Osmanlı toprak düzeninde tımarlı sipahiye verilen hakkın niteliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Belirli vergi gelirlerini hizmet yükümlülüğü karşılığında kullanma hakkı
- B) Miri arazinin çıplak mülkiyetini sınırsız biçimde edinme
- C) Kazanın bütün yargı yetkilerini devralma
- D) Vakfa ayrılan bütün gelirleri özel mülk yapma
- E) Devletin dış yazışmalarını tek başına yönetme
Doğru cevap: A
Çözüm: Tımarlı sipahiye esasen belirli gelirler tahsis edilirdi; miri arazinin mülkiyeti devlette kalırdı.
Klasik dirlik düzeninde gelir büyüklüğüne göre en yüksekten en düşüğe doğru doğru sıralama hangisidir?
- A) Tımar – Zeamet – Has
- B) Has – Zeamet – Tımar
- C) Zeamet – Tımar – Has
- D) Has – Tımar – Zeamet
- E) Zeamet – Has – Tımar
Doğru cevap: B
Çözüm: Geleneksel sınıflamada has en yüksek, zeamet orta, tımar daha düşük gelirli dirlik kategorisidir.
Dirlik sahibi tımarlı sipahinin gelirine bağlı olarak sefere getirmesi gereken yardımcı atlı askerlere ne denirdi?
- A) Yeniçeri
- B) Sekban
- C) Cebelü
- D) Acemi oğlanı
- E) Levent
Doğru cevap: C
Çözüm: Cebelüler, dirlik gelirinin büyüklüğüne bağlı olarak tımarlı sipahi tarafından donatılan atlı askerlerdi.
Yeniçeri ile tımarlı sipahiler arasındaki en belirgin mali-örgütsel fark hangisidir?
- A) Yeniçerilerin yalnız denizci, tımarlı sipahilerin yalnız saray kâtibi olması
- B) İki birliğin de yalnız vakıf görevlilerinden oluşması
- C) Yeniçerilerin vergi mültezimi, tımarlı sipahilerin din adamı olması
- D) Yeniçerilerin merkezî maaşlı kapıkulu, tımarlı sipahilerin dirlik gelirine dayalı taşra askerleri olması
- E) Tımarlı sipahilerin divan üyeliğine doğrudan seçimle gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeniçeri Ocağı merkezî ücretli Kapıkulu sistemindedir; tımarlı sipahiler gelir tahsisine dayalı atlı birliklerdir.
Devşirme yöntemiyle toplanan bazı çocukların askerî eğitimden geçirilmesinde kullanılan ilk kurum hangisidir?
- A) Sahn-ı Seman medresesi
- B) Darüşşifa
- C) Bedesten
- D) Lonca
- E) Acemi Ocağı
Doğru cevap: E
Çözüm: Devşirme kökenli adayların bir bölümü Acemi Ocağında yetiştirilip Kapıkulu birliklerine katılırdı.
Osmanlılarda belirli dinî cemaatlerin kendi dinî-toplumsal kurumlarıyla örgütlenmesine imkân veren tarihsel yapı hangisidir?
- A) Millet sistemi
- B) Dirlik sistemi
- C) İltizam sistemi
- D) Pençik sistemi
- E) Narh uygulaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Osmanlı millet kavramı başlıca dinî cemaatleri ifade eder; bugünkü ulus veya etnik grup kavramıyla özdeş değildir.
Osmanlıların fethedilen bölgelerde yerel halkın desteğini kazanmak için gözettiği hoşgörülü ve uzlaştırıcı yönetim yaklaşımı hangisidir?
- A) Müsadere
- B) İstimalet
- C) İltizam
- D) Tahrir
- E) Narh
Doğru cevap: B
Çözüm: İstimalet, fetih sonrası yerel halkın güvenini ve iş birliğini sağlamaya yönelik uzlaştırıcı siyasettir.
Osmanlıların fethedilen bölgelere nüfus yerleştirerek yerleşmeyi ve güvenliği destekleyen uygulaması hangisidir?
- A) Millet sistemi
- B) Müsadere
- C) İskân siyaseti
- D) İstifa divanı
- E) Esham sistemi
Doğru cevap: C
Çözüm: İskân, yerleşim ve nüfus hareketleriyle fethedilen alanların idaresini desteklemek için uygulanırdı.
Osmanlı maliyesinde belirli bir vergi kaynağını toplama hakkının bedel karşılığı mültezime bırakılmasına ne denirdi?
- A) Dirlik
- B) Devşirme
- C) İstimalet
- D) İltizam
- E) Tımar
Doğru cevap: D
Çözüm: İltizamda mültezim belirli vergi gelirlerinin tahsil hakkını bedel karşılığında üstlenirdi.
Osmanlılarda toprak, nüfus ve vergilendirmeyle ilgili kayıtların tutulduğu sayım ve yazım işlemine ne denir?
- A) Fetva
- B) Müsadere
- C) Narh
- D) Hutbe
- E) Tahrir
Doğru cevap: E
Çözüm: Tahrir, vergi ve arazi düzenine yönelik sayım-kayıt işlemleridir; sonuçları defterlerde tutulurdu.
Osmanlı şehirlerinde esnaf malları için idarece belirlenen azami fiyat uygulaması hangisidir?
