Selçuklularda meliklerin yetişmesine ve yönetim tecrübesi kazanmasına yardım eden görevli kimdir?
- A) Ahî
- B) Müderris
- C) Atabey
- D) Müstevfi
- E) Mübaşir
Doğru cevap: C
Çözüm: Atabeyler, meliklerin eğitimi ve yönetimiyle ilgilenen tecrübeli devlet adamlarıdır.
Türk İslam devletlerinde eğitilerek hükümdar hizmetinde kullanılan askerî personel sisteminin adı hangisidir?
- A) Tımar sistemi
- B) Lonca sistemi
- C) Kapitülasyon
- D) Gulam sistemi
- E) Müsadere
Doğru cevap: D
Çözüm: Gulam sistemi, özel eğitim alan asker ve hizmet görevlilerini hükümdarlık teşkilatına kazandırır.
Devlet gelirlerinin belirli kısmının hizmet karşılığı tahsis edildiği Türk İslam sistemi hangisidir?
- A) İltizam
- B) Devşirme
- C) Müsadere
- D) Dirliksiz askerlik
- E) İkta
Doğru cevap: E
Çözüm: İkta, gelirlerin görev ve hizmet karşılığı tahsisine dayalı bir düzenlemedir; özel mülkiyetle aynı şey değildir.
Büyük Selçuklu Devleti döneminde sistemli eğitim kurumları olarak gelişen medreselere ne ad verilmiştir?
- A) Nizamiye Medreseleri
- B) Enderun Mektebi
- C) Hendesehane
- D) Mekteb-i Mülkiye
- E) Darülfünun
Doğru cevap: A
Çözüm: Nizamiye medreseleri Selçuklu veziri Nizamülmülk ile ilişkilidir.
Nizamiye medreselerinin kuruluşuyla yakından ilişkili Selçuklu veziri kimdir?
- A) Sokullu Mehmed Paşa
- B) Nizamülmülk
- C) Pargalı İbrahim Paşa
- D) Köprülü Mehmed Paşa
- E) Damat Ferit Paşa
Doğru cevap: B
Çözüm: Nizamülmülk, Büyük Selçuklu eğitim teşkilatında önemli rol oynayan vezirdir.
Devlet yönetimi ve hükümdara öğütleri konu alan Siyasetnâme adlı eser hangi devlet adamına aittir?
- A) Kâtip Çelebi
- B) Evliya Çelebi
- C) Nizamülmülk
- D) Fuzûlî
- E) Naîmâ
Doğru cevap: C
Çözüm: Siyasetnâme, Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından kaleme alınmıştır.
Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Kaşgarlı Mahmud
- B) Edip Ahmet Yükneki
- C) Ahmet Yesevi
- D) Yusuf Has Hacip
- E) Ali Şîr Nevâî
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacip’in devlet, adalet ve erdem üzerine eseridir.
Kutadgu Bilig’in içeriğini en iyi ifade eden seçenek hangisidir?
- A) Orta Asya haritalarından oluşan modern atlas
- B) Deniz savaşlarında kullanılan silah kataloğu
- C) Devlet yönetimi, adalet ve erdem üzerine öğütler içeren didaktik eser
- D) Osmanlı maliye yıllığı
- E) Yalnız botanik bitki listesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig’i bir siyaset ve ahlak öğretisi sunar.
Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük dışında taşıdığı tarihî değer hangisidir?
- A) İlk TBMM tutanaklarını saklaması
- B) Avrupa Birliği mevzuatı hazırlaması
- C) Osmanlı Tanzimat fermanının aslı olması
- D) Türk boyları, dilleri, coğrafyası ve kültürü hakkında veri sunması
- E) Modern anayasa mahkemesi kararları içermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud eserinde dilin yanı sıra Türk boyları ve yaşamına ilişkin zengin bilgiler aktarır.
Dîvân-ı Hikmet geleneğinin belirgin özelliği hangisidir?
- A) Yalnız sefer ordusuna asker yazılması
- B) Gümrük vergilerinin rakamlarla hesaplanması
- C) Çin imparatorluk emirlerinin tercümesi
- D) Sadece denizcilik haritaları çizilmesi
- E) Tasavvufî-dinî öğütlerin Türkçe hikmetler yoluyla anlatılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Ahmed Yesevi çevresindeki hikmetler Türkçe tasavvufî öğretilerle ilişkilidir.
Atebetü’l-Hakayık’ın temel tema çerçevesi hangisidir?
- A) Ahlak, bilgi, cömertlik ve insan davranışları üzerine öğütler
- B) Sadece savaş gemisi yapım planları
- C) Hükümdarların vergi makbuzları
- D) Avrupa’da reform bildirgesi
- E) Haberleşme uydusu tasarımı
Doğru cevap: A
Çözüm: Edip Ahmet Yükneki’nin eseri ahlakî-didaktik öğretilere odaklanır.
Selçuklu melikleriyle atabeyleri arasındaki ilişki hangi açıklamada doğrudur?
- A) Melik yalnız pazar bekçisidir; atabey vergi adıdır.
- B) Melik hanedan mensubu yöneticidir; atabey onun eğitimi ve yönetim deneyiminde görev alabilir.
