I. Divan-ı İstifa mali işlerden sorumludur.
II. Divan-ı Arz askerî işleri yürütür.
III. Divan-ı İşraf resmî dış yazışmaları yapar.
Hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: İşraf denetim, inşa yazışma işlerini yürütür; ilk iki öncül doğrudur.
Bir sultan, melikleri eyaletlere gönderip deneyimli devlet adamlarıyla birlikte yetiştiriyorsa bu yönetim düzeni hangi iki kavrama işaret eder?
- A) Kadı – Muhtesip
- B) Melik – Atabey
- C) Müstevfi – İşraf
- D) Gulam – Ribat
- E) Âhi – Kervansaray
Doğru cevap: B
Çözüm: Hanedan çocukları melik olarak görev alabilir, atabeyler eğitici ve danışman görevi üstlenebilir.
I. İkta gelir tahsisine dayalı bir sistemdir.
II. Gulam sistemi yetiştirilmiş askerî-idari personele dayanabilir.
III. Her ikisi yalnız dinî şiir türüdür.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: İkta ve gulam, devletin ekonomi ve personel düzeniyle ilişkilidir; edebî tür değildir.
Selçuklu divanında resmî fermanın hazırlanması ve aynı zamanda askerî birliklerin durumu ele alınacaksa sırasıyla hangi iki birim ilgilidir?
- A) Divan-ı Arz – Divan-ı İşraf
- B) Divan-ı İstifa – Divan-ı Mezalim
- C) Divan-ı İşraf – Divan-ı İstifa
- D) Divan-ı İnşa – Divan-ı Arz
- E) Divan-ı Mezalim – Divan-ı İnşa
Doğru cevap: D
Çözüm: İnşa yazışma-belge, arz askerî işlerden sorumludur.
I. Şerî hukuk dinî kaynaklarla ilişkilidir.
II. Örfî hukuk gelenek ve idari düzenlemelerle ilişkilidir.
III. Türk-İslam hukukunda töreye dayanan hiçbir unsur kalmamıştır.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: İslamî dönemle birlikte şerî hukuk etkili olsa da örfî hukuk ve Türk töresiyle bağlantılar sürmüştür.
İkta sahibinin topladığı belirli gelirlerin askerî hizmeti karşılaması hangi sonuca doğrudan katkı sağlar?
- A) Merkezî hazinenin doğrudan asker maaşı yükünün bir bölümünün gelir tahsisiyle karşılanmasına
- B) Tüm köylülerin özel toprak sahibi ilan edilmesine
- C) Ticaret yollarının tamamen kapanmasına
- D) Hükümdarın hiçbir denetim yetkisi kalmamasına
- E) Maliye divanlarının bütünüyle kaldırılmasına
Doğru cevap: A
Çözüm: İkta, hizmet finansmanını belirli gelirlerle ilişkilendirerek devletin kaynak kullanımını düzenler.
Sultan, kendisine bağlı idarecilerin haksız uygulamalarını üst düzeyde inceletmek istiyor. En uygun kurum hangisidir?
- A) Divan-ı Arz
- B) Divan-ı Mezalim
- C) Darphane
- D) Bedesten
- E) Kervansaray
Doğru cevap: B
Çözüm: Mezalim, haksızlık ve yakınmaların üst düzeyde değerlendirilmesiyle ilgilidir.
Bir eserin hem Türk boylarının lehçeleri ve kültürünü anlatması hem de sözlük olarak hazırlanması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Kutadgu Bilig’in yalnız mimari planlardan oluştuğunu
- B) Siyasetnâme’nin bütün tıp ilaçlarını sıraladığını
- C) Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün dilbilim yanında kültür tarihi için de kaynak olduğunu
- D) Atebetü’l-Hakayık’ın modern anayasa olduğunu
- E) Dîvân-ı Hikmet’in bir maliye defteri sayıldığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud’un eseri yalnız kelime karşılığı değil; toplum, dil ve kültür hakkında geniş bilgi sunar.
Kutadgu Bilig ve Siyasetnâme hakkında doğru ayrım hangisidir?
- A) İlkini Nizamülmülk, ikincisini Kaşgarlı yazmıştır.
- B) İkisi de yalnız askerî harita kataloğudur.
- C) İlki 19. yüzyıl anayasası, ikincisi modern romanıdır.
- D) İlki Yusuf Has Hacip’in Türkçe öğüt eseri, ikincisi Nizamülmülk’ün devlet yönetimi eseridir.
- E) İkisi de Osmanlı sarayında ilk defa ortaya çıkmıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İki eser yönetim öğütleri içerir ancak yazarları ve edebî tarihleri farklıdır.
Nizamiye medreselerinin kurulmasıyla ilgili en güçlü neden-sonuç ilişkisi hangisidir?
- A) Sarayda bütün kitapların yakılması
- B) Hukuk ve dil eğitiminin kesin biçimde yasaklanması
- C) Tüm kentlerin boşaltılması
- D) Ticaretin yalnız takasla sınırlandırılması
- E) Kurumsal eğitim imkânlarının artması ve devlet için yetişmiş kadroların desteklenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Nizamiye medreseleri öğrenim ve ilmî kadro yetiştirmeyi kurumsallaştıran örneklerdir.
I. Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hacip.
II. Atebetü’l-Hakayık: Edip Ahmet Yükneki.
III. Dîvân-ı Hikmet: Kaşgarlı Mahmud.
Hangileri doğru eşleştirilmiştir?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Dîvân-ı Hikmet Ahmed Yesevi geleneğiyle ilişkilidir; Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk yazarıdır.
