Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Yusuf Has Hacip
- B) Ahmet Yesevi
- C) Edip Ahmet Yükneki
- D) Mevlânâ
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: E
Çözüm: Dîvânu Lugâti’t-Türk, Kaşgarlı Mahmud’un Türk dili ve kültürüne dair sözlüğüdür.
Atebetü’l-Hakayık adlı ahlakî-didaktik eserin yazarı kimdir?
- A) Edip Ahmet Yükneki
- B) Kaşgarlı Mahmud
- C) Yusuf Has Hacip
- D) Hoca Dehhânî
- E) Şeyhî
Doğru cevap: A
Çözüm: Atebetü’l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki ile ilişkilidir.
Türk tasavvuf geleneğinde hikmetleriyle tanınan ve Dîvân-ı Hikmet ile ilişkilendirilen isim kimdir?
- A) Nizamülmülk
- B) Ahmet Yesevi
- C) Farabî
- D) Bîrûnî
- E) Yusuf Has Hacip
Doğru cevap: B
Çözüm: Ahmet Yesevi’nin öğretisi ve hikmetleri Dîvân-ı Hikmet geleneğiyle bağlantılıdır.
İlk Türk İslam devletlerinde dinî kaynaklara dayanan hukuk alanı hangisidir?
- A) Örfî hukuk
- B) Deniz hukuku
- C) Şerî hukuk
- D) Roma hukukunun tamamı
- E) Modern anayasa hukuku
Doğru cevap: C
Çözüm: Şerî hukuk dinî esaslarla, örfî hukuk gelenek ve kamu düzeniyle ilişkilidir.
Türk İslam devletlerinde gelenek ve yönetim uygulamalarından beslenen hukuk alanı hangisidir?
- A) Şerî hukuk
- B) Milletlerarası deniz hukuku
- C) Kanunuesasi
- D) Örfî hukuk
- E) Roma on iki levha kanunları
Doğru cevap: D
Çözüm: Örfî hukuk İslami esaslarla bağdaşan Türk töresi ve idari ihtiyaçlardan etkilenmiştir.
Türk İslam devletlerinde hastaların tedavi edildiği sağlık kurumuna verilen ad hangisidir?
- A) Kervansaray
- B) Bedesten
- C) Ribat
- D) Darphane
- E) Darüşşifa
Doğru cevap: E
Çözüm: Darüşşifa veya bimaristan, sağlık ve tedavi hizmeti veren kurumdur.
Anadolu’da XIII. yüzyılda gelişen Ahilik teşkilatı için hangi açıklama uygundur?
- A) Yalnız hanedan üyelerinin tahta çıkış törenidir.
- B) Orduda onlu asker sisteminin yeni adıdır.
- C) Mezarlara taş dikme uygulamasıdır.
- D) Esnaf ve zanaatkârlar arasında meslek ahlakı, dayanışma ve eğitim örgütlenmesidir.
- E) Yalnız sınır boylarında askerî casusluk örgütüdür.
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahilik özellikle Anadolu’da esnaf ahlakı, üretim ve dayanışmayı düzenleyen bir yapıdır.
İslam toplumlarında vakıfların toplumsal işlevini en doğru anlatan ifade hangisidir?
- A) Yalnız askerî savaş ilanı yapmak
- B) Bütün toprakları özel mülkten çıkarmak zorunluluğu
- C) Tüccarları şehir dışına çıkarmak
- D) Sultan seçimini kaldırmak
- E) Eğitim, sağlık, su ve yol gibi kamu yararına hizmetleri desteklemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Vakıf, belirli gelirlerin hayır ve toplumsal hizmetlere ayrılmasıyla ilgili kurumdur.
Bimaristan ve darüşşifa adlarının ortak işlevi hangisidir?
- A) Hastaların muayene ve tedavi edildiği sağlık hizmeti sunmak
- B) Orduya at yetiştirmek
- C) Siyasi elçileri cezalandırmak
- D) Yalnız kitap kopyalamak
- E) Gümrük vergisi toplamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Her iki terim de İslam dünyasında tedavi ve sağlık kurumlarıyla ilişkilidir.
Anadolu Selçuklularında kervansaraylar öncelikle hangi ihtiyaca cevap vermiştir?
- A) Yalnız hükümdar mezarı inşa etmek
- B) Tüccar ve yolculara konaklama, güvenlik ve hizmet sağlamak
- C) Sadece savaş mahkemesi kurmak
- D) Şiir yarışmalarını vergilendirmek
- E) Kentte bütün çarşıları kapatmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Kervansaraylar ticaret yollarındaki yolcu ve kervan hizmetleriyle ilişkilidir.
Türk İslam dünyasında ribat yapılarının tarihsel işlevlerinden biri hangisidir?
- A) Kâğıt para basmak için modern banka kurmak
- B) Avrupa Birliğinin merkez binası olmak
- C) Sınır ve yol güvenliğinde konaklama/koruma hizmeti görmek
- D) Yalnız tahtın veraset belgesini saklamak
- E) Denizcilik akademilerinin yeni adı olmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Ribatlar tarihî döneme göre sınır güvenliği, konaklama ve bazı dinî-toplumsal işlevlerle ilişkilidir.
Medrese ve darüşşifa kurumları arasındaki doğru görev ayrımı hangisidir?
