I. Kut, kağanın yetkisinin kaynağını açıklar.
II. Töre, yönetici ve halk için bağlayıcıdır.
III. Kurultay yalnızca mezarların yapımını düzenler.
Bu öncüllerden hangileri ilk Türk devlet anlayışına uygundur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut meşruiyet, töre hukuk, kurultay siyasi-askerî danışma kurumudur; III yanlıştır.
Bir araştırmacı oguşların birleşerek urugları, urugların boyları oluşturduğunu belirtmektedir. Bu açıklamadan doğrudan çıkarılabilecek sonuç hangisidir?
- A) Her boyun aynı anda bağımsız devlet kurduğu
- B) Toplumsal teşkilatlanmanın aileden başlayarak genişlediği
- C) Kurultayın yalnız kadınlardan oluştuğu
- D) Bütün il yönetimlerinin kalıtsal olmadığı
- E) Töre kurallarının yalnız ticaret için yazıldığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Verilen zincir küçük akrabalık birimlerinden daha büyük sosyal birliklere geçişi gösterir.
I. Kağan önemli kararlar alır.
II. Hatun bazı diplomatik ve idari işlerde yer alabilir.
III. Kurultay devlet meselelerini görüşür.
Bu bilgilerden hangi genel sonuca ulaşılır?
- A) İlk Türklerde hiçbir hükümdarlık bulunmamıştır.
- B) Tüm devletler tam demokratik cumhuriyettir.
- C) Yönetim görevleri hükümdar dışında bazı kurum ve kişilerce de paylaşılabilir.
- D) Kurultayın bütün kararları modern anayasa hükmündedir.
- E) Hatun yalnız ticari mal satışını yürütmüştür.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kağan temel yönetici olsa da hatun ve kurultay gibi unsurların rolü vardı.
Bir kağan kut sahibi olduğunu savunmasına rağmen töreye aykırı davranıyorsa hangi değerlendirme tarihsel anlayışa daha uygundur?
- A) Kut sahibi olduğu için hiçbir toplumsal kural geçerli değildir.
- B) Kağan bütün hukuk kurallarının üstünde sınırsız yetkiye sahiptir.
- C) Kut, yalnız ticaret vergisidir.
- D) Kut, kağanın töreye uyma yükümlülüğünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
- E) Töre sadece kağanların cenazelerinde uygulanır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk Türklerde töre kağanı da bağlayan bir hukuk ve düzen anlayışıydı.
I. Hayvancılık temel geçim kaynaklarındandır.
II. Ticaret yollarının denetimi önemlidir.
III. Bütün topluluklar sürekli aynı şehirde yaşar.
Eski Türk ekonomisi için hangileri söylenebilir?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: Konargöçerlik yaygın olmakla birlikte ticaret, tarım ve kent hayatı da çeşitli zamanlarda görülür; III genellemedir.
İkili teşkilatın yönetimi kolaylaştırırken siyasal riske dönüşebilmesinin başlıca nedeni hangisidir?
- A) Kanat yöneticilerinin güçlenmesinin merkezî otoriteyle çekişmeye yol açabilmesi
- B) İki kanadın da hiçbir görevi bulunmaması
- C) Boyların bütünüyle ortadan kalkması
- D) Ordu teşkilatının sadece piyadeye dönüşmesi
- E) Yazı kullanımının yasaklanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kanatlar arasında görev dağılımı yararlı olsa da bağımsız hareket eğilimleri birliği zayıflatabilir.
Bir kurganda at koşum takımı, kap kacak ve kişisel eşyalara rastlanması en çok hangi inceleme alanına veri sağlar?
- A) Osmanlı tımar sistemindeki vergi dilimlerine
- B) Ölüm ve ahiret tasavvurları ile maddi kültür tarihine
- C) Çağdaş Avrupa Birliği üyelik hukukuna
- D) Modern fabrika işçi örgütlenmesine
- E) Cumhuriyet seçim kanunlarına
Doğru cevap: B
Çözüm: Gömü eşyaları eski Türklerin hayat ve ölüm sonrası inançları hakkında ipucu verir; tek başına her inancı kesinleştirmez.
