Osmanlı merkez bürokrasisinde kayıt, yazışma ve maliye işleriyle ilişkili sınıf hangisidir?
- A) Seyfiye
- B) İlmiye
- C) Kalemiye
- D) Tımarlı sipahiler
- E) Reaya
Doğru cevap: C
Çözüm: Kalemiye, devletin yazı-kayıt ve maliye bürokrasisinde çalışırdı.
Osmanlılarda eğitim, yargı ve dinî hizmetlerin uzman kadroları hangi zümrede bulunurdu?
- A) Seyfiye
- B) Kalemiye
- C) Kapıkulu süvarileri
- D) İlmiye
- E) Akıncılar
Doğru cevap: D
Çözüm: İlmiye sınıfı kadı, müderris ve dinî-hukukî alanların görevlilerini kapsar.
Klasik Osmanlı taşra teşkilatında eyaletin başındaki yöneticiye ne ad verilirdi?
- A) Kadı
- B) Muhtesip
- C) Mültezim
- D) Nişancı
- E) Beylerbeyi
Doğru cevap: E
Çözüm: Beylerbeyi eyalet düzeyindeki yönetimin başındaydı; sancakları sancakbeyleri yönetirdi.
Osmanlı taşra teşkilatında sancak yönetiminden sorumlu görevli hangisidir?
- A) Sancakbeyi
- B) Kazasker
- C) Reisülküttap
- D) Şeyhülislam
- E) Defterdar
Doğru cevap: A
Çözüm: Sancakbeyi sancak düzeyindeki yönetimden sorumludur.
Osmanlı kazalarında yargı görevini üstlenen ilmiye mensubu kimdir?
- A) Tımarlı sipahi
- B) Kadı
- C) Nişancı
- D) Yeniçeri ağası
- E) Mültezim
Doğru cevap: B
Çözüm: Kadı, kaza merkezinde yargıyla birlikte çeşitli mahallî idarî görevler de üstlenebilirdi.
Osmanlı toprak düzeninde mülkiyeti devlete ait olan arazi türü hangisidir?
- A) Mülk arazi
- B) Vakıf arazi
- C) Miri arazi
- D) Malikâne çiftlik
- E) Özel şahıs toprağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Miri arazi devlet mülkiyetindedir; çiftçiler kullanım ve tasarruf hakkına sahip olabilir.
Osmanlı arazi düzeninde bir kişinin özel mülkiyetinde bulunan toprak hangisidir?
- A) Miri arazi
- B) Dirlik geliri
- C) Mukataa geliri
- D) Mülk arazi
- E) Cebelü tahsisi
Doğru cevap: D
Çözüm: Mülk arazi özel mülkiyet niteliğindedir; miri arazinin mülkiyeti devlete aittir.
Osmanlıların fethedilen bölgelere nüfus yerleştirerek yerleşmeyi ve güvenliği destekleyen uygulaması hangisidir?
- A) Millet sistemi
- B) Müsadere
- C) İskân siyaseti
- D) İstifa divanı
- E) Esham sistemi
Doğru cevap: C
Çözüm: İskân, yerleşim ve nüfus hareketleriyle fethedilen alanların idaresini desteklemek için uygulanırdı.
Osmanlı maliyesinde belirli bir vergi kaynağını toplama hakkının bedel karşılığı mültezime bırakılmasına ne denirdi?
- A) Dirlik
- B) Devşirme
- C) İstimalet
- D) İltizam
- E) Tımar
Doğru cevap: D
Çözüm: İltizamda mültezim belirli vergi gelirlerinin tahsil hakkını bedel karşılığında üstlenirdi.
Osmanlılarda toprak, nüfus ve vergilendirmeyle ilgili kayıtların tutulduğu sayım ve yazım işlemine ne denir?
- A) Fetva
- B) Müsadere
- C) Narh
- D) Hutbe
- E) Tahrir
Doğru cevap: E
Çözüm: Tahrir, vergi ve arazi düzenine yönelik sayım-kayıt işlemleridir; sonuçları defterlerde tutulurdu.
Osmanlı şehirlerinde esnaf malları için idarece belirlenen azami fiyat uygulaması hangisidir?
- A) Narh
- B) Gedik
- C) İltizam
- D) Tahrir
- E) İskân
Doğru cevap: A
Çözüm: Narh, malların fiyatına ilişkin kamusal düzenleme ve üst fiyat belirlenmesiyle ilgilidir.
Osmanlı şehirlerinde çarşı ve pazar denetiminde görevli memura ne denirdi?
- A) Müderris
- B) Muhtesip
- C) Kazasker
- D) Beylerbeyi
- E) Reisülküttap
Doğru cevap: B
Çözüm: Muhtesip ihtisap işlerinde, çarşı-pazar düzeninin denetlenmesinde görev yapardı.
