişkilendirilen banka hangisidir?
- A) İş Bankası
- B) Osmanlı Bankası
- C) Ziraat Bankası
- D) Etibank
- E) Emlak Bankası
Doğru cevap: D
Çözüm: Etibank 1935’te madencilik ve enerji yatırımları için kuruldu.
Sümerbank ile Etibank arasındaki temel görev ayrımı hangisidir?
- A) Sümerbank dil araştırması, Etibank millet mektepleri
- B) İkisi de yalnız tarımsal vergi toplama
- C) Sümerbank sanayi üretimi, Etibank maden ve enerji işletmeciliği
- D) Etibank 1924’te ticari banka olarak ilk açıldı
- E) Sümerbank 1938’de tahıl fiyatlarını denetledi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sümerbank sanayi yatırımlarıyla, Etibank madencilik ve enerjiyle ilişkilidir.
MTA ile Etibankın 1935’te kurulmasında ortak görülen ekonomik öncelik hangisidir?
- A) Üniversitelerin birleştirilmesi
- B) Yeni alfabenin yetişkinlere öğretilmesi
- C) Sadece deniz hukuku düzenlemeleri
- D) Yer altı kaynaklarının araştırılıp ekonomiye kazandırılması
- E) Seçim bölgelerinin yeniden belirlenmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA arama ve araştırma, Etibank maden ve enerji yatırımı ile işletme alanında faaliyet gösterdi.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının hedeflediği gelişme hangisidir?
- A) Yerli üretimi azaltıp ithalatı tek seçenek yapmak
- B) Ülkedeki bütün demiryollarını kapatmak
- C) Yalnız tarımsal vergileri artırmak
- D) Sanayiyi eğitim bakanlığının sınav birimine devretmek
- E) Yerli ham maddeleri işleyen temel sanayi tesislerini kurmak
Doğru cevap: E
Çözüm: 1934–1938 planı dokuma, kimya ve diğer temel sanayi kollarının geliştirilmesine odaklandı.
1938’de kurulan Toprak Mahsulleri Ofisinin ana görevlerinden biri hangisidir?
- A) Hububat piyasasında alım, stok ve fiyat istikrarına katkı sağlamak
- B) Merkez bankası banknotu basmak
- C) Deniz ticareti bayramı düzenlemek
- D) Alfabe değiştirmek
- E) Yüksek mahkeme kurmak
Doğru cevap: A
Çözüm: TMO hububat piyasasını düzenlemek ve gerekli stokları oluşturmak amacıyla kuruldu.
1929 küresel bunalımı ve Türkiye’nin sanayileşme arayışı birlikte düşünülürse hangi sonuç doğrudur?
- A) Kabotaj Kanunu iptal edildi.
- B) Planlı sanayileşme ve devlet yatırımlarının ağırlığı arttı.
- C) Türkiye İş Bankası 1935’te kapatıldı.
- D) İzmir İktisat Kongresi 1933’te yeniden yapıldı.
- E) Ziraat Bankası tüm tarımsal kredileri yasakladı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kriz ile sermaye yetersizliği devletin ekonomik üretim ve yatırımda öncü olmasını güçlendirdi.
1925 aşarın kaldırılması ile 1927 sanayi teşvikinin farklı alanlarını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Her ikisi yalnız dış politika ile ilgilidir.
- B) Aşar denizcilik, teşvik yalnız yargı sistemidir.
- C) Aşar tarım, Teşvik-i Sanayi sanayi kesimine yöneliktir.
- D) İkisi de 1934 Soyadı Kanununa eklenmiştir.
- E) Teşvik-i Sanayi yalnız okul yönetimini düzenler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Aşar vergisi tarımsal üretimi, 1927 kanunu ise özel sanayi girişimlerini etkiledi.
1933’te Sümerbankın açılması ile 1934–1938 planının başlatılması arasında hangi neden-sonuç bağı kurulabilir?
- A) Sümerbank yalnız 1925 aşar vergisini topladı.
- B) Sanayi için kurumsal kapasite oluşturulup devlet yatırımları planlı biçimde yürütüldü.
- C) Plan, devletin sanayiden bütünüyle çekilmesini istedi.
- D) 1934’te tüm fabrikalar kapatıldı.
