Bir tarih sorusunda “İzmir İktisat Kongresi, Lozan’ın imzalanmasından sonra toplandı” deniyor. Doğru kronoloji hangisidir?
- A) İzmir İktisat Kongresi Şubat–Mart 1923; Lozan Antlaşması 24 Temmuz 1923
- B) Lozan 1922; İktisat Kongresi 1924
- C) İktisat Kongresi 1930; Lozan 1931
- D) İki olay da 1925’te gerçekleşti
- E) Kongre 1934’te sanayi planından sonra yapıldı
Doğru cevap: A
Çözüm: Kongre Lozan görüşmelerinin kesintiye uğradığı dönemde, barış antlaşmasından önce toplandı.
1923 Kongresinin özel girişimi desteklemesiyle 1934 sanayi planının devlet eliyle yürütülmesi arasındaki değişimi en iyi açıklayan yargı nedir?
- A) 1923’te tüm özel teşebbüsler yasaklanmıştı.
- B) Gelişmeyen özel sermaye ve kriz koşulları devletin büyük sanayi yatırımlarını üstlenmesini hızlandırdı.
- C) 1934 planı yalnız Osmanlı borçlarını ödeme programıydı.
- D) Kabotaj Kanunu 1934’te yürürlükten kaldırıldı.
- E) 1929 krizi tüm dünyada sanayiyi sınırsız büyüttü.
Doğru cevap: B
Çözüm: Özel sektörün sınırlı yatırım gücü ve 1929 krizi devlet öncülüğündeki planlı sanayileşmenin gerekçelerindendir.
Bir öğrenci “İzmir İktisat Kongresi aşarı kaldırdı” diyorsa hangi düzeltme yapılmalıdır?
- A) Kongre aşarı 1938’de yeniden koydu.
- B) Aşar bir denizcilik vergisiydi ve 1926’da kaldırıldı.
- C) Kongrede kaldırılması istendi; aşar 1925’te kanunla kaldırıldı.
- D) Aşar 1933 Üniversite Reformuyla kaldırıldı.
- E) Kongre 1925’te toplanıp aynı gün aşarı kaldırdı.
Doğru cevap: C
Çözüm: 1923 kongresi öneri ve kararlar aldı, aşar vergisinin kaldırılması 17 Şubat 1925’te gerçekleşti.
1924 İş Bankası, 1930 TCMB Kanunu, 1931 TCMB faaliyeti sıralaması neyi gösterir?
- A) Merkez Bankasının İş Bankasından önce kurulduğunu
- B) İki bankanın aynı amaçla 1938’de açıldığını
- C) Türkiye’de 1930’a kadar ticari banka bulunmadığını
- D) Ticari bankacılığın geliştirilmesini ulusal merkez bankacılığının kurumsallaşması izledi.
- E) TCMB’nin 1924’te faaliyete geçtiğini
Doğru cevap: D
Çözüm: İş Bankası ticari kredi ve girişimleri; Merkez Bankası para sistemini destekleyen farklı kurumlardır.
“Kıyıdan kıyıya yük taşımak isteyen yabancı şirketin millî kabotaj hakkından yararlanması” hangi düzenlemenin amacına aykırıdır?
- A) 1925 Aşar Kanunu
- B) 1934 Soyadı Kanunu
- C) 1933 Üniversite Reformu
- D) 1928 Harf İnkılabı
- E) 1926 Kabotaj Kanunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Kabotaj Kanunu Türk kıyılarındaki iç deniz taşıma haklarını millî denizcilik lehine düzenledi.
1935’te maden arama uzmanlarıyla işletme ve finansman sağlayan banka farklı işlevleri üstlendi. Doğru eşleştirme hangisidir?
- A) MTA araştırma; Etibank maden ve enerji işletme-finansmanı
- B) MTA para basma; Etibank alfabe öğretme
- C) MTA özel hukuk mahkemesi; Etibank vergi denetimi
- D) MTA tarım ürününü depolama; Etibank üniversite yönetme
- E) MTA deniz taşımacılığı; Etibank demiryolu seçimleri
Doğru cevap: A
Çözüm: MTA bilimsel maden etüdü ve aramasına, Etibank madencilik yatırımları ve finansmanına yönelikti.
1933’te Sümerbankın açılması ile 1934–1938 planının başlatılması arasında hangi neden-sonuç bağı kurulabilir?
- A) Sümerbank yalnız 1925 aşar vergisini topladı.
- B) Sanayi için kurumsal kapasite oluşturulup devlet yatırımları planlı biçimde yürütüldü.
- C) Plan, devletin sanayiden bütünüyle çekilmesini istedi.
