Bir öğrenci “TBMM, karşı fetvayı çıkardıktan sonra Anadolu Ajansını kurdu” diyor. Bu yorumdaki kronolojik yanlış hangisidir?
- A) Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de meclis açılmadan önce kurulmuştur.
- B) Karşı fetva 1876 Kanun-i Esasi’nin parçasıdır.
- C) Anadolu Ajansı 1934 Soyadı Kanunu ile kurulmuştur.
- D) Meclis 1914’te açıldığı için ajans çok sonra kurulmuştur.
- E) Karşı fetva ancak 1924 Anayasası’ndan sonra yayımlanmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de kurulmuştur; BMM ise 23 Nisan 1920’de açılmıştır. Kuruluş ajansa meclisin açılışından önceki dönemde aittir.
BMM’nin açılması, Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri ve 1921 Anayasası’nın kronolojisi hangisidir?
- A) Hıyanet-i Vataniye – BMM – 1921 Anayasası – İstiklal Mahkemeleri
- B) BMM – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri – 1921 Anayasası
- C) BMM – 1921 Anayasası – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri
- D) İstiklal Mahkemeleri – BMM – Hıyanet-i Vataniye – 1921 Anayasası
- E) 1921 Anayasası – Hıyanet-i Vataniye – BMM – İstiklal Mahkemeleri
Doğru cevap: B
Çözüm: 23 Nisan 1920 BMM, 29 Nisan 1920 Hıyanet-i Vataniye, Eylül 1920 İstiklal Mahkemeleri, Ocak 1921 anayasa sırasıdır.
Anadolu Ajansı, BMM, Hıyanet-i Vataniye ve İstiklal Mahkemelerinin doğru tarih sırası hangisidir?
- A) BMM – Anadolu Ajansı – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri
- B) Hıyanet-i Vataniye – Anadolu Ajansı – BMM – İstiklal Mahkemeleri
- C) Anadolu Ajansı – BMM – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri
- D) İstiklal Mahkemeleri – BMM – Anadolu Ajansı – Hıyanet-i Vataniye
- E) Anadolu Ajansı – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri – BMM
Doğru cevap: C
Çözüm: 6 Nisan Anadolu Ajansı, 23 Nisan BMM, 29 Nisan kanun ve 11 Eylül 1920 mahkemeler doğru sıradır.
24 Nisan 1920 meclis kararları ile 1921 Anayasası arasındaki ortak siyasi ilke hangisidir?
- A) Padişahın yürütmeyi tek başına kullanması
- B) Yabancı manda komiserinin veto hakkı
- C) Meclisin yalnız danışma işlevi görmesi
- D) Millî iradenin meclis üstünlüğü ve egemenliği üzerinden temsil edilmesi
- E) Ülkenin federal beyliklere ayrılması
Doğru cevap: D
Çözüm: 24 Nisan kararları meclisin üstünlüğünü açıkladı; 1921 Anayasası millî egemenliği temel ilke yaptı.
I. TBMM’nin meclis hükûmeti anlayışı ile kuvvetler ayrılığı anlayışı arasındaki temel fark hangisidir?
- A) Meclis hükûmetinde devlet başkanı tüm meclis kararlarını veto eder.
- B) Meclis hükûmeti yalnız iki meclisli parlamentolarda olabilir.
- C) Kuvvetler ayrılığı yürütmenin tamamen ortadan kaldırılmasıdır.
- D) Meclis hükûmetinde egemenlik yabancı devletlerle paylaşılır.
- E) Meclis hükûmetinde yasama ve yürütme mecliste birleşir; kuvvetler ayrılığında yetkiler ayrılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: I. TBMM güçler birliğini benimseyerek yasama ve yürütmeyi aynı siyasal merkezde topladı.
1921 Anayasası ve saltanatın kaldırılması hakkında hangi yargı doğrudur?
- A) 1921 Anayasası millî egemenliği tanımladı; saltanat 1 Kasım 1922’de kaldırıldı.
