İlk Türk İslam devletlerinde merkezî devlet işlerinin görüşüldüğü kuruma ne denir?
- A) Divan
- B) Kurultay
- C) Senato
- D) Meclis-i Mebusan
- E) Şehremaneti
Doğru cevap: A
Çözüm: Türk İslam devletlerinde divan, merkezî yönetim ve karar işlerinin görüşüldüğü kurumlardan biridir.
Büyük Selçuklu merkez teşkilatında sultanın başlıca yönetim yardımcısı hangi görevlidir?
- A) Tigin
- B) Vezir
- C) Subaşı
- D) Muhtesip
- E) Kervanbaşı
Doğru cevap: B
Çözüm: Vezir hükümet/divan teşkilatında sultanın başlıca yardımcısıdır.
Büyük Selçuklularda maliye ve gelir-gider işlerinden sorumlu divan hangisidir?
- A) Divan-ı Arz
- B) Divan-ı İnşa
- C) Divan-ı İstifa
- D) Divan-ı İşraf
- E) Divan-ı Mezalim
Doğru cevap: C
Çözüm: Divan-ı İstifa mali işlerle ilgilenir.
Büyük Selçuklu yönetiminde askerî işlerle ilgilenen divan hangisidir?
- A) Divan-ı İstifa
- B) Divan-ı İşraf
- C) Divan-ı İnşa
- D) Divan-ı Arz
- E) Divan-ı Saltanat
Doğru cevap: D
Çözüm: Divan-ı Arz ordu ve askerî düzenle ilgili işler yürütür.
Selçuklularda resmî iç ve dış yazışmalarla ilgili divan hangisidir?
- A) Divan-ı Arz
- B) Divan-ı İstifa
- C) Divan-ı İşraf
- D) Divan-ı Mezalim
- E) Divan-ı İnşa
Doğru cevap: E
Çözüm: Divan-ı İnşa (tuğra) resmî yazışmalar ve belgelerle ilgilenirdi.
Büyük Selçuklularda devlet kurumlarının işleyişini denetleme göreviyle ilgili divan hangisidir?
- A) Divan-ı İşraf
- B) Divan-ı Arz
- C) Divan-ı İnşa
- D) Divan-ı İstifa
- E) Divan-ı Hazine
Doğru cevap: A
Çözüm: Divan-ı İşraf, denetleme göreviyle ilişkilidir.
İlk Türk İslam devletlerinde hanedan mensubu bölge yöneticileri için kullanılan unvan hangisidir?
- A) Nişancı
- B) Melik
- C) Defterdar
- D) Muhtesip
- E) Kadıasker
Doğru cevap: B
Çözüm: Melik, hanedan mensubu şehzade ve bazı bölge yöneticileri için kullanılan unvandır.
İkta sisteminin ekonomik işleyişi için hangi ifade doğrudur?
- A) Toprağın çıplak mülkiyetinden çok belirli gelirlerin hizmet karşılığı tahsisi esas alınır.
- B) Sultan bütün ülkeyi yabancı tüccarlara satar.
- C) İkta alan kişi devletiyle ilişkisini keser.
- D) Vergi toplama görevi bütünüyle kaldırılır.
- E) Her ikta mirasla sınırsız kişisel mülke dönüşür.
Doğru cevap: A
Çözüm: İkta sistemi gelir tahsisi düzenidir; özel mülkiyetle özdeş tutulamaz.
İkta sisteminin askerî düzene katkısı hangi yolla gerçekleşmiştir?
- A) Yalnız sarayda resim sergisi açma
- B) Gelir tahsisi karşılığında asker besleme ve devlet hizmetini destekleme
- C) Donanmanın tümünü dış ülkelerden satın alma
- D) Bütün askerleri gönüllü dernek üyeliğine çevirme
- E) Savaş zamanı vergi almayı yasaklama
Doğru cevap: B
Çözüm: İkta gelirleri askerî hizmetleri ve taşradaki düzenin sürdürülmesini destekler.
Gulam ile ikta askerlerini birbirinden ayıran temel özellik hangisidir?
- A) Gulam yalnız ticaret erbabıdır; ikta sadece mimari üsluptur.
- B) İkisi de yalnız yazılı dinî eser türüdür.
- C) Gulam eğitim ve saray/merkez hizmetiyle, ikta askeri gelir tahsisine dayalı yükümlülükle ilişkilidir.
- D) Gulam bütün vergileri denetler; ikta yalnız mahkeme tutanağıdır.
- E) İki ad da yalnız Osmanlı Meclis-i Mebusan üyelerini belirtir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Gulam modeli yetiştirme-hizmet, ikta modeli gelir karşılığı asker ve idare hizmetiyle öne çıkar.
Büyük Selçuklu divan teşkilatı ile ilk Türk kurultayı arasındaki en doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) İkisi de yalnız cenaze töreni düzenler.
