Aşağıdaki olayların oluş sırası eskiden yeniye hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Talas – Dandanakan – Pasinler – Malazgirt
- B) Dandanakan – Talas – Pasinler – Malazgirt
- C) Talas – Pasinler – Dandanakan – Malazgirt
- D) Pasinler – Dandanakan – Talas – Malazgirt
- E) Malazgirt – Pasinler – Dandanakan – Talas
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarih sırası 751 Talas, 1040 Dandanakan, 1048 Pasinler ve 1071 Malazgirt şeklindedir.
“Kutadgu Bilig” ve “Dîvânu Lugâti’t-Türk” eserlerinin yazarları sırasıyla kimlerdir?
- A) Kaşgarlı Mahmud – Yusuf Has Hacib
- B) Yusuf Has Hacib – Kaşgarlı Mahmud
- C) Ahmet Yesevî – Nizamülmülk
- D) Edip Ahmet Yükneki – Firdevsî
- E) Birûnî – İbn Sînâ
Doğru cevap: B
Çözüm: Kutadgu Bilig’in yazarı Yusuf Has Hacib, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün yazarı Kaşgarlı Mahmud’dur.
Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu kültürlerinin ortak yönüyle ilgili hangi yargı savunulabilir?
- A) Bütün yönetimlerini yalnız Roma hukukuna dayandırmaları
- B) Hiçbirinin Müslüman olmaması
- C) Türk siyasi geleneği ile İslam kültüründen birlikte etkilenmeleri
- D) Yönetimde Türkçe dışındaki tüm dilleri yasaklamaları
- E) Yalnız denizcilikten gelir elde etmeleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Bu devletler eski Türk devlet geleneği ile İslami kurumları farklı düzeylerde birleştirmiştir.
Bir hükümdarın Hindistan seferleri yapması ve Türk hükümdarları arasında sultan unvanıyla anılması hangi kişiyi işaret eder?
- A) Sultan Sencer
- B) Melikşah
- C) I. Kılıç Arslan
- D) Gazneli Mahmut
- E) Satuk Buğra Han
Doğru cevap: D
Çözüm: Hindistan seferleri ve sultan unvanı özellikle Gazneli Mahmut ile ilişkilidir.
Selçukluların 1040 yılında Gaznelilere karşı bağımsızlığını pekiştirdiği savaş hangisidir?
- A) Pasinler
- B) Malazgirt
- C) Katvan
- D) Yassıçemen
- E) Dandanakan
Doğru cevap: E
Çözüm: Dandanakan Savaşı, Selçukluların Gaznelilere karşı 1040’ta kazandığı belirleyici zaferdir.
Tuğrul Bey’in Bağdat’a girmesinin ardından Abbasi halifesiyle kurduğu ilişki hangi sonuca işaret eder?
- A) Selçukluların İslam dünyasındaki siyasi nüfuzunun artmasına
- B) Abbasilerin Çin’e taşınmasına
- C) İslamiyet’in Orta Asya’da tamamen sona ermesine
- D) Bizans’ın Selçukluları yönetmeye başlamasına
- E) Gaznelilerin Anadolu’yu fethetmesine
Doğru cevap: A
Çözüm: Bağdat gelişmesi Selçuklu koruması altındaki Abbasi halifeliğiyle siyasi meşruiyet bağını güçlendirdi.
Nizamiye medreselerinin Büyük Selçuklu dönemindeki temel işlevi hangisidir?
- A) Sadece ticaret gemileri üretmek
- B) Eğitimli din ve devlet görevlileri yetiştirilmesine katkı sağlamak
- C) Kervanlardan gümrük vergisi almak
- D) Sınır kalelerini yıkmak
- E) Hükümdar seçiminde genel oy uygulamak
Doğru cevap: B
Çözüm: Nizamiye medreseleri yüksek eğitim ile ilim ve idare hayatının gelişmesini destekledi.
Türk-İslam tarihinde vakıfların medrese, hastane ve benzeri hizmetleri desteklemesi hangi amaca yöneliktir?
- A) Şehir ticaretinin tamamen yasaklanmasına
- B) Tüm arazi gelirlerinin özel kişilere verilmesine
- C) Eğitim ve sosyal hizmetlerin sürdürülmesine
- D) Ordunun devlet denetiminden çıkarılmasına
- E) Resmî dilin ortadan kaldırılmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Vakıflar gelirleri belirli kamu yararı ve sosyal hizmetlere ayıran kurumlardır.
İkta sisteminde toprağın mülkiyeti devlette kalırken görevlilere sağlanan hak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Araziyi mutlak özel mülk olarak satma hakkı
- B) Bütün devlet gelirlerini tek başına alma hakkı
- C) Vergi toplanmasını tüm ülkede yasaklama yetkisi
- D) Belirli vergi gelirlerini hizmet karşılığında toplama hakkı
- E) Toprağı bağımsız devlet ilan etme yetkisi
Doğru cevap: D
Çözüm: İkta sahibi genellikle toprağın mülkü değil belirlenmiş vergi gelirinin hizmet karşılığı kullanım hakkını alır.
Atabeylerin Selçuklu meliklerini eğitip eyalet yönetimlerinde etkili olması hangi sonucu doğurabilecek bir durumdur?
- A) Bütün eyaletlerde ticaretin durması
- B) Şehzade eğitiminin tamamen kaldırılması
- C) Dinî medreselerin denize taşınması
- D) Yazışmaların yasaklanması
- E) Merkezî otorite zayıfladığında yerel siyasi güçlerin doğması
Doğru cevap: E
Çözüm: Atabeylerin yerel yetkileri ve siyasi nüfuzu merkez zayıfladığında bağımsız oluşumlara zemin hazırlayabilmiştir.