- B) 1921 Anayasası saltanatı otomatik kaldırdı; 1922’de yeniden kurdu.
- C) Saltanat 23 Nisan 1920’de bir anayasa hükmüyle kaldırıldı.
- D) Cumhuriyet 20 Ocak 1921’de ilan edildi; saltanat 1923’te başladı.
- E) 1921’de egemenlik millet yerine padişah hanedanına bırakıldı.
Doğru cevap: A
Çözüm: 1921 Anayasası’nın millî egemenlik ilkesi, saltanatın 1922’de kaldırılması ve cumhuriyetin 1923’te ilanından ayrı aşamalardır.
I. TBMM’nin iç ayaklanmalarla uğraşmasının dış cephedeki mücadeleye başlıca etkisi hangisidir?
- A) Dış işgal kuvvetlerinin tümünün kendi kendine çekilmesi
- B) Askerî insan gücü ve kaynakların bir bölümünün iç güvenliğe ayrılması nedeniyle dış cephe mücadelesinin zorlaşması
- C) Millî ordunun aynı gün tamamen terhis edilmesi
- D) TBMM’nin bütün cephelerde savaşı yasaklaması
- E) Yabancı devletlerin Misak-ı Millî’yi otomatik kabul etmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İç ayaklanmalar millî kuvvetlerin dikkat ve kaynaklarının bir kısmını iç güvenliğe yönelterek mücadeleyi zorlaştırdı.
Anzavur Ayaklanması ile Kuvay-ı İnzibatiye arasındaki doğru ilişki hangisidir?
- A) Anzavur TBMM’nin başkanı, Kuvay-ı İnzibatiye düzenli ordu komutanlığıdır.
- B) İkisi de 1923 Lozan barış heyetidir.
- C) İkisi de İstanbul Hükûmetinin desteklediği millî direniş karşıtı hareketlerdendir.
- D) Anzavur Doğu Cephesi barışı, Kuvay-ı İnzibatiye batı cephe savunmasıdır.
- E) İkisi de TBMM tarafından kurulan resmî eğitim kurumlarıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Anzavur isyanları ile Hilafet Ordusu olarak anılan Kuvay-ı İnzibatiye İstanbul yönetiminin millî harekete karşı politikalarıyla ilişkilidir.
İstanbul’daki Millî Mücadele karşıtı fetvalara karşı Ankara yönetiminin yöntemi hangisidir?
- A) Yalnız İtilaf devletlerinin fetvasını kabul etmek
- B) Erzurum Kongresi’ni yeniden toplamak
- C) Tüm gazeteleri kapatıp bilgi akışını durdurmak
- D) Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi öncülüğünde karşı fetva hazırlayıp kamuoyuna duyurmak
- E) İngiliz Muhipleri Cemiyetine katılmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Rıfat Börekçi ve Anadolu din adamları, İstanbul’daki fetvalara karşı Millî Mücadele’yi destekleyen bir fetva hazırladı.
Hıyanet-i Vataniye ve Firariler Hakkında kanunlarla İstiklal Mahkemeleri arasında hangi ilişki vardır?
- A) Mahkemeler iki kanunu 1876’da kaldırmak için kuruldu.
- B) Kanunlar yalnız yabancı elçiliklerin vergi muafiyetini düzenledi.
- C) Mahkemeler İstanbul’daki işgal ordularına bağlıydı.
- D) Mahkemelerin kurulmasıyla TBMM yasama yetkisinden vazgeçti.
- E) Kanunlarla tanımlanan isyan ve firar suçlarının etkili biçimde yargılanması ihtiyacı mahkemeleri doğurdu.
Doğru cevap: E
Çözüm: BMM savaş koşullarında vatana ihanet ve asker kaçaklığına karşı kanunlar çıkarıp İstiklal Mahkemelerini kurdu.
