Osmanlılarda gelirleri cami, okul ve sağlık gibi hayır hizmetlerine ayrılabilen kurum hangisidir?
- A) Tımar
- B) İltizam
- C) Devşirme
- D) Müsadere
- E) Vakıf
Doğru cevap: E
Çözüm: Vakıf, mal veya gelirin kamu yararına ve hayır hizmetlerine tahsis edilmesini sağlar.
Osmanlılarda belirli vergi gelirlerinin askerî ve idarî hizmet karşılığı tahsis edildiği düzenin adı nedir?
- A) Dirlik sistemi
- B) Kapitülasyon sistemi
- C) Devşirme sistemi
- D) Millet sistemi
- E) Müsadere sistemi
Doğru cevap: A
Çözüm: Dirlik, belirli vergi gelirlerinin kamu hizmetleri karşılığında tahsisini ifade eder.
Osmanlı merkez ordusunda maaş alan piyade birliğinin en tanınmış örneği hangisidir?
- A) Tımarlı sipahiler
- B) Yeniçeri Ocağı
- C) Akıncılar
- D) Yörükler
- E) Cebelüler
Doğru cevap: B
Çözüm: Yeniçeriler Kapıkulu piyadeleri arasında yer alır; tımarlı sipahiler taşrada dirlik gelirleriyle askerî hizmet verirdi.
Osmanlı sarayında yönetici yetiştirmeye yönelik seçkin eğitim kurumu hangisidir?
- A) Lonca
- B) Bedesten
- C) Enderun
- D) İmarethane
- E) Tahrir defteri
Doğru cevap: C
Çözüm: Enderun saray içinde eğitim ve yönetici yetiştirmeyle ilişkilidir.
Osmanlı toplumunda esnaf ve zanaatkârların meslekî örgütlenmesine ne ad verilir?
- A) Kazaskerlik
- B) Tımar
- C) Divan-ı Hümayun
- D) Lonca
- E) Tahrir
Doğru cevap: D
Çözüm: Loncalar esnafın meslekî düzen ve dayanışmasında rol oynardı.
Edirne’deki Selimiye Camii’nin mimarı kimdir?
- A) Sedefkâr Mehmed Ağa
- B) Mimar Kemaleddin
- C) Balyan ailesinden Sarkis Bey
- D) Mehmed Tahir Ağa
- E) Mimar Sinan
Doğru cevap: E
Çözüm: Selimiye Camii, Mimar Sinan’ın eseridir; İstanbul Sultanahmet Camii’nin mimarı Sedefkâr Mehmed Ağa’dır.
Osmanlılarda şerî ve örfî hukuk arasındaki temel ayrım nedir?
- A) Şerî hukuk yalnız deniz ticareti, örfî hukuk yalnız saray müziğidir.
- B) Örfî hukuk padişahın hiç düzenleme yapamadığı alanın adıdır.
- C) Şerî hukuk bütünüyle Avrupadan alınmış kanunlardır.
- D) Şerî hukuk dinî kaynaklara, örfî hukuk devletin düzenleme ve geleneklerine dayanır.
- E) Her iki alanın tarih boyunca hiçbir etkileşimi olmamıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı hukuk düzeninde şerî ve örfî kaynaklar birlikte kullanılır; sınırlar dönemlere göre değişebilir.
Osmanlılarda şeyhülislam ile kadının başlıca görev farkı hangisidir?
- A) Şeyhülislam vergi toplar, kadı fermanlara tuğra çeker.
- B) Şeyhülislam eyalet yönetir, kadı yeniçeri ocağını yönetir.
- C) Şeyhülislam tımar dağıtır, kadı kapıkulu maaşı belirler.
- D) Her ikisi yalnız tersane komutanlığı yapar.
- E) Şeyhülislam fetva, kadı ise mahkemede yargılama yapar.
Doğru cevap: E
Çözüm: Fetva dinî-hukukî görüş niteliğindedir; kadı davaları karara bağlayan yargı görevlisidir.