- A) Medrese donanma, darüşşifa maliye merkezidir.
- B) Medrese askerlik, darüşşifa elçilik makamıdır.
- C) İkisi de yalnız krallık tacı üretir.
- D) Medrese eğitim, darüşşifa sağlık hizmetiyle ilgilidir.
- E) İkisi de hanedan cenaze törenidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Medreseler öğretim, darüşşifalar tedavi kurumlarıdır.
Kervansaray ile bedestenin görevlerini ayıran doğru ifade hangisidir?
- A) Kervansaray sadece hukuk mahkemesi, bedesten hastanedir.
- B) Kervansaray yazı türü, bedesten su kanalıdır.
- C) Kervansaray hanedan mührü, bedesten saray davuludur.
- D) İki kavram aynı hükümdar unvanıdır.
- E) Kervansaray yolculuk/konaklama, bedesten şehir içi ticaret yapısıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kervansaray ticaret yollarındaki konaklamayla, bedesten ticari malların satıldığı/korunduğu çarşı yapısıyla ilgilidir.
I. Kervansaray: yolcu ve tüccar konaklaması.
II. Darüşşifa: sağlık hizmeti.
III. Medrese: eğitim.
Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I, II ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Üç kurumun da temel işlevi farklıdır; sırasıyla ticaret, sağlık ve eğitim hizmetleriyle ilgilidir.
Bir vakıf gelirinin medrese ve darüşşifa hizmetlerine ayrılması hangi anlayışla en iyi açıklanır?
- A) Eğitim ve sağlığın bütünüyle yasaklanmasıyla
- B) Yalnız savaş ganimetlerinin özel mülk yapılmasıyla
- C) Bütün ticaret yapılarının kapatılmasıyla
- D) Sultanlık yetkisinin kaldırılmasıyla
- E) Sosyal hizmetlerin belirli gelir kaynaklarıyla sürdürülebilmesiyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Vakıflar belirli gelirleri sürekli toplumsal hizmetlere ayırabilir.
Gulam, ikta ve Ahilik kavramlarını sırasıyla hangi alanlarla ilişkilendirmek gerekir?
- A) Askerî personel – hizmet gelirleri – esnaf dayanışması
- B) Şiir – astronomi – gömü töreni
- C) Mali divan – resmî yazışma – askerî yargı
- D) Ticaret yolu – sınır kalesi – hükümdar unvanı
- E) Denizcilik – madencilik – tiyatro
Doğru cevap: A
Çözüm: Gulam yetiştirilmiş personel, ikta gelir tahsisi, Ahilik esnaf teşkilatıdır.
Bir soru "Türkler Müslümanlaşınca eski yönetim gelenekleri tümüyle yok oldu" yargısını veriyor. Hangi örnek yargıyı en doğrudan çürütür?
- A) Sultanların kendilerine yeni unvanlar seçmesi
- B) Kut/töre geleneğinin farklı biçimlerde sürmesi ve örfî hukukun bulunması
- C) Medreselerde dinî ilimlerin okutulması
- D) Yeni şehirlerde camiler yapılması
- E) Arapça eserlerin çevrilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Şerî hukukla birlikte örfî hukuk ve önceki Türk devlet gelenekleri bir ölçüde devam etmiştir.
Dîvân-ı Hikmet’in tasavvufî içeriği ile Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük niteliği arasındaki fark neyi gösterir?
- A) İki eserin de yalnız vergi kaydı olduğunu
- B) Türkçenin hiç kullanılmadığını
- C) İlk Türk-İslam yazılı kültüründe farklı amaçlarla eserler üretildiğini
- D) Bütün eserlerin aynı yazar tarafından yazıldığını
- E) Yazılı kültürün yalnız askerlikle sınırlı kaldığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Tasavvufî öğütlerle dilbilimsel-ansiklopedik bilgi farklı edebî tür ve hedefleri temsil eder.
Bir öğrencinin "Divan-ı Arz gelir-gideri, Divan-ı İstifa askerliği yönetir" ifadesindeki hata nasıl düzeltilmelidir?
- A) İki divan da yalnız dinî törenlerle ilgilenir.
- B) Divan-ı İnşa yalnız askerliği yönetir.
- C) İstifa bütün mahkeme şikâyetlerini inceler.
- D) Divan-ı Arz askerî, Divan-ı İstifa mali işleri yürütür.
- E) Arz eğitim, istifa sağlık kurumudur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Görevler ters yazılmıştır: Arz ordu, İstifa maliye divanıdır.
Türk-İslam kültürünün devlet, hukuk, eğitim ve ticaret alanlarında farklı kurumlar üretmesiyle ilgili en kapsayıcı yargı hangisidir?
- A) Bütün kurumlar yalnız tek bir savaş sonucunda kurulmuştur.
- B) Türklerin önceki yönetim mirası hiç iz bırakmamıştır.
- C) İslamiyet sonrası ekonomik yaşam tamamen sona ermiştir.
- D) Eğitim, ticaret ve hukuk hiçbir zaman birlikte gelişmemiştir.
- E) Eski Türk gelenekleriyle İslam dünyasının kurumları etkileşerek çeşitlenen bir medeniyet oluşturmuştur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Divan, örfî hukuk, medreseler, ikta, Ahilik ve vakıflar çok kaynaklı tarihî etkileşimi gösterir.