24 Nisan 1920 kararlarında geçici bir devlet başkanı veya padişah vekili atanmasına karşı çıkılmasının anlamı nedir?
- A) Meclisin üzerinde geçici de olsa ayrı bir yönetici otorite kurulmasının reddedilmesi
- B) Bütün idari yetkinin İstanbul Hükûmetine devredilmesi
- C) İstiklal Mahkemelerinin aynı gün kaldırılması
- D) Saltanatın 24 Nisan’da kanunla kaldırılması
- E) Meclisin yalnız danışma organı hâline getirilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Geçici başkan veya padişah vekili atanmaması kararı meclisin üstünlüğünü vurgular; saltanat o tarihte kaldırılmadı.
I. TBMM’nin olağanüstü yetkilere sahip olmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Devlette hiç hukuki düzenleme bulunmaması
- B) İşgaller ve iç ayaklanmalar karşısında hızlı ve merkezî karar alma ihtiyacı
- C) Ülkenin bütün sınırlarının barışla güvenceye alınması
- D) Düzenli bir seçim döneminin tamamlanmış olması
- E) Bütün işgal güçlerinin 1919’da çekilmiş olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Savaş koşulları yasama ve yürütme yetkilerinin mecliste toplanmasını gerekli kıldı.
I. TBMM’nin açılmasıyla millî hareketin siyasi yapısında meydana gelen değişiklik hangisidir?
- A) Bütün yetkilerin yeniden Damat Ferit’e verilmesi
- B) Yerel cemiyetlerin Osmanlı divanına bağlanması
- C) Temsil Heyeti aşamasından millî meclis ve hükûmet yönetimine geçilmesi
- D) Erzurum Kongresi kararlarının yürürlükten kaldırılması
- E) Savaş boyunca yeni bir meclis kurulamayacağının ilanı
Doğru cevap: C
Çözüm: TBMM’nin açılması Temsil Heyeti koordinasyonundan millî egemenliğe dayalı meclis yönetimine geçiştir.
1921 Anayasası’nın millî egemenlik yönü hangi ifadede doğru verilmiştir?
- A) Padişah kanunları tek başına çıkarır ve yürütür.
- B) Uluslararası bir konsey meclisi feshedebilir.
- C) Ayanlar meclisi bütün millî iradenin tek temsilcisidir.
- D) Yasama ve yürütmenin esas sahibi millî iradeyi temsil eden Büyük Millet Meclisidir.
- E) Hiçbir meclis devlet yönetiminde söz sahibi olamaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu egemenliği millete, yürütme ve yasamayı onun meclisine dayandırdı.
1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu hakkında hangisi doğrudur?
- A) 1876’da II. Abdülhamid tarafından ilan edilmiştir.
- B) Saltanatı 20 Ocak 1921’de otomatik kaldırmıştır.
- C) Cumhuriyeti 1921’de resmen ilan etmiştir.
- D) Bütün meclisleri iki kanatlı hâle getirmiştir.
- E) Savaş koşullarında kabul edilen kısa ve millî egemenlik esaslı bir anayasadır.
Doğru cevap: E
Çözüm: 1921 Anayasası kısa ve temel yönetim esaslarına yöneliktir; cumhuriyet 1923’te ilan edildi.
I. TBMM ile ilgili “güçler birliği” kavramı hangi iki devlet fonksiyonunun aynı merkezde toplanmasını anlatır?
- A) Yasama ve yürütmenin mecliste toplanması
- B) Yasama ve yürütmenin ayrı seçilmiş başkanlara bırakılması
- C) Yargı ve eğitim kurumlarının yabancı devletlere bağlanması
- D) Dış politika ile din işlerinin özel şirketlere devredilmesi
- E) Eyaletlerin federal bağımsızlık kazanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Meclis hükûmeti sistemi yasama ve yürütmenin mecliste birleşmesiyle tanınır.
Meclisin ilk açıldığı tarihte resmî olarak kullanılan ad ile daha sonra yaygınlaşan ad arasındaki ayrım hangisidir?
- A) Meclis-i Ayan; ardından Divan-ı Hümayun
- B) Büyük Millet Meclisi; 1921’den itibaren Türkiye Büyük Millet Meclisi
- C) Meclis-i Mebusan; ardından Meclis-i Vâlâ
- D) Şûra-yı Devlet; ardından Meclis-i Ayan
- E) Heyet-i Temsiliye; ardından Darülfünun
Doğru cevap: B
Çözüm: 23 Nisan 1920’de Büyük Millet Meclisi adı kullanıldı; Türkiye ibaresi 1921’de resmîleşti.
Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun çıkarılmasındaki öncelikli amaç hangisidir?
- A) Her türlü dış borçlanmayı yasaklamak
- B) Cumhuriyeti ilan etmek
- C) Meclise karşı ayaklanma, bozgunculuk ve düşmana yardımı cezalandırmak
- D) Eğitim kurumlarını birleştirmek
- E) Yeni vatandaşlık soyadları vermek
Doğru cevap: C
Çözüm: 29 Nisan 1920 tarihli kanun millî mücadeleye ve meclise karşı eylemleri cezalandırmaya yönelikti.
1920’de çıkarılan Firariler Hakkında Kanun hangi sorunla doğrudan ilişkilidir?
- A) Sadece sınır ticaretini artırma
- B) Toprak vergilerini kaldırma
- C) Mecburi yabancı dil eğitimini başlatma
- D) Asker kaçaklarını önleme ve ordu disiplinini sağlama
- E) Meclis seçimini süresiz erteleme
Doğru cevap: D
Çözüm: Firariler Hakkında Kanun asker kaçaklarını önlemeyi hedefleyen savaş dönemi düzenlemesidir.
İstiklal Mahkemelerinin kurulmasında hangi sorun belirleyici olmuştur?
- A) Yabancı ticaret mahkemelerinin sayısının artması
- B) Mebusan Meclisinin 1876’da iki kanatlı kurulması
- C) Kapitülasyonların genişletilmesi isteği
- D) Fransa ile gümrük vergilerinin belirlenmesi
- E) Asker kaçaklığı ve ayaklanmalara ilişkin yargılamaların hızlı yürütülmesi gereği
Doğru cevap: E
Çözüm: İstiklal Mahkemeleri özellikle firar ve isyan suçlarında hızlı yargılama ihtiyacıyla kuruldu.
İstiklal Mahkemelerinin I. TBMM ile ilişkisini doğru gösteren ifade hangisidir?
- A) Meclisin seçtiği milletvekillerinin görev yaptığı olağanüstü yargı organlarıydı.
- B) Yalnız padişah tarafından atanan yabancı hâkimlerden oluşuyordu.
- C) Osmanlı’da 1453’te kurulmuş daimî divanlardı.
- D) Sadece vergi toplamak için kurulmuş mali birimlerdi.
- E) İtilaf Devletlerinin askerî mahkemeleriydi.
Doğru cevap: A
Çözüm: İstiklal Mahkemeleri üyeleri BMM tarafından seçilen milletvekillerinden oluşuyordu.
Anadolu Ajansının kuruluş tarihiyle I. TBMM’nin açılış tarihi karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Anadolu Ajansı TBMM’den tam bir yıl sonra kurulmuştur.
- B) Anadolu Ajansı, meclisin açılmasından önce kurulmuştur.
- C) İki kurum 29 Ekim 1923’te aynı gün kurulmuştur.
- D) TBMM Anadolu Ajansından önce 1918’de kurulmuştur.
- E) Anadolu Ajansı 1924 Anayasası ile kurulmuştur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de, BMM ise 23 Nisan 1920’de açıldı.
Ankara’da çıkarılan Hâkimiyet-i Millîye gazetesinin temel işlevi nedir?
- A) İstanbul Hükûmetinin ayaklanma fetvalarını yaymak
- B) Yunan işgalini destekleyen bildiriler hazırlamak
- C) Millî Mücadele’nin görüşlerini halka duyurmak ve kamuoyu oluşturmak
- D) İtilaf komiserlerinin emirlerini yayınlamak
- E) Yalnız dış ticaret istatistiği üretmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Hâkimiyet-i Millîye, Ankara’daki millî hareketin düşüncelerini duyuran önemli basın organıydı.
Düzce, Hendek ve Bolu çevresindeki ayaklanmalar hangi ortak özellikleriyle bilinir?
- A) Tamamının 1923’ten sonra başlaması
- B) Doğrudan Yunan ordusunun düzenli cephe komutasında yürütülmesi
- C) Yalnız ekonomik ithalat vergilerine tepki olmaları
- D) İstanbul Hükûmeti ve dış kışkırtmaların etkisiyle millî kuvvetlere karşı çıkmaları
- E) İstanbul’un fethi için başlatılmaları
Doğru cevap: D
Çözüm: Düzce-Hendek-Bolu hareketleri İstanbul yönetiminin ve bazı dış güçlerin etkilediği ayaklanmalar arasındadır.
