İzmir İktisat Kongresinin cumhuriyetin ilanından önce toplanması neyi gösterir?
- A) Ekonomik bağımsızlık hedefinin devletin kuruluş sürecinde ele alındığını
- B) Kongrenin saltanatı geri getirdiğini
- C) Cumhuriyetin 1921’de ilan edildiğini
- D) İlk sanayi planının 1923’te tamamlandığını
- E) Kabotaj Kanununun 1923’te yürürlüğe girdiğini
Doğru cevap: A
Çözüm: Kongre Şubat–Mart 1923’te, cumhuriyetin ilanı ise 29 Ekim 1923’te gerçekleşti.
1923 kongresinde özel girişim vurgulanırken 1930’larda devlet yatırımlarının artmasının temel gerekçesi nedir?
- A) Kabotaj hakkının kaldırılması
- B) Özel sermaye ve sanayi altyapısının yetersiz kalması
- C) Tarımın tümüyle yasaklanması
- D) Bütün bankaların kapatılması
- E) Lozan’ın geçersiz sayılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Özel kesimin sermaye ve teknik kapasite yetersizliği büyük yatırımlarda devletin rolünü artırdı.
Aşar vergisinin kaldırılmasının doğrudan etkilediği toplumsal kesim hangisidir?
- A) Yalnız dış elçiler
- B) Yalnız deniz kaptanları
- C) Tarımsal üretim yapan köylüler
- D) Yalnız üniversite öğrencileri
- E) Yalnız fabrika yöneticileri
Doğru cevap: C
Çözüm: Aşar, tarımsal üründen alınan bir vergi olduğu için kaldırılması öncelikle çiftçileri etkiledi.
Teşvik-i Sanayi Kanununda öngörülen desteklerden biri hangisidir?
- A) Köylüye yeni bir ürün vergisi getirilmesi
- B) Deniz taşımacılığının tümüyle yabancılara bırakılması
- C) Yabancıların ayrıcalıklı yargı hakkı kazanması
- D) Sanayi girişimlerine vergi ve arsa kolaylığı sağlanması
- E) Türkiye’de özel mülkiyetin yasaklanması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1927 kanunu özel sanayi yatırımını teşvik etmek için çeşitli mali ve idari kolaylıklar sundu.
Kabotaj hakkının millîleştirilmesi hangi ilkeyle en doğrudan ilişkilidir?
- A) Saltanatın devamı
- B) Hanedan ayrıcalığı
- C) Dış manda yönetimi
- D) Kapitülasyonların yaygınlaştırılması
- E) Ekonomik bağımsızlık
Doğru cevap: E
Çözüm: Kabotaj Kanunu kıyı taşımacılığı ve liman faaliyetlerinde ülkenin egemenliğini güçlendirdi.
Türkiye İş Bankası ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının başlıca görev farkı nedir?
- A) İş Bankası ticari bankacılığa, Merkez Bankası para ve banknot düzenine odaklanır.
- B) İki banka da yalnız maden arar.
- C) Merkez Bankası yalnız öğretmen yetiştirir.
- D) İş Bankası deniz sınırlarını çizer.
- E) İkisi de 1938’de tahıl fiyatlarını belirlemek için kuruldu.
Doğru cevap: A
Çözüm: İş Bankası 1924’te ticari girişimleri, TCMB ise 1930–1931’de merkez bankacılığı işlevlerini üstlendi.
TCMB ile ilgili 1930 ve 1931 yıllarını doğru ayıran ifade hangisidir?
- A) 1930 Sümerbankın açılışı, 1931 aşarın kaldırılması
- B) 1930 kuruluş kanunu, 1931 fiilen faaliyete başlama
- C) 1930 Kabotajın yürürlüğü, 1931 İş Bankasının kuruluşu
- D) 1930 İzmir İktisat Kongresi, 1931 ilk sanayi planı
- E) 1930 Etibankın kuruluşu, 1931 MTA’nın açılışı
Doğru cevap: B
Çözüm: TCMB Kanunu 11 Haziran 1930, faaliyete başlama 3 Ekim 1931 tarihlidir.
Sümerbank ile Etibank arasındaki temel görev ayrımı hangisidir?
- A) Sümerbank dil araştırması, Etibank millet mektepleri
- B) İkisi de yalnız tarımsal vergi toplama
- C) Sümerbank sanayi üretimi, Etibank maden ve enerji işletmeciliği
- D) Etibank 1924’te ticari banka olarak ilk açıldı
- E) Sümerbank 1938’de tahıl fiyatlarını denetledi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sümerbank sanayi yatırımlarıyla, Etibank madencilik ve enerjiyle ilişkilidir.
MTA ile Etibankın 1935’te kurulmasında ortak görülen ekonomik öncelik hangisidir?
- A) Üniversitelerin birleştirilmesi
- B) Yeni alfabenin yetişkinlere öğretilmesi
- C) Sadece deniz hukuku düzenlemeleri
- D) Yer altı kaynaklarının araştırılıp ekonomiye kazandırılması
- E) Seçim bölgelerinin yeniden belirlenmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA arama ve araştırma, Etibank maden ve enerji yatırımı ile işletme alanında faaliyet gösterdi.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının hedeflediği gelişme hangisidir?
- A) Yerli üretimi azaltıp ithalatı tek seçenek yapmak
- B) Ülkedeki bütün demiryollarını kapatmak
- C) Yalnız tarımsal vergileri artırmak
- D) Sanayiyi eğitim bakanlığının sınav birimine devretmek
- E) Yerli ham maddeleri işleyen temel sanayi tesislerini kurmak
Doğru cevap: E
Çözüm: 1934–1938 planı dokuma, kimya ve diğer temel sanayi kollarının geliştirilmesine odaklandı.