- D) 1934’te tüm fabrikalar kapatıldı.
- E) Plan yalnız tarımsal gelir vergilerinden oluştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Sümerbank devlet sanayileşmesinin kurumsal araçlarından, Birinci Plan ise üretim yatırımlarının programından biridir.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı için “1934–1938’de ekonominin tüm sektörlerini bağlayan merkezî makro plan” denmesi neden eksiktir?
- A) Plan sadece alfabetik yazım kuralları içerir.
- B) Plan tamamen dış politika antlaşmalarından oluşur.
- C) Plan esas olarak belirli sanayi dallarında tesis kurmaya odaklanan sektörel bir programdır.
- D) Plan 1923’te yürürlükten kaldırılmıştır.
- E) Plan yalnız milletvekili seçimi usulünü belirler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Plan tüm ekonomiyi kapsayan bir makro plandan çok sanayi yatırımlarına odaklanan programdı.
1938’de Toprak Mahsulleri Ofisinin kurulması, aşarın 1925’te kaldırılmasıyla karşılaştırıldığında hangi ayrım doğrudur?
- A) İkisi de yalnız yeni alfabe öğretir.
- B) TMO kuruluşu aşarın yeniden konulmasıdır.
- C) Aşar kaldırılınca deniz taşımacılığı millîleştirildi.
- D) İlki hububat piyasasını düzenler; ikincisi köylünün ürün vergisini kaldırır.
- E) TMO sanayi fabrikalarına yeni vergi uyguladı.
Doğru cevap: D
Çözüm: TMO ürün piyasası ve stok; aşarın kaldırılması tarım üzerindeki doğrudan vergi yüküyle ilgilidir.
“1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu özel kesim, 1930’ların planlı sanayisi devlet yatırımı” karşılaştırması hangi yorumu destekler?
- A) Özel girişimin tüm dönemde kanunla yasaklandığını
- B) Devletin hiç fabrika açmadığını
- C) Kabotajın 1930’larda geri alındığını
- D) Sanayi teşvikinin yalnız tarım vergi reformu olduğunu
- E) Özel girişim desteklenmiş, yetersiz kaldığı alanlarda devlet öncülük etmiştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye önce özel yatırımı teşvik etmiş, daha sonra karma ekonomik yapıda kamu yatırımlarını artırmıştır.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi kuruluş yılları bakımından bütünüyle doğrudur?
- A) İş Bankası 1924 – Sümerbank 1933 – Etibank 1935
- B) İş Bankası 1933 – Sümerbank 1924 – Etibank 1938
- C) İş Bankası 1931 – Sümerbank 1927 – Etibank 1923
- D) İş Bankası 1935 – Sümerbank 1925 – Etibank 1930
- E) İş Bankası 1926 – Sümerbank 1938 – Etibank 1931
Doğru cevap: A
Çözüm: İş Bankası 1924, Sümerbank 1933, Etibank 1935 tarihlerinde kurulmuştur.
“TCMB 1930’da faaliyete başladı” bilgisine getirilecek tarihsel düzeltme hangisidir?
- A) Merkez Bankası ilk kez 1923’te üretime başladı.
- B) Kuruluş kanunu 1930’da çıktı; banka 3 Ekim 1931’de faaliyete geçti.
- C) TCMB 1933’te Sümerbank olarak açıldı.
- D) Merkez Bankası 1935’te madencilik araştırma merkeziydi.
- E) Bankanın kuruluş kanunu 1938’de kabul edildi.
Doğru cevap: B
Çözüm: TCMB’nin 1715 sayılı kanunu 11 Haziran 1930, faaliyet başlangıcı 3 Ekim 1931 tarihlidir.
Türkiye’nin 1920’lerde demiryollarını millîleştirmesi ve 1926 Kabotaj Kanunu birlikte neye işaret eder?
- A) Dış ticarette yabancılara sınırsız ayrıcalık tanıma
- B) Dünyadaki bütün ulaşım ağlarını kapatma
- C) Ulaşım sektöründe millî egemenliği ve ekonomik bütünleşmeyi güçlendirme
- D) Tarım ürünlerinden aşar toplama
- E) Yeni harflerin kabulünü erteleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Demiryolu politikaları kara taşımacılığını, Kabotaj Kanunu deniz taşımacılığını millîleştirme yönünde adımlardır.
Kapitülasyonların Lozan’da kaldırılması ile İzmir İktisat Kongresi kararları hangi ortak hedefte birleşir?