Osmanlılarda medrese ile Enderun arasındaki temel işlev ayrımı hangisidir?
- A) Medrese ilim ve dinî-hukukî öğretim, Enderun saray bünyesinde seçkin yönetici eğitimi verir.
- B) Medrese askerî tersane, Enderun gümrük kapısıdır.
- C) Medrese yalnız vergi toplar, Enderun yalnız mahkeme tutanağı tutar.
- D) Medrese ticaret loncası, Enderun şehir pazarıdır.
- E) İki kurum da sadece toprak mülkiyetinin adıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Medrese ve Enderun ayrı kurumlar olup ilim-yargı eğitimi ile saray-idare eğitimi ağırlıkları farklıdır.
Osmanlı saray bürokrasisinde reisülküttabın görev alanı zamanla hangi yönde gelişmiştir?
- A) Yalnız tımarlı sipahilere dönüşme yönünde
- B) Yazışma işlerinden dış ilişkiler ve diplomasi ağırlıklı görevlere doğru
- C) Kadı mahkemelerinin tamamını kaldırma yönünde
- D) Vakıf gelirlerini tamamen özelleştirme yönünde
- E) Deniz kuvvetlerinin amiralliğini üstlenme yönünde
Doğru cevap: B
Çözüm: Reisülküttap başlangıçta yazışma ve kâtiplerin başındaki görevliyken sonraki dönemlerde dışişlerinde önem kazandı.
Bedesten ile kervansaray arasındaki doğru işlev eşleştirmesi hangisidir?
- A) Bedesten asker yetiştirir, kervansaray mahkemeyi yönetir.
- B) Bedesten ilmiye kadrosudur, kervansaray bir vergi türüdür.
- C) Bedesten şehir ticareti, kervansaray yolcu ve tüccar konaklamasıyla ilgilidir.
- D) Bedesten yalnız saray okuludur, kervansaray merkez divanıdır.
- E) İki kurum da yalnız savaş gemisi yapar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bedesten şehirde değerli malların alınıp satıldığı/korunduğu ticaret yapısıdır; kervansaray yol üstünde konaklama sunar.
Osmanlı bilim ve coğrafya tarihinde Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik eseri kiminle ilişkilidir?
- A) Kâtip Çelebi
- B) Evliya Çelebi
- C) Naîmâ
- D) Piri Reis
- E) Ali Kuşçu
Doğru cevap: D
Çözüm: Piri Reis denizcilik ve haritacılık çalışmalarıyla, özellikle Kitab-ı Bahriye ile tanınır.
Osmanlı tarih ve gezi edebiyatında Seyahatnâme adlı kapsamlı eseriyle tanınan kişi kimdir?
- A) Piri Reis
- B) Kâtip Çelebi
- C) Mimar Sinan
- D) Nefî
- E) Evliya Çelebi
Doğru cevap: E
Çözüm: Evliya Çelebi gezileri ve gözlemlerini Seyahatnâme adlı eserinde aktarmıştır.
I. Vakıf, gelirleri eğitim ve yardım hizmetlerine ayırabilir.
II. İmaret, yoksullara ve yolculara yemek sağlayabilir.
III. Bedesten, yalnız mahkeme kararı vermek için kurulan kurumdur.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Bedesten ticaret yapısıdır; vakıf sosyal hizmet finansmanı, imaret aşevi işlevi görür.
Osmanlı sarayından devlet yöneticisi yetiştirme, dinî-hukukî öğretim ve devşirme kökenli askerî eğitim süreçleri için sırasıyla hangi kurumlar öne çıkar?
- A) Medrese – Enderun – Bedesten
- B) Acemi Ocağı – Lonca – Medrese
- C) Darüşşifa – Enderun – Vakıf
- D) Tahrir – Medrese – İmaret
- E) Enderun – Medrese – Acemi Ocağı
Doğru cevap: E
Çözüm: Enderun saray-idare eğitimi, medrese ilmî eğitim, Acemi Ocağı askerî yetiştirmeyle ilişkilidir.