Büyük Selçuklu Devleti’nin 1141 Katvan Savaşı’nda yenildiği güç hangisidir?
- A) Karahıtaylar
- B) Bizans İmparatorluğu
- C) Gazneli Devleti
- D) Osmanlı Devleti
- E) Avrupa Hunları
Doğru cevap: A
Çözüm: Katvan Savaşı’nda Büyük Selçuklular Karahıtaylar karşısında yenilmiştir.
1141 Katvan Savaşı sırasında Büyük Selçuklu tahtında bulunan hükümdar kimdir?
- A) Tuğrul Bey
- B) Sultan Sencer
- C) Alp Arslan
- D) Melikşah
- E) Gazneli Mesut
Doğru cevap: B
Çözüm: Katvan yenilgisi Sultan Sencer döneminde gerçekleşmiş, Selçukluların gücünü sarsmıştır.
Türkçeyi koruyan ve İslamî dönemde Türkçe eserler verilmesini teşvik eden devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gazneli Devleti
- B) Fatımî Devleti
- C) Karahanlı Devleti
- D) Emevi Devleti
- E) Bizans İmparatorluğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Karahanlılar Türkçeye önem vermiş ve ilk Türk-İslam yazılı eserleri bu çevrede gelişmiştir.
Kaşgarlı Mahmud’un Araplara Türkçeyi tanıtmak amacıyla hazırladığı eser hangisidir?
- A) Kutadgu Bilig
- B) Atabetü’l-Hakayık
- C) Divân-ı Hikmet
- D) Dîvânu Lugâti’t-Türk
- E) Siyasetnâme
Doğru cevap: D
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü Türkçeyi tanıtan bir sözlük olarak hazırlamıştır.
Kutadgu Bilig’in öğretici bir siyasetname kabul edilmesi hangi temel özelliğine dayanır?
- A) Yalnız asker sayıları vermesine
- B) Kervan güzergâhlarını çizmesine
- C) Modern seçim sonuçlarını açıklamasına
- D) Sadece tıp reçeteleri içermesine
- E) Adaletli yönetim ve erdemli insan anlayışını işlemesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Yusuf Has Hacib’in eseri adalet, yönetim, bilgi ve erdem temalarını işler.
Aşağıdaki eser–yazar eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- A) Siyasetnâme – Nizamülmülk
- B) Kutadgu Bilig – Kaşgarlı Mahmud
- C) Dîvânu Lugâti’t-Türk – Ahmet Yesevî
- D) Atabetü’l-Hakayık – Yusuf Has Hacib
- E) Divân-ı Hikmet – Gazneli Mahmut
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyasetnâme Nizamülmülk’ün eseridir; öteki seçeneklerde yazarlar yanlış eşleştirilmiştir.
Talas Savaşı’nın ardından Türklerin İslamiyet’i benimseme sürecinin zamanla hızlanması, öncelikle neyi gösterir?
- A) Türk topluluklarının aynı anda tek din seçtiğini
- B) Dinî ve kültürel değişimin tarihsel süreç içinde geliştiğini
- C) İslamiyet’in Türkler tarafından 751’den önce hiç duyulmadığını
- D) Bütün devletlerin bir günde ortadan kalktığını
- E) Türkçe yazı geleneğinin tamamen silindiğini
Doğru cevap: B
Çözüm: Talas yakınlaşmayı artırmıştır; Türklerin İslamiyet’i kabulü topluluklar ve dönemler arasında farklılaşan süreçtir.
Bir Selçuklu belgesinde ordu işleri için Divân-ı Arz’a, devlet gelirleri için Divân-ı İstifâ’ya başvurulması neyi gösterir?
- A) Bütün işlerin yalnız bir asker tarafından yapıldığını
- B) Kurumsal iş bölümünün yasaklandığını
- C) Devlet yönetiminde görevlerin uzmanlaşmış kurumlara ayrıldığını
- D) Sarayın hiçbir mali yetkisinin olmadığını
- E) Ordunun devlet teşkilatı dışında kaldığını
Doğru cevap: C
Çözüm: İki divanın ayrı görevler üstlenmesi kurumsal uzmanlaşma ve iş bölümünün göstergesidir.
1048 Pasinler ve 1071 Malazgirt zaferleri birlikte değerlendirildiğinde ortak olarak hangisi söylenebilir?
- A) Gaznelilerle yapılan savaşlar oldukları
- B) Her ikisinde de Selçukluların yenildiği
- C) İkisini de Gazneli Mahmut’un yönettiği
- D) Selçukluların Bizans karşısında askerî başarı elde ettiği
- E) Türklerin İslamiyet’i ilk kez bu savaşlarda kabul ettiği
Doğru cevap: D
Çözüm: Pasinler ve Malazgirt, Bizans kuvvetleri karşısında Selçuklu başarısıyla sonuçlanan savaşlardır.
İkta ve gulam uygulamalarının birbirinden ayrıldığı temel nokta aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her ikisinin yalnız medrese ders programı olması
- B) Gulamın toprak mülkiyeti, iktanın matbaa faaliyeti olması
- C) İktanın göç töreni, gulamın dinî şiir olması
- D) Her ikisinin de devletle ilgisiz özel mülk sayılması
- E) İktanın gelir tahsisi, gulamın profesyonel asker yetiştirme düzeni olması
Doğru cevap: E
Çözüm: İkta, hizmet karşılığında gelir tahsisini; gulam, profesyonel asker yetiştirilmesini ifade eder.