- A) Sınır güvenliğini yalnız yabancı ordulara bırakmak
- B) Türk limanlarına sınırsız yabancı tekel kurmak
- C) Gümrükleri tamamen yabancı denetime devretmek
- D) Siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla desteklemek
- E) Millî bankaların açılmasını yasaklamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan’daki kapitülasyonların kaldırılması ile Kongrenin millî ekonomi hedefi bağımsızlık anlayışında örtüşür.
İzmir İktisat Kongresi için “Yabancı sermayenin her koşulda bütünüyle yasaklanmasını kararlaştırdı” denmesi neden yanlıştır?
- A) Kongre yalnız dil reformuna odaklandı.
- B) Kongre millî banka kurulmasını yasakladı.
- C) Kongre tarımda makineleşmeye karşı çıktı.
- D) Kongre limanların tümünü yabancı tekellere verdi.
- E) Kongre yabancı sermayeyi millî çıkarlar ve kurallar çerçevesinde değerlendirmeye açıktı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kongrede yabancı sermayeye mutlak yasak yerine millî ekonomi ve tekel oluşturmama şartları öne çıktı.
1925, 1927, 1933, 1938 yıllarına sırasıyla karşılık gelen gelişmeler hangisidir?
- A) Aşarın kaldırılması – Sanayi Teşvik Kanunu – Sümerbank – TMO
- B) TMO – Sümerbank – Aşar – Teşvik-i Sanayi
- C) Sanayi Teşvik Kanunu – Aşar – TMO – Sümerbank
- D) Sümerbank – TMO – Teşvik-i Sanayi – Aşar
- E) Aşar – TMO – Sümerbank – Sanayi Teşvik Kanunu
Doğru cevap: A
Çözüm: Aşar 1925, Teşvik-i Sanayi 1927, Sümerbank 1933, TMO 1938 tarihlidir.
Bir KPSS sorusunda “Ekonomik devletçilik özel kesimin tamamen ortadan kaldırılmasıdır” yargısına nasıl yaklaşılmalıdır?
- A) Doğrudur; tüm ticari bankalar kapatılmıştır.
- B) Yanlıştır; devletin öncü olduğu yatırımların yanında özel girişim de sürmüştür.
- C) Doğrudur; 1927 kanunu özel yatırımı yasaklamıştır.
- D) Doğrudur; İzmir Kongresi mülkiyeti kaldırmıştır.
- E) Yanlıştır; devletçilik sadece kıyafet reformunu ifade eder.
Doğru cevap: B
Çözüm: Atatürk dönemi devletçilik, ihtiyaç duyulan alanlarda kamunun öncülüğünü özel girişimin varlığıyla birlikte ele alır.
“1923 kongrede belirlenen hedef, 1924 bankacılık adımı ve 1927 sanayi teşviki” dizisini en iyi açıklayan sonuç hangisidir?
- A) Üç gelişmenin de 1934 sanayi planından sonra olması
- B) Öğretim kurumlarının Maarif Vekâletine bağlanması
- C) Millî ekonomi hedefinin özel girişimin finansmanı ve üretim teşvikiyle desteklenmesi
- D) Kabotajın 1923’te yürürlükten kaldırılması
- E) Kongrede aşarın fiilen geri getirilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kongredeki millî ekonomik kalkınma hedefi İş Bankası ve sanayi teşvikleriyle somutlaşmaya başladı.
Maden arama, fabrika yatırımı ve tahıl piyasası düzenlemesi işlevleri hangi kurum sırasına karşılık gelir?
- A) Toprak Mahsulleri Ofisi – MTA – İş Bankası
- B) Türk Dil Kurumu – Merkez Bankası – Etibank
- C) İş Bankası – Millet Mektepleri – Sümerbank
- D) MTA – Sümerbank – Toprak Mahsulleri Ofisi
- E) Etibank – Türk Tarih Kurumu – Kabotaj İdaresi
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA maden araştırması; Sümerbank sanayi yatırımları; TMO hububat piyasasının düzenlenmesi için kuruldu.
1930–1938 dönemiyle ilgili hangi yorum tarihsel süreci en doğru biçimde açıklar?
- A) 1929 krizi sonrası bütün sanayi kuruluşları kapatılmıştır.
- B) 1938’de ilk kez İzmir İktisat Kongresi yapılmıştır.
- C) 1934–1938 sanayi planı yalnız yükseköğretimi düzenlemiştir.
- D) TMO ve MTA 1923’ten önce kurulmuş Osmanlı kurumlarıdır.
- E) Merkez bankacılığı kurumsallaşırken devletçi sanayi yatırımları ve tarım piyasası kurumları gelişmiştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: TCMB 1930–1931, Sümerbank 1933, Birinci Plan 1934–1938, MTA/Etibank 1935 ve TMO 1938 dönemsel gelişmelerdir.