İkta sisteminin ekonomik işleyişi için hangi ifade doğrudur?
- A) Toprağın çıplak mülkiyetinden çok belirli gelirlerin hizmet karşılığı tahsisi esas alınır.
- B) Sultan bütün ülkeyi yabancı tüccarlara satar.
- C) İkta alan kişi devletiyle ilişkisini keser.
- D) Vergi toplama görevi bütünüyle kaldırılır.
- E) Her ikta mirasla sınırsız kişisel mülke dönüşür.
Doğru cevap: A
Çözüm: İkta sistemi gelir tahsisi düzenidir; özel mülkiyetle özdeş tutulamaz.
İkta sisteminin askerî düzene katkısı hangi yolla gerçekleşmiştir?
- A) Yalnız sarayda resim sergisi açma
- B) Gelir tahsisi karşılığında asker besleme ve devlet hizmetini destekleme
- C) Donanmanın tümünü dış ülkelerden satın alma
- D) Bütün askerleri gönüllü dernek üyeliğine çevirme
- E) Savaş zamanı vergi almayı yasaklama
Doğru cevap: B
Çözüm: İkta gelirleri askerî hizmetleri ve taşradaki düzenin sürdürülmesini destekler.
Gulam ile ikta askerlerini birbirinden ayıran temel özellik hangisidir?
- A) Gulam yalnız ticaret erbabıdır; ikta sadece mimari üsluptur.
- B) İkisi de yalnız yazılı dinî eser türüdür.
- C) Gulam eğitim ve saray/merkez hizmetiyle, ikta askeri gelir tahsisine dayalı yükümlülükle ilişkilidir.
- D) Gulam bütün vergileri denetler; ikta yalnız mahkeme tutanağıdır.
- E) İki ad da yalnız Osmanlı Meclis-i Mebusan üyelerini belirtir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Gulam modeli yetiştirme-hizmet, ikta modeli gelir karşılığı asker ve idare hizmetiyle öne çıkar.
Büyük Selçuklu divan teşkilatı ile ilk Türk kurultayı arasındaki en doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) İkisi de yalnız cenaze töreni düzenler.
- B) Kurultay daima modern seçilmiş parlamento, divan modern sendikadır.
- C) Divanın hiç yazışma veya maliye birimi yoktur.
- D) İkisi de yönetim işlerinde rol oynar; divan, daha uzmanlaşmış bürokratik görevlere ayrılır.
- E) Kurultay yalnız özel ticaret pazarıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk Türk toy/kurultay geleneği ile Türk İslam divan düzeni yönetim işlevi bakımından karşılaştırılabilir; divanlarda uzmanlaşma artar.
Divan-ı Mezalim aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?
- A) Yalnız saray musikisiyle
- B) Sadece kervan ağırlama binasıyla
- C) At yetiştirme merasıyla
- D) Şehir kapısı gümrüğüyle
- E) Haksızlık ve şikâyetleri yüksek düzeyde inceleyen adalet mekanizmasıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: Divan-ı Mezalim yüksek düzeyde haksızlık ve şikâyetlerin ele alındığı yargı kurumudur.
Bir Selçuklu belgesinde askerlerin teçhizatı ve askerî düzenlemeler konuşuluyorsa hangi divanla ilgilidir?
- A) Divan-ı Arz
- B) Divan-ı İnşa
- C) Divan-ı İşraf
- D) Divan-ı İstifa
- E) Divan-ı Mezalim
Doğru cevap: A
Çözüm: Askerî işler Divan-ı Arzın görev alanıdır; maliye istifa, yazışmalar inşa, denetim işraftır.
Nizamiye medreselerinin gelişmesinin siyasi-kültürel sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Selçuklu Devleti’nde okuryazarlığın yasaklanması
- B) Eğitimli kadroların yetişmesi ve Sünni ilim geleneğinin kurumsallaşması
- C) Bütün şehirlerin ortadan kaldırılması
- D) İkta düzeninin aynı gün sona ermesi
- E) Hastanelerin tamamının askeri kışlaya çevrilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Medreseler dinî ve bazı diğer ilimlerde öğrenim ile yönetim için yetişmiş insan kaynağına katkı verdi.
Kutadgu Bilig’in içeriğini en iyi ifade eden seçenek hangisidir?
- A) Orta Asya haritalarından oluşan modern atlas
- B) Deniz savaşlarında kullanılan silah kataloğu
- C) Devlet yönetimi, adalet ve erdem üzerine öğütler içeren didaktik eser
- D) Osmanlı maliye yıllığı
- E) Yalnız botanik bitki listesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig’i bir siyaset ve ahlak öğretisi sunar.
Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük dışında taşıdığı tarihî değer hangisidir?
- A) İlk TBMM tutanaklarını saklaması
- B) Avrupa Birliği mevzuatı hazırlaması
- C) Osmanlı Tanzimat fermanının aslı olması
- D) Türk boyları, dilleri, coğrafyası ve kültürü hakkında veri sunması
- E) Modern anayasa mahkemesi kararları içermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud eserinde dilin yanı sıra Türk boyları ve yaşamına ilişkin zengin bilgiler aktarır.
Dîvân-ı Hikmet geleneğinin belirgin özelliği hangisidir?
- A) Yalnız sefer ordusuna asker yazılması
- B) Gümrük vergilerinin rakamlarla hesaplanması
- C) Çin imparatorluk emirlerinin tercümesi
- D) Sadece denizcilik haritaları çizilmesi
- E) Tasavvufî-dinî öğütlerin Türkçe hikmetler yoluyla anlatılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Ahmed Yesevi çevresindeki hikmetler Türkçe tasavvufî öğretilerle ilişkilidir.