- E) Plan yalnız tarımsal gelir vergilerinden oluştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Sümerbank devlet sanayileşmesinin kurumsal araçlarından, Birinci Plan ise üretim yatırımlarının programından biridir.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı için “1934–1938’de ekonominin tüm sektörlerini bağlayan merkezî makro plan” denmesi neden eksiktir?
- A) Plan sadece alfabetik yazım kuralları içerir.
- B) Plan tamamen dış politika antlaşmalarından oluşur.
- C) Plan esas olarak belirli sanayi dallarında tesis kurmaya odaklanan sektörel bir programdır.
- D) Plan 1923’te yürürlükten kaldırılmıştır.
- E) Plan yalnız milletvekili seçimi usulünü belirler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Plan tüm ekonomiyi kapsayan bir makro plandan çok sanayi yatırımlarına odaklanan programdı.
1938’de Toprak Mahsulleri Ofisinin kurulması, aşarın 1925’te kaldırılmasıyla karşılaştırıldığında hangi ayrım doğrudur?
- A) İkisi de yalnız yeni alfabe öğretir.
- B) TMO kuruluşu aşarın yeniden konulmasıdır.
- C) Aşar kaldırılınca deniz taşımacılığı millîleştirildi.
- D) İlki hububat piyasasını düzenler; ikincisi köylünün ürün vergisini kaldırır.
- E) TMO sanayi fabrikalarına yeni vergi uyguladı.
Doğru cevap: D
Çözüm: TMO ürün piyasası ve stok; aşarın kaldırılması tarım üzerindeki doğrudan vergi yüküyle ilgilidir.
“1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu özel kesim, 1930’ların planlı sanayisi devlet yatırımı” karşılaştırması hangi yorumu destekler?
- A) Özel girişimin tüm dönemde kanunla yasaklandığını
- B) Devletin hiç fabrika açmadığını
- C) Kabotajın 1930’larda geri alındığını
- D) Sanayi teşvikinin yalnız tarım vergi reformu olduğunu
- E) Özel girişim desteklenmiş, yetersiz kaldığı alanlarda devlet öncülük etmiştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye önce özel yatırımı teşvik etmiş, daha sonra karma ekonomik yapıda kamu yatırımlarını artırmıştır.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi kuruluş yılları bakımından bütünüyle doğrudur?
- A) İş Bankası 1924 – Sümerbank 1933 – Etibank 1935
- B) İş Bankası 1933 – Sümerbank 1924 – Etibank 1938
- C) İş Bankası 1931 – Sümerbank 1927 – Etibank 1923
- D) İş Bankası 1935 – Sümerbank 1925 – Etibank 1930
- E) İş Bankası 1926 – Sümerbank 1938 – Etibank 1931
Doğru cevap: A
Çözüm: İş Bankası 1924, Sümerbank 1933, Etibank 1935 tarihlerinde kurulmuştur.
“TCMB 1930’da faaliyete başladı” bilgisine getirilecek tarihsel düzeltme hangisidir?
- A) Merkez Bankası ilk kez 1923’te üretime başladı.
- B) Kuruluş kanunu 1930’da çıktı; banka 3 Ekim 1931’de faaliyete geçti.
- C) TCMB 1933’te Sümerbank olarak açıldı.
- D) Merkez Bankası 1935’te madencilik araştırma merkeziydi.
- E) Bankanın kuruluş kanunu 1938’de kabul edildi.
Doğru cevap: B
Çözüm: TCMB’nin 1715 sayılı kanunu 11 Haziran 1930, faaliyet başlangıcı 3 Ekim 1931 tarihlidir.
Türkiye’nin 1920’lerde demiryollarını millîleştirmesi ve 1926 Kabotaj Kanunu birlikte neye işaret eder?
- A) Dış ticarette yabancılara sınırsız ayrıcalık tanıma
- B) Dünyadaki bütün ulaşım ağlarını kapatma
- C) Ulaşım sektöründe millî egemenliği ve ekonomik bütünleşmeyi güçlendirme
- D) Tarım ürünlerinden aşar toplama
- E) Yeni harflerin kabulünü erteleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Demiryolu politikaları kara taşımacılığını, Kabotaj Kanunu deniz taşımacılığını millîleştirme yönünde adımlardır.