- A) Narh
- B) Gedik
- C) İltizam
- D) Tahrir
- E) İskân
Doğru cevap: A
Çözüm: Narh, malların fiyatına ilişkin kamusal düzenleme ve üst fiyat belirlenmesiyle ilgilidir.
Osmanlı şehirlerinde çarşı ve pazar denetiminde görevli memura ne denirdi?
- A) Müderris
- B) Muhtesip
- C) Kazasker
- D) Beylerbeyi
- E) Reisülküttap
Doğru cevap: B
Çözüm: Muhtesip ihtisap işlerinde, çarşı-pazar düzeninin denetlenmesinde görev yapardı.
Osmanlılarda aşevi niteliğiyle yoksul ve yolculara yemek sunan hayır kurumu hangisidir?
- A) Bedesten
- B) Darphane
- C) İmaret
- D) Kışla
- E) Tersane
Doğru cevap: C
Çözüm: İmaret özellikle yemek dağıtımıyla ilişkilidir; bedesten ticaret, darphane para basımı içindir.
Osmanlılarda şerî ve örfî hukuk arasındaki temel ayrım nedir?
- A) Şerî hukuk yalnız deniz ticareti, örfî hukuk yalnız saray müziğidir.
- B) Örfî hukuk padişahın hiç düzenleme yapamadığı alanın adıdır.
- C) Şerî hukuk bütünüyle Avrupadan alınmış kanunlardır.
- D) Şerî hukuk dinî kaynaklara, örfî hukuk devletin düzenleme ve geleneklerine dayanır.
- E) Her iki alanın tarih boyunca hiçbir etkileşimi olmamıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı hukuk düzeninde şerî ve örfî kaynaklar birlikte kullanılır; sınırlar dönemlere göre değişebilir.
Osmanlılarda şeyhülislam ile kadının başlıca görev farkı hangisidir?
- A) Şeyhülislam vergi toplar, kadı fermanlara tuğra çeker.
- B) Şeyhülislam eyalet yönetir, kadı yeniçeri ocağını yönetir.
- C) Şeyhülislam tımar dağıtır, kadı kapıkulu maaşı belirler.
- D) Her ikisi yalnız tersane komutanlığı yapar.
- E) Şeyhülislam fetva, kadı ise mahkemede yargılama yapar.
Doğru cevap: E
Çözüm: Fetva dinî-hukukî görüş niteliğindedir; kadı davaları karara bağlayan yargı görevlisidir.
Osmanlılarda medrese ile Enderun arasındaki temel işlev ayrımı hangisidir?
- A) Medrese ilim ve dinî-hukukî öğretim, Enderun saray bünyesinde seçkin yönetici eğitimi verir.
- B) Medrese askerî tersane, Enderun gümrük kapısıdır.
- C) Medrese yalnız vergi toplar, Enderun yalnız mahkeme tutanağı tutar.
- D) Medrese ticaret loncası, Enderun şehir pazarıdır.
- E) İki kurum da sadece toprak mülkiyetinin adıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Medrese ve Enderun ayrı kurumlar olup ilim-yargı eğitimi ile saray-idare eğitimi ağırlıkları farklıdır.
Osmanlı saray bürokrasisinde reisülküttabın görev alanı zamanla hangi yönde gelişmiştir?
- A) Yalnız tımarlı sipahilere dönüşme yönünde
- B) Yazışma işlerinden dış ilişkiler ve diplomasi ağırlıklı görevlere doğru
- C) Kadı mahkemelerinin tamamını kaldırma yönünde
- D) Vakıf gelirlerini tamamen özelleştirme yönünde
- E) Deniz kuvvetlerinin amiralliğini üstlenme yönünde
Doğru cevap: B
Çözüm: Reisülküttap başlangıçta yazışma ve kâtiplerin başındaki görevliyken sonraki dönemlerde dışişlerinde önem kazandı.
Bedesten ile kervansaray arasındaki doğru işlev eşleştirmesi hangisidir?
- A) Bedesten asker yetiştirir, kervansaray mahkemeyi yönetir.
- B) Bedesten ilmiye kadrosudur, kervansaray bir vergi türüdür.
- C) Bedesten şehir ticareti, kervansaray yolcu ve tüccar konaklamasıyla ilgilidir.
- D) Bedesten yalnız saray okuludur, kervansaray merkez divanıdır.
- E) İki kurum da yalnız savaş gemisi yapar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bedesten şehirde değerli malların alınıp satıldığı/korunduğu ticaret yapısıdır; kervansaray yol üstünde konaklama sunar.
Osmanlı bilim ve coğrafya tarihinde Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik eseri kiminle ilişkilidir?
- A) Kâtip Çelebi
- B) Evliya Çelebi
- C) Naîmâ
- D) Piri Reis
- E) Ali Kuşçu
Doğru cevap: D
Çözüm: Piri Reis denizcilik ve haritacılık çalışmalarıyla, özellikle Kitab-ı Bahriye ile tanınır.
Osmanlı tarih ve gezi edebiyatında Seyahatnâme adlı kapsamlı eseriyle tanınan kişi kimdir?
- A) Piri Reis
- B) Kâtip Çelebi
- C) Mimar Sinan
- D) Nefî
- E) Evliya Çelebi
Doğru cevap: E
Çözüm: Evliya Çelebi gezileri ve gözlemlerini Seyahatnâme adlı eserinde aktarmıştır.