Atebetü’l-Hakayık’ın temel tema çerçevesi hangisidir?
- A) Ahlak, bilgi, cömertlik ve insan davranışları üzerine öğütler
- B) Sadece savaş gemisi yapım planları
- C) Hükümdarların vergi makbuzları
- D) Avrupa’da reform bildirgesi
- E) Haberleşme uydusu tasarımı
Doğru cevap: A
Çözüm: Edip Ahmet Yükneki’nin eseri ahlakî-didaktik öğretilere odaklanır.
Selçuklu melikleriyle atabeyleri arasındaki ilişki hangi açıklamada doğrudur?
- A) Melik yalnız pazar bekçisidir; atabey vergi adıdır.
- B) Melik hanedan mensubu yöneticidir; atabey onun eğitimi ve yönetim deneyiminde görev alabilir.
- C) Melik mezar taşıdır; atabey yazı türüdür.
- D) İkisi de yalnız esnaf loncası adıdır.
- E) Atabey sadece sıradan tüccarları yönetir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Atabey, hanedan üyesi meliklere rehberlik eden deneyimli görevliydi.
Karahanlı devrinde yazılan Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün ortak özelliklerinden biri hangisidir?
- A) İkisinin de Latin alfabesiyle yazılmış 20. yüzyıl romanı olması
- B) Yalnız Arapça konuşan topluluklar hakkında olması
- C) Türkçenin tarihî yazı ve kültür dili olarak kullanılmasını göstermeleri
- D) Osmanlı matbaasında ilk kez basılması
- E) Hukuk mahkemesinde tutulan yalnız sayısal kayıtlar olmaları
Doğru cevap: C
Çözüm: Karahanlı Türkçesi çevresindeki eserler Türk dilinin İslamî dönemdeki yazı kültürünü gösterir.
Anadolu’da XIII. yüzyılda gelişen Ahilik teşkilatı için hangi açıklama uygundur?
- A) Yalnız hanedan üyelerinin tahta çıkış törenidir.
- B) Orduda onlu asker sisteminin yeni adıdır.
- C) Mezarlara taş dikme uygulamasıdır.
- D) Esnaf ve zanaatkârlar arasında meslek ahlakı, dayanışma ve eğitim örgütlenmesidir.
- E) Yalnız sınır boylarında askerî casusluk örgütüdür.
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahilik özellikle Anadolu’da esnaf ahlakı, üretim ve dayanışmayı düzenleyen bir yapıdır.
İslam toplumlarında vakıfların toplumsal işlevini en doğru anlatan ifade hangisidir?
- A) Yalnız askerî savaş ilanı yapmak
- B) Bütün toprakları özel mülkten çıkarmak zorunluluğu
- C) Tüccarları şehir dışına çıkarmak
- D) Sultan seçimini kaldırmak
- E) Eğitim, sağlık, su ve yol gibi kamu yararına hizmetleri desteklemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Vakıf, belirli gelirlerin hayır ve toplumsal hizmetlere ayrılmasıyla ilgili kurumdur.
Bimaristan ve darüşşifa adlarının ortak işlevi hangisidir?
- A) Hastaların muayene ve tedavi edildiği sağlık hizmeti sunmak
- B) Orduya at yetiştirmek
- C) Siyasi elçileri cezalandırmak
- D) Yalnız kitap kopyalamak
- E) Gümrük vergisi toplamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Her iki terim de İslam dünyasında tedavi ve sağlık kurumlarıyla ilişkilidir.
Anadolu Selçuklularında kervansaraylar öncelikle hangi ihtiyaca cevap vermiştir?
- A) Yalnız hükümdar mezarı inşa etmek
- B) Tüccar ve yolculara konaklama, güvenlik ve hizmet sağlamak
- C) Sadece savaş mahkemesi kurmak
- D) Şiir yarışmalarını vergilendirmek
- E) Kentte bütün çarşıları kapatmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Kervansaraylar ticaret yollarındaki yolcu ve kervan hizmetleriyle ilişkilidir.
Türk İslam dünyasında ribat yapılarının tarihsel işlevlerinden biri hangisidir?
- A) Kâğıt para basmak için modern banka kurmak
- B) Avrupa Birliğinin merkez binası olmak
- C) Sınır ve yol güvenliğinde konaklama/koruma hizmeti görmek
- D) Yalnız tahtın veraset belgesini saklamak
- E) Denizcilik akademilerinin yeni adı olmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Ribatlar tarihî döneme göre sınır güvenliği, konaklama ve bazı dinî-toplumsal işlevlerle ilişkilidir.
Medrese ve darüşşifa kurumları arasındaki doğru görev ayrımı hangisidir?
- A) Medrese donanma, darüşşifa maliye merkezidir.
- B) Medrese askerlik, darüşşifa elçilik makamıdır.
- C) İkisi de yalnız krallık tacı üretir.
- D) Medrese eğitim, darüşşifa sağlık hizmetiyle ilgilidir.
- E) İkisi de hanedan cenaze törenidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Medreseler öğretim, darüşşifalar tedavi kurumlarıdır.
Kervansaray ile bedestenin görevlerini ayıran doğru ifade hangisidir?
- A) Kervansaray sadece hukuk mahkemesi, bedesten hastanedir.
- B) Kervansaray yazı türü, bedesten su kanalıdır.
- C) Kervansaray hanedan mührü, bedesten saray davuludur.
- D) İki kavram aynı hükümdar unvanıdır.
- E) Kervansaray yolculuk/konaklama, bedesten şehir içi ticaret yapısıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kervansaray ticaret yollarındaki konaklamayla, bedesten ticari malların satıldığı/korunduğu çarşı yapısıyla ilgilidir.