Çerkez Ethem’in 1920’deki isyanları bastırma faaliyetleri ile 1920 sonundaki tutumunu doğru açıklayan ifade hangisidir?
- A) İlk aşamada bazı ayaklanmaları bastırdı; sonra düzenli orduya bağlanmayı reddederek Ankara yönetimiyle çatıştı.
- B) Başlangıçtan itibaren İstanbul’da padişahın sadrazamıydı.
- C) Önce Lozan’ı imzaladı; ardından TBMM’yi açtı.
- D) Yozgat ayaklanmasını başlatıp ardından I. Meşrutiyet’i ilan etti.
- E) Hiçbir dönemde Millî Mücadele hareketiyle birlikte çalışmadı.
Doğru cevap: A
Çözüm: Çerkez Ethem Kuvay-ı Seyyare ile bazı isyanların bastırılmasında görev aldı; sonradan düzenli orduya geçişi reddetti.
Demirci Mehmet Efe ve Çerkez Ethem olaylarının ortak özelliği hangisidir?
- A) Ankara’da anayasa hazırlayan hukukçular olmaları
- B) Düzenli orduya geçişte bazı yerel silahlı güçlerin merkezî komutaya direnmeleri
- C) İstanbul Hükûmetinin sadrazamları olmaları
- D) İşgal kuvvetlerini desteklemek için 1918’de kurulmuş devletler olmaları
- E) I. TBMM’nin ilk meclis başkanları olmaları
Doğru cevap: B
Çözüm: Her iki olayda düzensiz yerel güçlerin merkezî komuta altına alınması konusundaki çatışmalar öne çıkar.
TBMM’ye karşı ayaklanmaların kökenlerini sınıflandırırken hangi eşleştirme doğrudur?
- A) Kuvay-ı İnzibatiye: Ermeni devleti hedefi; Pontus: Batı Trakya ilhakı; Ethem: Meclis başkanlığı
- B) Kuvay-ı İnzibatiye: Karadeniz’de Rum devleti; Pontus: Konya ayaklanması; Ethem: dış borç yönetimi
- C) Kuvay-ı İnzibatiye: İstanbul destekli; Pontus: azınlıkçı hedefler; Çerkez Ethem: düzenli orduyla çatışma
- D) Kuvay-ı İnzibatiye: TBMM’nin düzenli ordusu; Pontus: Ankara basın organı; Ethem: anayasa komisyonu
- E) Kuvay-ı İnzibatiye: Misak-ı Millî; Pontus: İstanbul Mebusan; Ethem: Trakya Paşaeli
Doğru cevap: C
Çözüm: Ayaklanmaların nedenleri farklıdır: İstanbul desteği, ayrılıkçı faaliyetler ve düzenli orduya geçişte yaşanan direnç ayrılmalıdır.
Yozgat Ayaklanması’nın bastırılmasında görev alan Kuvay-ı Seyyare komutanı kimdir?
- A) Kazım Karabekir Paşa
- B) Mustafa Kemal Paşa
- C) Refet Bele
- D) Çerkez Ethem
- E) Ali Fuat Paşa
Doğru cevap: D
Çözüm: Çerkez Ethem’in Kuvay-ı Seyyare birlikleri Yozgat ayaklanmasının bastırılmasında görev yaptı.
İç ayaklanmaların Millî Mücadele’nin örgütlenmesine etkisine ilişkin hangi yargı doğrudur?
- A) TBMM’nin hemen kendiliğinden dağılmasına yol açtı.
- B) Dış işgallere karşı ortak mücadelenin gereksiz olduğunu gösterdi.
- C) Misak-ı Millî’nin aynı gün geri çekilmesini sağladı.
- D) İstiklal Mahkemeleri yerine yalnız yabancı mahkemeler kuruldu.