Bir Osmanlı sanat tarihçisi Selimiye Camii’ni Mimar Sinan’a, Sultanahmet Camii’ni Sedefkâr Mehmed Ağa’ya atfediyor. Bu durum hangi yargıyı destekler?
- A) İki önemli Osmanlı camisinin farklı mimarların eserleri olduğunu
- B) İki yapının aynı şehirde aynı yıl yapıldığını
- C) Sinan’ın her iki yapının da tek mimarı olduğunu
- D) Sedefkâr Mehmed Ağa’nın Selimiye’yi tasarladığını
- E) Sultanahmet Camii’nin Edirne’de bulunduğunu
Doğru cevap: A
Çözüm: Selimiye Edirne’de Mimar Sinan’ın, Sultanahmet İstanbul’da Sedefkâr Mehmed Ağa’nın eseridir.
I. Piri Reis – Kitab-ı Bahriye.
II. Evliya Çelebi – Seyahatnâme.
III. Kâtip Çelebi – Cihannümâ.
Hangileri doğru eşleştirilmiştir?
- A) Yalnız I
- B) I, II ve III
- C) Yalnız III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Piri Reis denizcilik, Evliya Çelebi gezi, Kâtip Çelebi coğrafya eserleriyle tanınır.
Klasik Osmanlı toplumunda reaya terimi hakkında hangisi daha isabetlidir?
- A) Yalnız sınır kalesinde görev yapan süvarilerin unvanıdır.
- B) Bütün üyeleri mutlaka Müslüman din görevlilerinden oluşur.
- C) Yönetici askerî zümrenin dışında kalan, çeşitli yükümlülükleri bulunan halkı ifade eder.
- D) Merkezde divan başkanlığı yapan vezirlerin ortak adıdır.
- E) Yalnız padişahın özel muhafız birliğini tanımlar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Askerî ve reaya ayrımı idarî-toplumsal statüyle ilgilidir; reaya yalnız bir etnik ya da dinî grup değildir.
Bir hükümdarın tuğrasıyla resmî yazı düzeni, kadı sicilleri ve tahrir defterlerinin birlikte kullanılması Osmanlı devlet düzeninde en çok neyi gösterir?
- A) Devletin yönetiminde hiçbir yazışmanın bulunmadığını
- B) Mali ve hukukî işlemlerin yalnız sözlü yürütüldüğünü
- C) Bütün memurların yalnız savaş alanında çalıştığını
- D) Yazılı kayıt, hukukî belgelendirme ve mali-idarî takibin gelişmişliğini
- E) Vergi kaynaklarının hiç kayda geçirilmediğini
Doğru cevap: D
Çözüm: Tuğralı belgeler, siciller ve tahrir defterleri farklı alanlarda yazılı kayıt ve izleme işlevleri taşır.
Dirlik, vakıf, iltizam ve lonca kavramlarını doğru yorumlayan seçenek hangisidir?
- A) Dirlik şehir pazarı, vakıf savaş gemisi, iltizam saray okulu, lonca mahkemedir.
- B) Dirlik özel mülkiyetin zorunlu devri, vakıf maaşlı ordu, iltizam eğitim, lonca fetvadır.
- C) Dirlik dinî cemaat, vakıf taşra valisi, iltizam edebî eser, lonca tahrirdir.
- D) Dirlik yalnız tedavi, vakıf padişah tuğrası, iltizam köy yerleşimi, lonca eyalettir.
- E) Dirlik hizmet karşılığı gelir tahsisi, vakıf kamu yararı, iltizam vergi toplama hakkı, lonca esnaf düzenidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Dört kurum farklı işlevlere sahiptir: askerî-idari finansman, sosyal hizmet, vergi tahsili ve esnaf örgütlenmesi.