Onlu teşkilatın savaş alanındaki en belirgin örgütsel avantajı hangisidir?
- A) Askerliğin yalnız soyluların mesleği olması
- B) Orduyu yönetmek için her gün yeni başkent kurulması
- C) Birliklerin kademeli komuta ve hızlı hareketle sevk edilebilmesi
- D) Savaş araçlarının yalnız piyadeye verilmesi
- E) Askerî birliklerin sayısının daima onla sınırlanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Onlu, yüzlü, binli ve on binli örgütlenme komuta ve hareket düzeni sağladı.
Uygur merkezlerinde duvar resimleri ve el yazmalarının çoğalması, önceki bozkır kültürüyle karşılaştırıldığında hangi durumu destekler?
- A) Bütün Türk toplumlarının aynı anda yerleşik yaşama geçmesini
- B) Ticaret güzergâhlarının bir anda kapanmasını
- C) Hayvan üslubunun tarihten tamamen silinmesini
- D) Yerleşik merkezlerde üretim ve yazılı sanat faaliyetlerinin artmasını
- E) Siyasetin hiçbir yazılı kayıt bırakmamasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Uygurlarda kentleşme, dinî etkileşim ve üretim çeşitliliği görsel-yazılı kültürün gelişmesini destekledi.
Bozkırın sert kışları, geniş otlakları ve sürü hayvancılığı birlikte düşünüldüğünde hangi çıkarım en güçlüdür?
- A) Tüm ekonomik faaliyetin denizcilikten oluşması
- B) Bütün üretimin fabrika işçiliğine dayanması
- C) Tarımsal faaliyetin her yerde eşit biçimde gelişmesi
- D) Ticaretin bütün toplumlarda yasaklanması
- E) Mevsimsel yer değiştirme ve atlı ulaşımın toplumsal yaşamda önem kazanması
Doğru cevap: E
Çözüm: Bozkır iklim ve coğrafyası konargöçer hayvancılık ve at kültürünü teşvik etmiştir.
I. Balbal bir mezar çevresi anı taşıyla ilişkilidir.
II. Yuğ cenaze törenidir.
III. Kurgan devlet danışma meclisidir.
Verilen eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Balbal, yuğ ve kurgan ölüm-anma kültürüne aittir; kurgan meclis değildir.
Orhun Yazıtlarında kağanın halka hesap vermeye benzer bir siyasi anlatı kurması en çok hangi niteliği ortaya koyar?
- A) Yazıtların yalnız ticari fatura olmasını
- B) Yönetim tecrübesinin gelecek kuşaklara öğüt ve uyarı olarak aktarılmasını
- C) Devletin her kararını halk oylamasıyla vermesini
- D) Türkçenin yalnız dinî ayinlerde kullanılmasını
- E) Yazıtlarda hiçbir tarihî olay bulunmamasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Yazıtlar geçmiş hatalardan ders çıkarma, bağımsızlık ve devlet idaresi üzerine uyarılar içerir.
I. Şad, hanedan mensubu askerî-idari yönetici olabilir.
II. Tigin, hükümdarın çocuğunu ifade edebilir.
III. Hatun, hükümdarın eşidir.
Bu unvanlar için hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Şad, tigin ve hatun farklı toplumsal ve siyasi rollerin unvanlarıdır; üçü de doğru açıklanmıştır.
İpek Yolu üzerinde hâkimiyet kurma amacıyla Çin ve başka güçlerle mücadele eden bir Türk devleti için hangi gerekçe doğrudan ekonomik niteliktedir?