Bir tarihçi divan birimleri arasında maliye, yazışma, denetim ve ordu işlerinin ayrıldığını anlatıyor. Bu durum hangi gelişmenin göstergesidir?
- A) Devlet yönetiminin yalnız boy toplantısından ibaret kalmasının
- B) Bürokraside uzmanlaşmanın ve iş bölümünün artmasının
- C) Yazılı belgelerin tümüyle kaldırılmasının
- D) Ordunun tamamen ortadan kaldırılmasının
- E) Ekonomik kaynakların artık yönetilmemesinin
Doğru cevap: B
Çözüm: Divan-ı İstifa, İnşa, İşraf ve Arzın ayrı görevleri merkez teşkilatında uzmanlaşmayı gösterir.
Ahilikte meslek eğitimi ile dürüst ticaret ve dayanışmanın birlikte vurgulanması hangi sonuca işaret eder?
- A) Ahiliğin yalnız deniz savaşlarına katıldığına
- B) Esnaflığın bütünüyle yasaklandığına
- C) Esnaf teşkilatının ekonomik olduğu kadar toplumsal ve ahlaki işlevlerinin de bulunduğuna
- D) Bütün üyelerin hanedan soyundan geldiğine
- E) Ahiliğin mezar taşı türü olduğuna
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahilik esnaf örgütlenmesini, meslekî eğitim ve ahlakî dayanışmayla birleştirir.
I. Kervansaray: yolcu ve tüccar konaklaması.
II. Darüşşifa: sağlık hizmeti.
III. Medrese: eğitim.
Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I, II ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Üç kurumun da temel işlevi farklıdır; sırasıyla ticaret, sağlık ve eğitim hizmetleriyle ilgilidir.
Bir vakıf gelirinin medrese ve darüşşifa hizmetlerine ayrılması hangi anlayışla en iyi açıklanır?
- A) Eğitim ve sağlığın bütünüyle yasaklanmasıyla
- B) Yalnız savaş ganimetlerinin özel mülk yapılmasıyla
- C) Bütün ticaret yapılarının kapatılmasıyla
- D) Sultanlık yetkisinin kaldırılmasıyla
- E) Sosyal hizmetlerin belirli gelir kaynaklarıyla sürdürülebilmesiyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Vakıflar belirli gelirleri sürekli toplumsal hizmetlere ayırabilir.
Gulam, ikta ve Ahilik kavramlarını sırasıyla hangi alanlarla ilişkilendirmek gerekir?
- A) Askerî personel – hizmet gelirleri – esnaf dayanışması
- B) Şiir – astronomi – gömü töreni
- C) Mali divan – resmî yazışma – askerî yargı
- D) Ticaret yolu – sınır kalesi – hükümdar unvanı
- E) Denizcilik – madencilik – tiyatro
Doğru cevap: A
Çözüm: Gulam yetiştirilmiş personel, ikta gelir tahsisi, Ahilik esnaf teşkilatıdır.
Bir soru "Türkler Müslümanlaşınca eski yönetim gelenekleri tümüyle yok oldu" yargısını veriyor. Hangi örnek yargıyı en doğrudan çürütür?
- A) Sultanların kendilerine yeni unvanlar seçmesi
- B) Kut/töre geleneğinin farklı biçimlerde sürmesi ve örfî hukukun bulunması
- C) Medreselerde dinî ilimlerin okutulması
- D) Yeni şehirlerde camiler yapılması
- E) Arapça eserlerin çevrilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Şerî hukukla birlikte örfî hukuk ve önceki Türk devlet gelenekleri bir ölçüde devam etmiştir.
Dîvân-ı Hikmet’in tasavvufî içeriği ile Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük niteliği arasındaki fark neyi gösterir?
- A) İki eserin de yalnız vergi kaydı olduğunu
- B) Türkçenin hiç kullanılmadığını
- C) İlk Türk-İslam yazılı kültüründe farklı amaçlarla eserler üretildiğini
- D) Bütün eserlerin aynı yazar tarafından yazıldığını
- E) Yazılı kültürün yalnız askerlikle sınırlı kaldığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Tasavvufî öğütlerle dilbilimsel-ansiklopedik bilgi farklı edebî tür ve hedefleri temsil eder.
Bir öğrencinin "Divan-ı Arz gelir-gideri, Divan-ı İstifa askerliği yönetir" ifadesindeki hata nasıl düzeltilmelidir?
- A) İki divan da yalnız dinî törenlerle ilgilenir.
- B) Divan-ı İnşa yalnız askerliği yönetir.
- C) İstifa bütün mahkeme şikâyetlerini inceler.
- D) Divan-ı Arz askerî, Divan-ı İstifa mali işleri yürütür.
- E) Arz eğitim, istifa sağlık kurumudur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Görevler ters yazılmıştır: Arz ordu, İstifa maliye divanıdır.
Türk-İslam kültürünün devlet, hukuk, eğitim ve ticaret alanlarında farklı kurumlar üretmesiyle ilgili en kapsayıcı yargı hangisidir?
- A) Bütün kurumlar yalnız tek bir savaş sonucunda kurulmuştur.
- B) Türklerin önceki yönetim mirası hiç iz bırakmamıştır.
- C) İslamiyet sonrası ekonomik yaşam tamamen sona ermiştir.
- D) Eğitim, ticaret ve hukuk hiçbir zaman birlikte gelişmemiştir.
- E) Eski Türk gelenekleriyle İslam dünyasının kurumları etkileşerek çeşitlenen bir medeniyet oluşturmuştur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Divan, örfî hukuk, medreseler, ikta, Ahilik ve vakıflar çok kaynaklı tarihî etkileşimi gösterir.