Kut anlayışıyla ilgili hangi açıklama doğrudur?
- A) Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılmasıdır.
- B) Her yetişkinin doğrudan kağan seçilmesi demektir.
- C) Toprağın yalnız ticaretle paylaşılmasıdır.
- D) Devlette yazılı anayasa hazırlanmasıdır.
- E) Hükümdarın töreye uymak zorunda olmamasıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut ilahi meşruiyeti ifade eder; töreyi hükümsüz kılan sınırsız keyfilik anlamına gelmez.
Töreye kağan da dâhil olmak üzere herkesin uyması hangi anlayışı güçlendirir?
- A) Hükümdarın her kararı tek başına değiştirebilmesini
- B) Hukuk kurallarının yönetici iradesini sınırlamasını
- C) Toplumda geleneklerin tümüyle kaldırılmasını
- D) Askerî kuvvetin bütün davaları çözmesini
- E) Devletin kanunsuz yönetilmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Töre yöneticinin de bağlı olduğu düzenleyici hukuk ve adalet kurallarıydı.
İlk Türk devletlerindeki ikili teşkilatın temel özelliği hangisidir?
- A) Merkezî otoritenin tümüyle ortadan kaldırılması
- B) Bütün yöneticilerin yabancı devletlerden atanması
- C) Ülke yönetiminde doğu-batı gibi kanatlara ayrılan idari bir düzen bulunması
- D) Devletin yalnız iki bağımsız şehre ayrılması
- E) Kağanlık kurumunun yasaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: İkili sistemde kanatlar bulunsa da üstün otorite ve merkezî birlik fikri korunabilirdi.
Oguş → urug → boy → budun → il dizilişi hangi ölçüte göre kurulmuştur?
- A) Mezarlardan dinî yapılara doğru
- B) Askerî rütbelerin kıdem sırasına göre
- C) Yazılı kanunların kabul tarihine göre
- D) Küçük sosyal birimden büyük siyasi yapıya doğru
- E) Sanat eserlerinin büyüklüğüne göre
Doğru cevap: D
Çözüm: Aileden başlayarak akrabalık birlikleri, boylar, halk ve devlet biçiminde genişler.
Hatunun elçi kabulü ve meclis toplantılarına katılması hangi duruma kanıttır?
- A) Kadınların yalnız dinî törenlerde görev aldığına
- B) Bütün hükümdarların kadın olduğuna
- C) Hatunun tiginlerle aynı unvanı taşıdığına
- D) Devletin erkek hükümdar olmadan kurulabildiğine
- E) Kadınların bazı dönemlerde siyasal temsilde etkili olabildiğine
Doğru cevap: E
Çözüm: Hatun unvanı ve bazı örnekleri kadınların siyasal temsil rolünü gösterir; genelleme sınırsız değildir.
Kurultayın temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devletin siyasi ve askerî meselelerinde görüş bildirmek
- B) Ülke içindeki her pazarı doğrudan işletmek
- C) Tüm mezarların inşaatını denetlemek
- D) Sadece dinî ayinlerde ilahi okumak
- E) Modern parlamenter sistemde hükûmeti düşürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Toy/kurultay yöneticilerin ve boy ileri gelenlerinin önemli devlet meselelerini görüştüğü meclisti.
Tigin ile şad unvanlarının anlamlarını ayıran doğru ifade hangisidir?
- A) Tigin mahkeme başkanı, şad vergi kaynağıdır.
- B) Tigin hükümdar çocuğu, şad hanedan mensubu yönetici/komutan unvanıdır.
- C) Tigin köylü, şad tüccar unvanıdır.
- D) Tigin başkent, şad ticaret yolu adıdır.
- E) Tigin dinî tören, şad cenaze merasimidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Tigin hanedan mensubunu, şad ise hanedan üyelerinin idari-askerî görevinde kullanılabilen unvanı anlatır.
İlk Türklerde ordu-millet anlayışının temelinde hangi özellik bulunur?
- A) Askerliğin yalnız yabancı paralı birliklere bırakılması
- B) Ordunun tamamının denizcilerden oluşması
- C) Savunmanın geniş halk kesimlerinin hayatının parçası olması
- D) Silah taşımanın yalnız zanaatkârlara verilmesi
- E) Bütün askerlerin medresede yetiştirilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Konargöçer hayat, atlı savaşçılık ve savunmanın toplum hayatıyla iç içe olması ordu-millet anlayışını güçlendirdi.
Turan taktiğinde düşmana verilen yanlış ilk izlenim hangisidir?
- A) Türk birliklerinin kuşatmayı tamamladığı
- B) Türk ordusunun teslim şartlarını açıkladığı
- C) Türk kuvvetlerinin kaleye kapandığı
- D) Türk birliklerinin çözülerek geri kaçtığı
- E) Türk askerlerinin denizden saldıracağı
Doğru cevap: D
Çözüm: Sahte geri çekilme düşmanın takibi için kullanılır, ardından kanatlar kuşatma yapar.
İpek Yolu üzerinde hâkimiyet kurma mücadelesinin temel ekonomik nedeni hangisidir?
- A) Yalnızca dinî ayinlerin yasaklanması
- B) Tarım arazilerini bütünüyle terk etme arzusu
- C) Deniz ürünleri avcılığını sona erdirme çabası
- D) Askerî teşkilatı ortadan kaldırma amacı
- E) Ticaret akışını ve gelir kaynaklarını denetleme isteği
Doğru cevap: E
Çözüm: İpek Yolu güzergâhları gümrük, ticaret ve diplomasi bakımından stratejik önem taşıdı.