Osmanlılarda aşevi niteliğiyle yoksul ve yolculara yemek sunan hayır kurumu hangisidir?
- A) Bedesten
- B) Darphane
- C) İmaret
- D) Kışla
- E) Tersane
Doğru cevap: C
Çözüm: İmaret özellikle yemek dağıtımıyla ilişkilidir; bedesten ticaret, darphane para basımı içindir.
Bir kaynakta verginin mültezim eliyle toplandığı, diğer kaynakta belirli gelirle tımarlı sipahinin asker beslediği anlatılıyor. Kurumlar sırasıyla hangileridir?
- A) Tımar – İltizam
- B) İltizam – Tımar
- C) Devşirme – Millet
- D) Narh – İskân
- E) Vakıf – Enderun
Doğru cevap: B
Çözüm: Mültezim iltizamla; sipahinin gelir ve asker yükümlülüğü tımarla ilgilidir.
I. Tahrir: arazi ve vergi kayıtlarının tutulması.
II. İltizam: bazı gelirlerin tahsil hakkının bedelle mültezime bırakılması.
III. Narh: tımarlı sipahilere özel mülkiyet dağıtılması.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Narh fiyat düzenlemesidir; toprak mülkiyeti veya dirlik dağıtımı değildir.
Bir Osmanlı mahkemesinde kadı hüküm verirken başka bir üst düzey ilmiye görevlisi dinî-hukukî görüş bildiriyor. Hüküm ve görüş kavramları nasıl ayrılır?
- A) Kadı fetva vermeyen tüm defterleri yok eder; şeyhülislam yalnız maliye bütçesi yapar.
- B) Kadı merkez ordusunun komutanıdır; şeyhülislam gümrük görevlisidir.
- C) Kadı daima beylerbeyidir; şeyhülislam tımarlı sipahidir.
- D) Kadı yargı kararı verir; şeyhülislam fetva bildirir.
- E) Her iki görev yalnız denizcilik haritası hazırlamaktır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Fetva bir hukukî görüş, kadı hükmü somut uyuşmazlığın mahkemede karara bağlanmasıdır.
Eyalet, sancak ve kaza yönetimi üzerine bir araştırmada aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Beylerbeyi – köy; sancakbeyi – saray okulu; kadı – donanma
- B) Beylerbeyi – medrese; sancakbeyi – vakıf; kadı – darphane
- C) Beylerbeyi – divan kalemi; sancakbeyi – reisülküttap; kadı – yeniçeri
- D) Beylerbeyi – ilmiye fetvası; sancakbeyi – mültezim; kadı – lonca
- E) Beylerbeyi – eyalet; sancakbeyi – sancak; kadı – kaza yargısı
Doğru cevap: E
Çözüm: Beylerbeyi eyalette, sancakbeyi sancakta yöneticidir; kadı kaza düzeyinde yargı görevindedir.
Osmanlıların bir bölgede yerel halkı gözeten uygulamalarla güven oluşturması ve başka bölgeye nüfus yerleştirmesi hangi iki siyasete örnektir?
- A) İstimalet – İskân
- B) Müsadere – Narh
- C) İltizam – Tahrir
- D) Devşirme – Tımar
- E) Millet – Vakıf
Doğru cevap: A
Çözüm: İstimalet uzlaştırıcı yönetim anlayışı, iskân nüfus yerleştirme politikasıdır.
Bir araştırmacı Osmanlı millet sisteminin bugünkü milliyet kavramıyla aynı olduğunu iddia ediyor. Bu yorumdaki temel sorun nedir?
- A) Osmanlıda farklı dinlerden toplulukların bulunmaması
- B) Klasik millet örgütlenmesinde esas ayırıcı unsurun ağırlıkla dinî cemaat olması
- C) Millet sisteminin yalnız atlı birlikleri tanımlaması
- D) Millet kavramının bütünüyle ticaret fiyatı olması
- E) Dinî cemaatlerin hiç kendi kurumlarının bulunmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı millet sistemi tarihsel olarak dinî cemaatlerin teşkilatlanmasıyla ilgilidir; modern milliyetçilikle özdeş değildir.
Bir şehirde lonca üyelerinin üretim kalitesi gözetiliyor, pazar görevlisi ölçüleri denetliyor ve ürün için üst fiyat belirleniyor. Bu unsurlar sırasıyla hangileridir?
- A) Enderun – Kazasker – İltizam
- B) Vakıf – Cebelü – Tahrir
- C) Lonca – Muhtesip – Narh
- D) İskân – Nişancı – Müsadere
- E) Tımar – Beylerbeyi – Devşirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Lonca mesleki düzen, muhtesip çarşı-pazar denetimi, narh fiyat düzenlemesiyle ilişkilidir.