- E) Meclisin otorite kurma ihtiyacını artırıp hukukî ve askerî önlemleri hızlandırdı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ayaklanmalar, BMM’nin Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri ve askerî müdahalelerle otoritesini koruma çabasını artırdı.
1921 Anayasası’nın kabulüyle ilgili hangi ifade tarihsel olarak doğrudur?
- A) Meclis egemenliğini anayasal düzeyde açıklamış, cumhuriyetin ilanını sonraki döneme bırakmıştır.
- B) Cumhuriyetin adını 20 Ocak 1921’de resmen koymuştur.
- C) Saltanatı 20 Ocak 1921’de kaldıran kanunla aynıdır.
- D) Siyasi yönetim yetkisini doğrudan İtilaf devletlerine aktarmıştır.
- E) İki kanatlı padişah meclisi oluşturmayı amaçlamıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: 1921 Anayasası millî egemenliği öne çıkardı; cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi.
I. TBMM’nin İstanbul Hükûmetinin 1920’de imzaladığı Sevr Antlaşması karşısındaki tutumu hangisidir?
- A) Sevr’i 23 Nisan 1920’de oybirliğiyle onaylamıştır.
- B) Sevr’i tanımamış ve millî bağımsızlık mücadelesiyle bağdaşmaz bulmuştur.
- C) Sevr’i 1922’de yeni bir saltanat kurmak için kabul etmiştir.
- D) Sevr’in maddelerini ilk TBMM anayasası yapmıştır.
- E) Sevr’i imzalayan Osmanlı heyetini TBMM delegasyonu olarak görevlendirmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı Hükûmetinin 10 Ağustos 1920’de imzaladığı Sevr, TBMM tarafından reddedildi ve yürürlüğe girmedi.
I. TBMM’nin Millî Mücadele’de öncelikle ulaşmayı hedeflediği ulusal program hangisidir?
- A) Mondros’un bütün işgal hükümlerini onaylamak
- B) Osmanlıyı yabancı mandasına bırakmak
- C) Misak-ı Millî esaslarını gerçekleştirmek
- D) Rumeli’de yeni kapitülasyonlar vermek
- E) Wilson Prensipleri Cemiyetini hükûmet yapmak
Doğru cevap: C
Çözüm: I. TBMM millî sınırları ve tam bağımsızlığı esas alan Misak-ı Millî hedeflerini gerçekleştirmeye çalıştı.
Anadolu Ajansı, BMM, Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri ve 1921 Anayasası hangi sırayla ortaya çıktı?
- A) BMM – Anadolu Ajansı – 1921 Anayasası – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri
- B) 1921 Anayasası – BMM – Anadolu Ajansı – İstiklal Mahkemeleri – Hıyanet-i Vataniye
- C) İstiklal Mahkemeleri – Anadolu Ajansı – Hıyanet-i Vataniye – BMM – 1921 Anayasası
- D) Anadolu Ajansı – BMM – Hıyanet-i Vataniye – İstiklal Mahkemeleri – 1921 Anayasası
- E) Hıyanet-i Vataniye – BMM – Anadolu Ajansı – 1921 Anayasası – İstiklal Mahkemeleri
Doğru cevap: D
Çözüm: 6 Nisan 1920 Anadolu Ajansı, 23 Nisan BMM, 29 Nisan Hıyanet-i Vataniye, 11 Eylül İstiklal Mahkemeleri, 20 Ocak 1921 anayasa.
Aşağıdakilerden hangisi TBMM’nin açılmasından önce gerçekleşmiş olup meclisin çıkardığı bir kanun değildir?
- A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun çıkarılması
- B) İstiklal Mahkemelerinin kurulması
- C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun kabulü
- D) BMM’nin hükûmet üyelerini seçmesi
- E) Anadolu Ajansının kurulması
Doğru cevap: E
Çözüm: Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de kuruldu; diğer adımlar 23 Nisan 1920’de açılan meclis sonrasında gerçekleşti.