Uygurların bazı bölgelerde şehir yaşamını ve tarımı geliştirmesi hangi dönüşümü gösterir?
- A) Yerleşik yaşam unsurlarının güçlenmesini
- B) Bütün Türklerin aynı anda göç etmeye başlamasını
- C) At kullanımının tamamen yasaklanmasını
- D) Ticaretin tümüyle sona ermesini
- E) Yazının toplumdan çıkarılmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Uygurlar döneminde bazı merkezlerde şehirleşme, tarım, el sanatları ve yazılı kültür gelişti.
Hayvan üslubuyla süslenmiş metal, kumaş ve koşum takımları hangi kültürel çevreyle bağlantılıdır?
- A) Modern Avrupa soyut sanat okullarıyla
- B) Bozkır sanat geleneğiyle
- C) Osmanlı rokoko saray bezemesiyle
- D) Roma barok katedralleriyle
- E) Sanayi Devrimi afişleriyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Bozkır sanatında hayvan figürleri özellikle taşınabilir eşyalar üzerinde yaygın olarak kullanıldı.
Kurgan ve balbal için doğru eşleştirme hangisidir?
- A) Kurgan savaş meclisidir; balbal vergi türüdür.
- B) Kurgan kağan eşidir; balbal hükümdar oğludur.
- C) Kurgan mezar yapısıdır; balbal anı/mezar çevresindeki taşlarla ilişkilidir.
- D) Kurgan yazı türüdür; balbal para birimidir.
- E) Kurgan ticaret yolu, balbal süvari düzenidir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kurgan ve balbal farklı maddi kültür unsurlarıdır; işlevleri aynı değildir.
Gök Tanrı inancıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yalnız Uygurların İslamiyet sonrasında benimsediği inançtır.
- B) Töreyi bütünüyle ortadan kaldırmıştır.
- C) Yalnız ekonomik vergi sistemini ifade eder.
- D) Hükümdarlığın ilahi kaynağına ilişkin kut anlayışıyla bağlantılıdır.
- E) Divan-ı Hümayunun kuruluşunu açıklayan kavramdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gök Tanrı inancı ve kut düşüncesi devlet anlayışında bağlantılı olmakla birlikte toplumların inançları zamanla çeşitlenmiştir.
Uygurların yazılı eserleriyle Orhun Yazıtları arasındaki doğru fark hangisidir?
- A) Uygur metinleri Latin harfleriyle, Orhun metinleri matbaa harfleriyle yazılmıştır.
- B) Orhun Yazıtları yalnız Osmanlı döneminde hazırlanmıştır.
- C) Her iki miras da yalnız sözlü halk hikâyesinden oluşur.
- D) Uygurların yazılı kültürü hiçbir eser bırakmamıştır.
- E) Uygur metinlerinde dinî ve edebî çeşitlilik öne çıkar; Orhun Yazıtları siyasi öğütler içerir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun metinleri Kök Türk devlet yönetimi ve tarihiyle; Uygur eserleri çeşitli dinî, hukukî ve edebî yazmalarla ilişkilidir.
Eski Türk sözlü edebiyatında sagu hangi içeriğe karşılık gelir?
- A) Ölen kişi için söylenen ağıt niteliğindeki şiire
- B) Savaşta geri çekilme emrine
- C) Ticaret anlaşmalarının metnine
- D) Kağanın tahta çıkış belgesine
- E) Bir tür askerî sancak düzenine
Doğru cevap: A
Çözüm: Sagu ağıt, koşuk şiir, sav atasözü niteliğindedir.
Konargöçer yaşamda taşınabilir sanat ürünlerinin yaygın olması nasıl açıklanır?
- A) Yerleşik mimarinin tümüyle yasak olmasıyla
- B) Günlük eşyaların göç sırasında da kullanılabilmesi ihtiyacıyla
- C) Toplumun el sanatı bilmemesiyle
- D) Madenciliğin hiç yapılmamasıyla
- E) Hayvanların evcilleştirilememiş olmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Halı, keçe, koşum takımı ve metal işlemeleri taşınabilir yaşamla uyumluydu.
İlk Türk devletlerinin Çin ile ticaretinde hangisi Türklerin satabildiği ürünlerdendir?
- A) Buharlı lokomotif
- B) Plastik elektronik devre
- C) Deri ve canlı hayvan
- D) Petrol sondaj kulesi
- E) Motorlu otomobil
Doğru cevap: C
Çözüm: Hayvancılığa dayalı üretimde deri, kürk, canlı hayvan ve hayvansal ürünler dış ticarette önemliydi.
Orhun Yazıtlarının temel tarihî değeri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız Roma İmparatorluğunun ticaret kurallarını içermesi
- B) Osmanlı bütçe defteri olması
- C) Tamamının anonim modern romanlardan oluşması
- D) Türk siyasi düşüncesini ve dilini birinci elden yansıtması
- E) On dokuzuncu yüzyıl antlaşmalarını kaydetmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Yazıtlarda Türk milleti, yöneticiler, bağımsızlık ve tarihî tecrübeler aktarılır.
Yuğ, şölen ve sığır kavramlarının doğru işlev sıralaması hangisidir?
- A) Av töreni – cenaze töreni – hukuk meclisi
- B) Vergi tahsili – asker alımı – tahta çıkış
- C) Köy pazarı – mezar – merkez ordusu
- D) Yazı türü – inanç kitabı – elçilik heyeti
- E) Cenaze töreni – ziyafet/toplantı – av töreni
Doğru cevap: E
Çözüm: Yuğ yas/cenaze; şölen ziyafet ve toplu kutlama; sığır ise av töreniyle ilişkilidir.