- C) Melik mezar taşıdır; atabey yazı türüdür.
- D) İkisi de yalnız esnaf loncası adıdır.
- E) Atabey sadece sıradan tüccarları yönetir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Atabey, hanedan üyesi meliklere rehberlik eden deneyimli görevliydi.
Karahanlı devrinde yazılan Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün ortak özelliklerinden biri hangisidir?
- A) İkisinin de Latin alfabesiyle yazılmış 20. yüzyıl romanı olması
- B) Yalnız Arapça konuşan topluluklar hakkında olması
- C) Türkçenin tarihî yazı ve kültür dili olarak kullanılmasını göstermeleri
- D) Osmanlı matbaasında ilk kez basılması
- E) Hukuk mahkemesinde tutulan yalnız sayısal kayıtlar olmaları
Doğru cevap: C
Çözüm: Karahanlı Türkçesi çevresindeki eserler Türk dilinin İslamî dönemdeki yazı kültürünü gösterir.
Sultan, kendisine bağlı idarecilerin haksız uygulamalarını üst düzeyde inceletmek istiyor. En uygun kurum hangisidir?
- A) Divan-ı Arz
- B) Divan-ı Mezalim
- C) Darphane
- D) Bedesten
- E) Kervansaray
Doğru cevap: B
Çözüm: Mezalim, haksızlık ve yakınmaların üst düzeyde değerlendirilmesiyle ilgilidir.
Bir eserin hem Türk boylarının lehçeleri ve kültürünü anlatması hem de sözlük olarak hazırlanması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Kutadgu Bilig’in yalnız mimari planlardan oluştuğunu
- B) Siyasetnâme’nin bütün tıp ilaçlarını sıraladığını
- C) Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün dilbilim yanında kültür tarihi için de kaynak olduğunu
- D) Atebetü’l-Hakayık’ın modern anayasa olduğunu
- E) Dîvân-ı Hikmet’in bir maliye defteri sayıldığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud’un eseri yalnız kelime karşılığı değil; toplum, dil ve kültür hakkında geniş bilgi sunar.
Kutadgu Bilig ve Siyasetnâme hakkında doğru ayrım hangisidir?
- A) İlkini Nizamülmülk, ikincisini Kaşgarlı yazmıştır.
- B) İkisi de yalnız askerî harita kataloğudur.
- C) İlki 19. yüzyıl anayasası, ikincisi modern romanıdır.
- D) İlki Yusuf Has Hacip’in Türkçe öğüt eseri, ikincisi Nizamülmülk’ün devlet yönetimi eseridir.
- E) İkisi de Osmanlı sarayında ilk defa ortaya çıkmıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İki eser yönetim öğütleri içerir ancak yazarları ve edebî tarihleri farklıdır.
Nizamiye medreselerinin kurulmasıyla ilgili en güçlü neden-sonuç ilişkisi hangisidir?
- A) Sarayda bütün kitapların yakılması
- B) Hukuk ve dil eğitiminin kesin biçimde yasaklanması
- C) Tüm kentlerin boşaltılması
- D) Ticaretin yalnız takasla sınırlandırılması
- E) Kurumsal eğitim imkânlarının artması ve devlet için yetişmiş kadroların desteklenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Nizamiye medreseleri öğrenim ve ilmî kadro yetiştirmeyi kurumsallaştıran örneklerdir.
I. Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hacip.
II. Atebetü’l-Hakayık: Edip Ahmet Yükneki.
III. Dîvân-ı Hikmet: Kaşgarlı Mahmud.
Hangileri doğru eşleştirilmiştir?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Dîvân-ı Hikmet Ahmed Yesevi geleneğiyle ilişkilidir; Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk yazarıdır.
Bir tarihçi divan birimleri arasında maliye, yazışma, denetim ve ordu işlerinin ayrıldığını anlatıyor. Bu durum hangi gelişmenin göstergesidir?
- A) Devlet yönetiminin yalnız boy toplantısından ibaret kalmasının
- B) Bürokraside uzmanlaşmanın ve iş bölümünün artmasının
- C) Yazılı belgelerin tümüyle kaldırılmasının
- D) Ordunun tamamen ortadan kaldırılmasının
- E) Ekonomik kaynakların artık yönetilmemesinin
Doğru cevap: B
Çözüm: Divan-ı İstifa, İnşa, İşraf ve Arzın ayrı görevleri merkez teşkilatında uzmanlaşmayı gösterir.
Ahilikte meslek eğitimi ile dürüst ticaret ve dayanışmanın birlikte vurgulanması hangi sonuca işaret eder?
- A) Ahiliğin yalnız deniz savaşlarına katıldığına
- B) Esnaflığın bütünüyle yasaklandığına
- C) Esnaf teşkilatının ekonomik olduğu kadar toplumsal ve ahlaki işlevlerinin de bulunduğuna
- D) Bütün üyelerin hanedan soyundan geldiğine
- E) Ahiliğin mezar taşı türü olduğuna
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahilik esnaf örgütlenmesini, meslekî eğitim ve ahlakî dayanışmayla birleştirir.