İslamiyet öncesi Türk toplumunda ailenin karşılığı olan kavram hangisidir?
- A) Oguş
- B) Urug
- C) Boy
- D) Budun
- E) İl
Doğru cevap: A
Çözüm: Oguş aileyi, urug aileler birliğini, boy kabileyi, budun halkı, il devleti ifade eder.
İlk Türklerde ailelerin birleşmesiyle oluşan sosyal birim hangisidir?
- A) İl
- B) Urug
- C) Budun
- D) Toy
- E) Yargu
Doğru cevap: B
Çözüm: Urug, birden fazla ailenin oluşturduğu akrabalık birliğidir.
Eski Türk toplumunda kabile veya boy birliği içindeki temel topluluk birimi hangisidir?
- A) Oguş
- B) İl
- C) Boy
- D) Nevbet
- E) Kurgan
Doğru cevap: C
Çözüm: Boy (bod), urugların birleşmesiyle oluşan toplumsal ve siyasi birimdir.
İlk Türklerde birden çok boyun birleşmesiyle oluşan halk veya millet birimine ne ad verilirdi?
- A) Oguş
- B) Şad
- C) Kurgan
- D) Budun
- E) Kut
Doğru cevap: D
Çözüm: Budun, boyların birleşmesiyle oluşan halk/millet topluluğudur.
Eski Türk toplumunda en geniş siyasal teşkilat anlamında kullanılan kavram hangisidir?
- A) Oguş
- B) Urug
- C) Boy
- D) Yuğ
- E) İl
Doğru cevap: E
Çözüm: İl (el) kavramı devlet veya örgütlü siyasal bütünlüğü ifade eder.
İlk Türklerde hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılmasına ne denir?
- A) Kut
- B) Töre
- C) Toy
- D) Yuğ
- E) Yargu
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut anlayışı hükümdarlık yetkisinin ilahi kaynaklı kabul edilmesidir.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde toplumu düzenleyen, gelenek temelli hukuk kurallarına ne ad verilirdi?
- A) İkta
- B) Töre
- C) Tımar
- D) Mecelle
- E) Ferman
Doğru cevap: B
Çözüm: Töre ilk Türklerin sözlü geleneklerle şekillenen hukuk ve düzen kurallarıdır.
Kut anlayışıyla ilgili hangi açıklama doğrudur?
- A) Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılmasıdır.
- B) Her yetişkinin doğrudan kağan seçilmesi demektir.
- C) Toprağın yalnız ticaretle paylaşılmasıdır.
- D) Devlette yazılı anayasa hazırlanmasıdır.
- E) Hükümdarın töreye uymak zorunda olmamasıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut ilahi meşruiyeti ifade eder; töreyi hükümsüz kılan sınırsız keyfilik anlamına gelmez.
Töreye kağan da dâhil olmak üzere herkesin uyması hangi anlayışı güçlendirir?
- A) Hükümdarın her kararı tek başına değiştirebilmesini
- B) Hukuk kurallarının yönetici iradesini sınırlamasını
- C) Toplumda geleneklerin tümüyle kaldırılmasını
- D) Askerî kuvvetin bütün davaları çözmesini
- E) Devletin kanunsuz yönetilmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Töre yöneticinin de bağlı olduğu düzenleyici hukuk ve adalet kurallarıydı.
İlk Türk devletlerindeki ikili teşkilatın temel özelliği hangisidir?
- A) Merkezî otoritenin tümüyle ortadan kaldırılması
- B) Bütün yöneticilerin yabancı devletlerden atanması
- C) Ülke yönetiminde doğu-batı gibi kanatlara ayrılan idari bir düzen bulunması
- D) Devletin yalnız iki bağımsız şehre ayrılması
- E) Kağanlık kurumunun yasaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: İkili sistemde kanatlar bulunsa da üstün otorite ve merkezî birlik fikri korunabilirdi.
Oguş → urug → boy → budun → il dizilişi hangi ölçüte göre kurulmuştur?
- A) Mezarlardan dinî yapılara doğru
- B) Askerî rütbelerin kıdem sırasına göre
- C) Yazılı kanunların kabul tarihine göre
- D) Küçük sosyal birimden büyük siyasi yapıya doğru
- E) Sanat eserlerinin büyüklüğüne göre
Doğru cevap: D
Çözüm: Aileden başlayarak akrabalık birlikleri, boylar, halk ve devlet biçiminde genişler.
Hatunun elçi kabulü ve meclis toplantılarına katılması hangi duruma kanıttır?
- A) Kadınların yalnız dinî törenlerde görev aldığına
- B) Bütün hükümdarların kadın olduğuna
- C) Hatunun tiginlerle aynı unvanı taşıdığına
- D) Devletin erkek hükümdar olmadan kurulabildiğine
- E) Kadınların bazı dönemlerde siyasal temsilde etkili olabildiğine
Doğru cevap: E
Çözüm: Hatun unvanı ve bazı örnekleri kadınların siyasal temsil rolünü gösterir; genelleme sınırsız değildir.