1920’de Delibaş Mehmet’in adı hangi ayaklanmayla birlikte anılır?
- A) Anzavur Ayaklanması
- B) Pontus Ayaklanması
- C) Yozgat Ayaklanması
- D) Koçgiri Ayaklanması
- E) Konya Ayaklanması
Doğru cevap: E
Çözüm: Delibaş Mehmet, Konya ve çevresindeki 1920 ayaklanmasıyla ilişkilidir.
Pontusçu ayaklanmalar ile TBMM’nin diğer iç ayaklanmalar arasında hangi fark göze çarpar?
- A) Pontusçu hareketler Doğu Karadeniz’de ayrı bir Rum devleti kurma hedefi taşıyordu.
- B) Pontus hareketi yalnız meclis hükûmeti sistemini savunuyordu.
- C) Pontusçular Erzurum’da manda reddi kararı almışlardı.
- D) Pontusçu faaliyetler tamamen 1876’da sona ermişti.
- E) Pontus hareketi Trakya Paşaeli Cemiyetinin diğer adıydı.
Doğru cevap: A
Çözüm: Pontusçu hareketler Karadeniz kıyılarında Rum devleti kurma iddiasıyla diğer yerel isyanlardan ayrılır.
Koçgiri Ayaklanması 1921’de ağırlıklı olarak hangi bölgeyle ilişkilidir?
- A) İzmir ve çevresi
- B) Sivas ve çevresi
- C) Batı Trakya
- D) Çukurova kıyıları
- E) Gelibolu Yarımadası
Doğru cevap: B
Çözüm: Koçgiri Ayaklanması 1921 yılında Sivas ve çevresinde etkili olmuştur.
Demirci Mehmet Efe’nin TBMM ile çatışması hangi genel sorunla ilgilidir?
- A) Yunan ordusunun 1919’da tamamen çekilmesi
- B) Mebusan Meclisinin Erzurum’da yeniden açılması
- C) Bazı düzensiz kuvvetlerin düzenli ordu otoritesine girmeye direnmesi
- D) Saltanatın 1918’de kendiliğinden kaldırılması
- E) Mondros’un 7. maddesinin kaldırılması
Doğru cevap: C
Çözüm: Demirci Mehmet Efe örneği, yerel kuvvetlerin merkezî ve düzenli orduya bağlanmasındaki güçlüklerle ilgilidir.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi TBMM’ye karşı ayaklanmaların farklı siyasal nedenlerini doğru ayırır?
- A) Pontus: meclis hükûmetini destekleme; Çerkez Ethem: İstanbul’un fethedilmesi
- B) Pontus: Osmanlı tahtına padişah seçme; Çerkez Ethem: kapitülasyonları kaldırma
- C) Pontus: Misak-ı Millî’yi savunma; Çerkez Ethem: Anadolu Ajansını kurma
- D) Pontus: ayrılıkçı devlet hedefi; Çerkez Ethem: düzenli ordu komutasına direnç
- E) Pontus: Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarma; Çerkez Ethem: 1921 Anayasası’nı yazma
Doğru cevap: D
Çözüm: Pontus hareketi Doğu Karadeniz’de ayrılıkçı hedef güderken Çerkez Ethem olayı Kuvay-ı Seyyare’nin düzenli orduya bağlanmasıyla ilgiliydi.
Bir tarihçi, I. TBMM’nin hem yasama ve yürütmeyi üstlenmesini hem de İstiklal Mahkemesi üyelerini milletvekilleri arasından seçmesini örnek gösteriyor. Bu durumun ortak bağlamı nedir?
- A) Padişahın tüm yetkilerini aynen sürdürmesi
- B) İtilaf devletlerinin hukuk düzenini yönetmesi
- C) Meclisin yalnız yerel bir belediye organı olması
- D) Mecliste iki ayrı kanat bulunmasının zorunluluğu
- E) Savaş ortamında yetkilerin millî mecliste yoğunlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Olağanüstü koşullarda meclis hükûmeti ve İstiklal Mahkemeleri, BMM’nin merkezi konumunu güçlendirdi.