1938’de kurulan Toprak Mahsulleri Ofisinin ana görevlerinden biri hangisidir?
- A) Hububat piyasasında alım, stok ve fiyat istikrarına katkı sağlamak
- B) Merkez bankası banknotu basmak
- C) Deniz ticareti bayramı düzenlemek
- D) Alfabe değiştirmek
- E) Yüksek mahkeme kurmak
Doğru cevap: A
Çözüm: TMO hububat piyasasını düzenlemek ve gerekli stokları oluşturmak amacıyla kuruldu.
1929 küresel bunalımı ve Türkiye’nin sanayileşme arayışı birlikte düşünülürse hangi sonuç doğrudur?
- A) Kabotaj Kanunu iptal edildi.
- B) Planlı sanayileşme ve devlet yatırımlarının ağırlığı arttı.
- C) Türkiye İş Bankası 1935’te kapatıldı.
- D) İzmir İktisat Kongresi 1933’te yeniden yapıldı.
- E) Ziraat Bankası tüm tarımsal kredileri yasakladı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kriz ile sermaye yetersizliği devletin ekonomik üretim ve yatırımda öncü olmasını güçlendirdi.
1925 aşarın kaldırılması ile 1927 sanayi teşvikinin farklı alanlarını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Her ikisi yalnız dış politika ile ilgilidir.
- B) Aşar denizcilik, teşvik yalnız yargı sistemidir.
- C) Aşar tarım, Teşvik-i Sanayi sanayi kesimine yöneliktir.
- D) İkisi de 1934 Soyadı Kanununa eklenmiştir.
- E) Teşvik-i Sanayi yalnız okul yönetimini düzenler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Aşar vergisi tarımsal üretimi, 1927 kanunu ise özel sanayi girişimlerini etkiledi.
Demiryollarının yapımı ve yabancı işletmelerden satın alınarak millîleştirilmesi hangi hedefe hizmet etti?
- A) Dış ticareti tümden durdurmaya
- B) Türkiye’de bütün limanları kapatmaya
- C) Yeni bir hanedan oluşturmaya
- D) Ulaşım altyapısını ve ekonomik egemenliği güçlendirmeye
- E) Tarımsal üretim vergisini geri getirmeye
Doğru cevap: D
Çözüm: Demiryolu yatırımları ve millîleştirmeler ulaşımın ve ekonomik bütünleşmenin güçlenmesini destekledi.
İzmir İktisat Kongresinde aşağıdaki görüşlerden hangisi benimsenen millî ekonomi anlayışıyla uyumludur?
- A) Kapitülasyonların artırılması
- B) Yabancı sermayeye sınırsız tekel tanınması
- C) Ham maddenin işlenmeden dışarı satılmasının zorunlu kılınması
- D) Bütün özel girişimlerin başlangıçta yasaklanması
- E) Yerli sanayi ve millî bankaların geliştirilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kongrede yerli üretim, ulusal bankacılık ve özel girişimin desteklenmesi savunuldu.
Atatürk dönemi devletçilik uygulamasını doğru açıklayan ifade hangisidir?
- A) Devletin büyük yatırımlar yaparken özel girişimi de tanıması
- B) Her türlü özel işletmenin yasaklanması
- C) Sadece yabancı şirketlerin yatırım yapabilmesi
- D) Devletin ekonomik faaliyetten tamamen çekilmesi
- E) Sanayi yerine yalnız ithalatın desteklenmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Türk devletçiliği kamu yatırımı ile özel girişimi tamamen birbirinin karşıtı saymamıştır.
“1933 Sümerbank, 1935 Etibank ve MTA” dizisi hangi kalkınma önceliğini gösterir?
- A) Siyasi seçimlerin ertelenmesini
- B) Sanayi ve madencilik kapasitesini artırmak
- C) Cumhuriyetin kaldırılmasını
- D) Yalnız dil kuralları oluşturulmasını
- E) Yeni saat sistemine geçilmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Bu kurumlar devletçi sanayileşme ve doğal kaynakların değerlendirilmesine hizmet etti.
Kabotaj Kanununun kabul tarihi ile yürürlüğe giriş tarihi için doğru eşleştirme hangisidir?
- A) 1 Temmuz 1923 kabul; 29 Ekim 1923 yürürlük
- B) 1 Kasım 1928 kabul; 1 Ocak 1929 yürürlük
- C) 19 Nisan 1926 kabul; 1 Temmuz 1926 yürürlük
- D) 11 Haziran 1930 kabul; 3 Ekim 1931 yürürlük
- E) 21 Haziran 1934 kabul; 24 Kasım 1934 yürürlük
Doğru cevap: C
Çözüm: Kabotaj Kanunu 19 Nisan 1926’da çıkarılmış, 1 Temmuz 1926’da uygulanmaya başlanmıştır.
1924 İş Bankası ile 1925 aşarın kaldırılması birlikte düşünüldüğünde hangi alanlar öncelik kazanmıştır?
- A) Dil araştırmaları ile kıyafet
- B) Üniversite reformu ile seçim sistemi
- C) Yalnız madencilik araştırmaları
- D) Ticaretin finansmanı ile tarım üreticisinin desteklenmesi
- E) Sadece dış sınır görüşmeleri
Doğru cevap: D
Çözüm: İş Bankası ticarete kredi desteği, aşarın kaldırılması köylüye ekonomik rahatlama sağladı.
Sanayi planının devlet eliyle uygulanması Atatürk ilkelerinden özellikle hangisini somutlaştırır?
- A) Saltanatçılık
- B) Teokratik yönetim
- C) Mandacılık
- D) Hanedan egemenliği
- E) Devletçilik
Doğru cevap: E
Çözüm: 1930’larda planlı kamu sanayi yatırımları devletçilik ilkesiyle bağlantılıdır.