Osmanlı Devleti’nde merkezî devlet işlerinin görüşüldüğü yüksek yönetim kurulunun adı nedir?
- A) Divan-ı Hümayun
- B) Meclis-i Mebusan
- C) Şûrâ-yı Devlet
- D) Encümen-i Daniş
- E) Meclis-i Âyan
Doğru cevap: A
Çözüm: Klasik dönemde Divan-ı Hümayun, başlıca yönetim ve yüksek düzeyli adalet işlerinin görüşüldüğü kuruldu.
Osmanlı merkez teşkilatında padişahın başlıca vekili ve yönetimin en yetkili görevlisi kimdir?
- A) Nişancı
- B) Sadrazam
- C) Kazasker
- D) Defterdar
- E) Subaşı
Doğru cevap: B
Çözüm: Sadrazam veya veziriazam, padişah adına merkezî yönetimin başında yer alırdı.
Osmanlı yönetiminde devlet gelir ve giderleriyle ilgilenen başlıca görevli hangisidir?
- A) Nişancı
- B) Kazasker
- C) Defterdar
- D) Şeyhülislam
- E) Çavuşbaşı
Doğru cevap: C
Çözüm: Defterdar maliye ve hazine işlerinde görevliydi; yazışma ve yargı görevi farklı makamlara aitti.
Osmanlılarda fermanların üzerine padişah tuğrasının çekilmesiyle ilgili görevli hangisidir?
- A) Kadı
- B) Yeniçeri ağası
- C) Beylerbeyi
- D) Nişancı
- E) Müderris
Doğru cevap: D
Çözüm: Nişancı, padişah tuğrası ve merkezî yazışma ile ilgili görevler yürütürdü.
Klasik Osmanlı merkez teşkilatında kadı ve müderrislerin atanmasında yetki sahibi olan üst düzey ilmiye görevlisi kimdir?
- A) Defterdar
- B) Nişancı
- C) Kaptanıderya
- D) Reisülküttap
- E) Kazasker
Doğru cevap: E
Çözüm: Kazasker, yargı ve eğitim kadrolarına ilişkin atama işlerinde rol alan ilmiye yöneticisiydi.
Osmanlılarda dinî meselelerde fetva veren en yüksek ilmiye makamı hangisidir?
- A) Şeyhülislam
- B) Sadrazam
- C) Nişancı
- D) Defterdar
- E) Sancakbeyi
Doğru cevap: A
Çözüm: Şeyhülislamın ayırt edici görevi dinî-hukukî konularda fetva vermesidir.
Osmanlı devlet teşkilatında askerlik ve yürütme işleriyle ilişkili yönetici sınıfa ne denirdi?
- A) Kalemiye
- B) Seyfiye
- C) İlmiye
- D) Reaya
- E) Lonca
Doğru cevap: B
Çözüm: Seyfiye, askerî ve yürütme hizmetlerinde görev alan yönetici zümresidir.
Osmanlı toprak düzeninde tımarlı sipahiye verilen hakkın niteliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Belirli vergi gelirlerini hizmet yükümlülüğü karşılığında kullanma hakkı
- B) Miri arazinin çıplak mülkiyetini sınırsız biçimde edinme
- C) Kazanın bütün yargı yetkilerini devralma
- D) Vakfa ayrılan bütün gelirleri özel mülk yapma
- E) Devletin dış yazışmalarını tek başına yönetme
Doğru cevap: A
Çözüm: Tımarlı sipahiye esasen belirli gelirler tahsis edilirdi; miri arazinin mülkiyeti devlette kalırdı.
Klasik dirlik düzeninde gelir büyüklüğüne göre en yüksekten en düşüğe doğru doğru sıralama hangisidir?
- A) Tımar – Zeamet – Has
- B) Has – Zeamet – Tımar
- C) Zeamet – Tımar – Has
- D) Has – Tımar – Zeamet
- E) Zeamet – Has – Tımar
Doğru cevap: B
Çözüm: Geleneksel sınıflamada has en yüksek, zeamet orta, tımar daha düşük gelirli dirlik kategorisidir.
Dirlik sahibi tımarlı sipahinin gelirine bağlı olarak sefere getirmesi gereken yardımcı atlı askerlere ne denirdi?
- A) Yeniçeri
- B) Sekban
- C) Cebelü
- D) Acemi oğlanı
- E) Levent
Doğru cevap: C
Çözüm: Cebelüler, dirlik gelirinin büyüklüğüne bağlı olarak tımarlı sipahi tarafından donatılan atlı askerlerdi.
Yeniçeri ile tımarlı sipahiler arasındaki en belirgin mali-örgütsel fark hangisidir?
- A) Yeniçerilerin yalnız denizci, tımarlı sipahilerin yalnız saray kâtibi olması
- B) İki birliğin de yalnız vakıf görevlilerinden oluşması
- C) Yeniçerilerin vergi mültezimi, tımarlı sipahilerin din adamı olması
- D) Yeniçerilerin merkezî maaşlı kapıkulu, tımarlı sipahilerin dirlik gelirine dayalı taşra askerleri olması
- E) Tımarlı sipahilerin divan üyeliğine doğrudan seçimle gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeniçeri Ocağı merkezî ücretli Kapıkulu sistemindedir; tımarlı sipahiler gelir tahsisine dayalı atlı birliklerdir.