Kurultayın temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devletin siyasi ve askerî meselelerinde görüş bildirmek
- B) Ülke içindeki her pazarı doğrudan işletmek
- C) Tüm mezarların inşaatını denetlemek
- D) Sadece dinî ayinlerde ilahi okumak
- E) Modern parlamenter sistemde hükûmeti düşürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Toy/kurultay yöneticilerin ve boy ileri gelenlerinin önemli devlet meselelerini görüştüğü meclisti.
Tigin ile şad unvanlarının anlamlarını ayıran doğru ifade hangisidir?
- A) Tigin mahkeme başkanı, şad vergi kaynağıdır.
- B) Tigin hükümdar çocuğu, şad hanedan mensubu yönetici/komutan unvanıdır.
- C) Tigin köylü, şad tüccar unvanıdır.
- D) Tigin başkent, şad ticaret yolu adıdır.
- E) Tigin dinî tören, şad cenaze merasimidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Tigin hanedan mensubunu, şad ise hanedan üyelerinin idari-askerî görevinde kullanılabilen unvanı anlatır.
I. Kut, kağanın yetkisinin kaynağını açıklar.
II. Töre, yönetici ve halk için bağlayıcıdır.
III. Kurultay yalnızca mezarların yapımını düzenler.
Bu öncüllerden hangileri ilk Türk devlet anlayışına uygundur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut meşruiyet, töre hukuk, kurultay siyasi-askerî danışma kurumudur; III yanlıştır.
Bir araştırmacı oguşların birleşerek urugları, urugların boyları oluşturduğunu belirtmektedir. Bu açıklamadan doğrudan çıkarılabilecek sonuç hangisidir?
- A) Her boyun aynı anda bağımsız devlet kurduğu
- B) Toplumsal teşkilatlanmanın aileden başlayarak genişlediği
- C) Kurultayın yalnız kadınlardan oluştuğu
- D) Bütün il yönetimlerinin kalıtsal olmadığı
- E) Töre kurallarının yalnız ticaret için yazıldığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Verilen zincir küçük akrabalık birimlerinden daha büyük sosyal birliklere geçişi gösterir.
I. Kağan önemli kararlar alır.
II. Hatun bazı diplomatik ve idari işlerde yer alabilir.
III. Kurultay devlet meselelerini görüşür.
Bu bilgilerden hangi genel sonuca ulaşılır?
- A) İlk Türklerde hiçbir hükümdarlık bulunmamıştır.
- B) Tüm devletler tam demokratik cumhuriyettir.
- C) Yönetim görevleri hükümdar dışında bazı kurum ve kişilerce de paylaşılabilir.
- D) Kurultayın bütün kararları modern anayasa hükmündedir.
- E) Hatun yalnız ticari mal satışını yürütmüştür.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kağan temel yönetici olsa da hatun ve kurultay gibi unsurların rolü vardı.
Bir kağan kut sahibi olduğunu savunmasına rağmen töreye aykırı davranıyorsa hangi değerlendirme tarihsel anlayışa daha uygundur?
- A) Kut sahibi olduğu için hiçbir toplumsal kural geçerli değildir.
- B) Kağan bütün hukuk kurallarının üstünde sınırsız yetkiye sahiptir.
- C) Kut, yalnız ticaret vergisidir.
- D) Kut, kağanın töreye uyma yükümlülüğünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
- E) Töre sadece kağanların cenazelerinde uygulanır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk Türklerde töre kağanı da bağlayan bir hukuk ve düzen anlayışıydı.
I. Hayvancılık temel geçim kaynaklarındandır.
II. Ticaret yollarının denetimi önemlidir.
III. Bütün topluluklar sürekli aynı şehirde yaşar.
Eski Türk ekonomisi için hangileri söylenebilir?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: Konargöçerlik yaygın olmakla birlikte ticaret, tarım ve kent hayatı da çeşitli zamanlarda görülür; III genellemedir.
İkili teşkilatın yönetimi kolaylaştırırken siyasal riske dönüşebilmesinin başlıca nedeni hangisidir?
- A) Kanat yöneticilerinin güçlenmesinin merkezî otoriteyle çekişmeye yol açabilmesi
- B) İki kanadın da hiçbir görevi bulunmaması
- C) Boyların bütünüyle ortadan kalkması
- D) Ordu teşkilatının sadece piyadeye dönüşmesi
- E) Yazı kullanımının yasaklanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kanatlar arasında görev dağılımı yararlı olsa da bağımsız hareket eğilimleri birliği zayıflatabilir.