- A) Sözlü edebiyat türlerini değiştirmek
- B) Cenaze törenlerini yeniden adlandırmak
- C) Hatun unvanını tamamen kaldırmak
- D) Kervan geçişi ve ticaret gelirlerini denetlemek
- E) Kurultayın üye sayısını sıfırlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Güzergâh hâkimiyeti transit mal akışı, vergi ve diplomasi alanında ekonomik üstünlük sağlar.
İlk Türklerde "il gider, töre kalır" düşüncesi en iyi nasıl yorumlanır?
- A) Devletin hiçbir zaman kurulmamış olması
- B) Hukukun yalnız kağan ailesine uygulanması
- C) Törenin sadece bir savaş tekniği olması
- D) Bütün boyların aynı coğrafyada zorunlu kalması
- E) Devlet yıkılsa bile toplumsal düzen kurallarının ve kültürel devamlılığın yaşayabilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Töre, siyasal birliklerden daha uzun süre devam edebilen hukuk ve değerler bütününü simgeler.
Bir tarihçinin "Türkler arasında sadece göçebelik vardı; kent ve yazı bulunmuyordu" iddiasını en açık hangi kanıt çürütür?
- A) Uygur şehirleri ve yazılı metinleri
- B) Bozkırda at yetiştiriciliği
- C) Çadırlarda keçe kullanımı
- D) Turan taktiğinde sahte çekilme
- E) Koyun sürülerinin otlatılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Uygur dönemi kentler, yazmalar ve sanat eserleri genellemenin yanlışlığını kanıtlar.
Sagu, koşuk ve savı birbirinden ayıran doğru eşleştirme hangisidir?
- A) Sagu savaş tekniği; koşuk vergi; sav unvan
- B) Sagu ağıt; koşuk şiir; sav atasözü niteliğinde söz
- C) Sagu ticaret yolu; koşuk şehir; sav devlet
- D) Sagu mezar; koşuk ordu; sav saray
- E) Sagu divan; koşuk kanun; sav ferman
Doğru cevap: B
Çözüm: Sagu ölüm/yas şiiri; koşuk farklı konularda şiir; sav özlü ve atasözü niteliğindeki ifadedir.
Bir eser hem hayvan biçimli bezemeler hem de günlük kullanım için taşınabilir olmasıyla dikkat çekiyorsa hangi kültür çevresine ait olması beklenir?
- A) Osmanlı Tanzimat telgraf daireleri
- B) Cumhuriyet dönemi radyo fabrikaları
- C) İlk Türk bozkır el sanatları
- D) Bizans saray arşiv kayıtları
- E) Çağdaş uzay istasyonu laboratuvarları
Doğru cevap: C
Çözüm: Hayvan üslubu ve taşınabilir süs eşyaları bozkır sanatının ayırt edici özelliklerindendir.
Bir soru ilk Türk tarihindeki kurumları sırasıyla "meşruiyet – hukuk – danışma" olarak istiyorsa doğru diziliş hangisidir?
- A) Kurultay – Kut – Balbal
- B) Töre – Yuğ – Kurgan
- C) Şad – Tigin – Oguş
- D) Kut – Töre – Kurultay
- E) İl – Boy – Urug
Doğru cevap: D
Çözüm: Kut yönetme yetkisinin kaynağı, töre hukuk düzeni, kurultay devlet danışma meclisidir.
Türk kültürünün konargöçer ve yerleşik örneklerinin birlikte ele alınması hangi bilimsel yaklaşımı gerektirir?
- A) Her Türk topluluğunu aynı yılda kurulmuş saymayı
- B) Kent kültürünü Türk tarihi dışında bırakmayı
- C) Tüm yazılı eserleri geç dönem uydurması kabul etmeyi
- D) Ekonomik faaliyetleri yalnız bir ticaret yoluna bağlamayı
- E) Toplulukları tek yaşam biçimine indirgemeden dönem ve bölge farklılıklarını dikkate almayı
Doğru cevap: E
Çözüm: Türk tarihindeki yaşam biçimleri farklı dönem ve bölgelerde çeşitlilik göstermiştir.