Devşirme yöntemiyle toplanan bazı çocukların askerî eğitimden geçirilmesinde kullanılan ilk kurum hangisidir?
- A) Sahn-ı Seman medresesi
- B) Darüşşifa
- C) Bedesten
- D) Lonca
- E) Acemi Ocağı
Doğru cevap: E
Çözüm: Devşirme kökenli adayların bir bölümü Acemi Ocağında yetiştirilip Kapıkulu birliklerine katılırdı.
Osmanlılarda belirli dinî cemaatlerin kendi dinî-toplumsal kurumlarıyla örgütlenmesine imkân veren tarihsel yapı hangisidir?
- A) Millet sistemi
- B) Dirlik sistemi
- C) İltizam sistemi
- D) Pençik sistemi
- E) Narh uygulaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Osmanlı millet kavramı başlıca dinî cemaatleri ifade eder; bugünkü ulus veya etnik grup kavramıyla özdeş değildir.
Osmanlıların fethedilen bölgelerde yerel halkın desteğini kazanmak için gözettiği hoşgörülü ve uzlaştırıcı yönetim yaklaşımı hangisidir?
- A) Müsadere
- B) İstimalet
- C) İltizam
- D) Tahrir
- E) Narh
Doğru cevap: B
Çözüm: İstimalet, fetih sonrası yerel halkın güvenini ve iş birliğini sağlamaya yönelik uzlaştırıcı siyasettir.
I. Miri toprakta mülkiyet esastan devlete aittir.
II. Tımarlı sipahiye dirlik verildiğinde toprağın mutlak özel mülkiyeti de geçer.
III. Çiftçi miri arazide belirli şartlarla tasarruf hakkı kullanabilir.
Hangileri doğrudur?
- A) I ve III
- B) Yalnız I
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Miri toprağın mülkiyeti devlete aittir. Sipahiye gelir tahsis edilir, özel mülkiyet devredilmez; köylü tasarruf hakkı kullanabilir.
Osmanlı merkezinde bir görevli hazine gelirlerini düzenliyor, başka biri kadı atamalarına ilişkin işlemler yürütüyor, üçüncü kişi fermanlara tuğra çekiyor. Bu görevliler sırasıyla hangileridir?
- A) Nişancı – Defterdar – Kazasker
- B) Defterdar – Kazasker – Nişancı
- C) Kazasker – Şeyhülislam – Defterdar
- D) Sadrazam – Reisülküttap – Beylerbeyi
- E) Defterdar – Nişancı – Şeyhülislam
Doğru cevap: B
Çözüm: Maliye defterdarın, kadı-müderris kadroları kazaskerin, tuğra ve resmî yazı nişancının alanıdır.
I. Seyfiye: askerî ve yürütme hizmetleri.
II. Kalemiye: yazışma, kayıt ve maliye işleri.
III. İlmiye: eğitim, din ve yargı işleri.
Bu eşleştirmelerin hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Üç sınıf Osmanlı yönetiminin farklı hizmet alanlarında uzmanlaşmış kadrolarını ifade eder.
Osmanlı toplumunda ilmiye mensubu bir kadının askerî sınıf kapsamında değerlendirilmesi neyi gösterir?
- A) Kadıların her zaman yeniçeri bölüklerinde savaştığını
- B) Reayanın tamamının vergi ve yükümlülüklerden muaf olduğunu
- C) İlmiye görevlilerinin hiçbir hukuk görevi olmadığını
- D) Askerî teriminin yalnız silah taşıyan askerleri değil yönetici-hizmet zümresini de kapsadığını
- E) Askerî sınıfın yalnız tarımsal çiftçilerden oluştuğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Klasik Osmanlıdaki askerî–reaya ayrımı, sırf savaşan-savaşmayan şeklinde anlaşılamaz.
I. Has, dirliklerin görece en yüksek gelir kategorisidir.
II. Zeamet, klasik sınıflamada tımarla has arasında yer alır.
III. Tımar, diğer iki dirlik türünün toplamından daha yüksek bir kategori olarak tanımlanır.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: Has, zeamet ve tımar gelir büyüklüklerine göre sıralanan dirliklerdir; tımar en düşük kategoridir.
Bir eyalette dirlik gelirleriyle atlı asker yetiştirilmesi ve savaşta cebelü getirilmesi aşağıdaki hangi ilişkiyi örneklendirir?
- A) Taşra vergi gelirinin askerî hizmete bağlanmasını
- B) Kadının bütün mülkiyet kararlarının vakfa devredilmesini
- C) Yeniçeri maaşlarının bütünüyle özel tüccardan sağlanmasını
- D) Yabancı devletlerin kapitülasyonlarının kaldırılmasını
- E) Narh uygulamasının toprak sayımıyla aynı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Tımar düzeni gelir tahsisi ile atlı asker yetiştirme ve cebelü getirme sorumluluğunu birleştirir.