- B) Kurultay daima modern seçilmiş parlamento, divan modern sendikadır.
- C) Divanın hiç yazışma veya maliye birimi yoktur.
- D) İkisi de yönetim işlerinde rol oynar; divan, daha uzmanlaşmış bürokratik görevlere ayrılır.
- E) Kurultay yalnız özel ticaret pazarıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk Türk toy/kurultay geleneği ile Türk İslam divan düzeni yönetim işlevi bakımından karşılaştırılabilir; divanlarda uzmanlaşma artar.
Divan-ı Mezalim aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?
- A) Yalnız saray musikisiyle
- B) Sadece kervan ağırlama binasıyla
- C) At yetiştirme merasıyla
- D) Şehir kapısı gümrüğüyle
- E) Haksızlık ve şikâyetleri yüksek düzeyde inceleyen adalet mekanizmasıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: Divan-ı Mezalim yüksek düzeyde haksızlık ve şikâyetlerin ele alındığı yargı kurumudur.
Bir Selçuklu belgesinde askerlerin teçhizatı ve askerî düzenlemeler konuşuluyorsa hangi divanla ilgilidir?
- A) Divan-ı Arz
- B) Divan-ı İnşa
- C) Divan-ı İşraf
- D) Divan-ı İstifa
- E) Divan-ı Mezalim
Doğru cevap: A
Çözüm: Askerî işler Divan-ı Arzın görev alanıdır; maliye istifa, yazışmalar inşa, denetim işraftır.
Nizamiye medreselerinin gelişmesinin siyasi-kültürel sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Selçuklu Devleti’nde okuryazarlığın yasaklanması
- B) Eğitimli kadroların yetişmesi ve Sünni ilim geleneğinin kurumsallaşması
- C) Bütün şehirlerin ortadan kaldırılması
- D) İkta düzeninin aynı gün sona ermesi
- E) Hastanelerin tamamının askeri kışlaya çevrilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Medreseler dinî ve bazı diğer ilimlerde öğrenim ile yönetim için yetişmiş insan kaynağına katkı verdi.
I. Divan-ı İstifa mali işlerden sorumludur.
II. Divan-ı Arz askerî işleri yürütür.
III. Divan-ı İşraf resmî dış yazışmaları yapar.
Hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: İşraf denetim, inşa yazışma işlerini yürütür; ilk iki öncül doğrudur.
Bir sultan, melikleri eyaletlere gönderip deneyimli devlet adamlarıyla birlikte yetiştiriyorsa bu yönetim düzeni hangi iki kavrama işaret eder?
- A) Kadı – Muhtesip
- B) Melik – Atabey
- C) Müstevfi – İşraf
- D) Gulam – Ribat
- E) Âhi – Kervansaray
Doğru cevap: B
Çözüm: Hanedan çocukları melik olarak görev alabilir, atabeyler eğitici ve danışman görevi üstlenebilir.
I. İkta gelir tahsisine dayalı bir sistemdir.
II. Gulam sistemi yetiştirilmiş askerî-idari personele dayanabilir.
III. Her ikisi yalnız dinî şiir türüdür.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: İkta ve gulam, devletin ekonomi ve personel düzeniyle ilişkilidir; edebî tür değildir.
Selçuklu divanında resmî fermanın hazırlanması ve aynı zamanda askerî birliklerin durumu ele alınacaksa sırasıyla hangi iki birim ilgilidir?
- A) Divan-ı Arz – Divan-ı İşraf
- B) Divan-ı İstifa – Divan-ı Mezalim
- C) Divan-ı İşraf – Divan-ı İstifa
- D) Divan-ı İnşa – Divan-ı Arz
- E) Divan-ı Mezalim – Divan-ı İnşa
Doğru cevap: D
Çözüm: İnşa yazışma-belge, arz askerî işlerden sorumludur.
I. Şerî hukuk dinî kaynaklarla ilişkilidir.
II. Örfî hukuk gelenek ve idari düzenlemelerle ilişkilidir.
III. Türk-İslam hukukunda töreye dayanan hiçbir unsur kalmamıştır.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: İslamî dönemle birlikte şerî hukuk etkili olsa da örfî hukuk ve Türk töresiyle bağlantılar sürmüştür.
İkta sahibinin topladığı belirli gelirlerin askerî hizmeti karşılaması hangi sonuca doğrudan katkı sağlar?
- A) Merkezî hazinenin doğrudan asker maaşı yükünün bir bölümünün gelir tahsisiyle karşılanmasına
- B) Tüm köylülerin özel toprak sahibi ilan edilmesine
- C) Ticaret yollarının tamamen kapanmasına
- D) Hükümdarın hiçbir denetim yetkisi kalmamasına
- E) Maliye divanlarının bütünüyle kaldırılmasına
Doğru cevap: A
Çözüm: İkta, hizmet finansmanını belirli gelirlerle ilişkilendirerek devletin kaynak kullanımını düzenler.