I. Miri toprakta mülkiyet esastan devlete aittir.
II. Tımarlı sipahiye dirlik verildiğinde toprağın mutlak özel mülkiyeti de geçer.
III. Çiftçi miri arazide belirli şartlarla tasarruf hakkı kullanabilir.
Hangileri doğrudur?
- A) I ve III
- B) Yalnız I
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Miri toprağın mülkiyeti devlete aittir. Sipahiye gelir tahsis edilir, özel mülkiyet devredilmez; köylü tasarruf hakkı kullanabilir.
Osmanlı merkezinde bir görevli hazine gelirlerini düzenliyor, başka biri kadı atamalarına ilişkin işlemler yürütüyor, üçüncü kişi fermanlara tuğra çekiyor. Bu görevliler sırasıyla hangileridir?
- A) Nişancı – Defterdar – Kazasker
- B) Defterdar – Kazasker – Nişancı
- C) Kazasker – Şeyhülislam – Defterdar
- D) Sadrazam – Reisülküttap – Beylerbeyi
- E) Defterdar – Nişancı – Şeyhülislam
Doğru cevap: B
Çözüm: Maliye defterdarın, kadı-müderris kadroları kazaskerin, tuğra ve resmî yazı nişancının alanıdır.
I. Seyfiye: askerî ve yürütme hizmetleri.
II. Kalemiye: yazışma, kayıt ve maliye işleri.
III. İlmiye: eğitim, din ve yargı işleri.
Bu eşleştirmelerin hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Üç sınıf Osmanlı yönetiminin farklı hizmet alanlarında uzmanlaşmış kadrolarını ifade eder.
Osmanlı toplumunda ilmiye mensubu bir kadının askerî sınıf kapsamında değerlendirilmesi neyi gösterir?
- A) Kadıların her zaman yeniçeri bölüklerinde savaştığını
- B) Reayanın tamamının vergi ve yükümlülüklerden muaf olduğunu
- C) İlmiye görevlilerinin hiçbir hukuk görevi olmadığını
- D) Askerî teriminin yalnız silah taşıyan askerleri değil yönetici-hizmet zümresini de kapsadığını
- E) Askerî sınıfın yalnız tarımsal çiftçilerden oluştuğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Klasik Osmanlıdaki askerî–reaya ayrımı, sırf savaşan-savaşmayan şeklinde anlaşılamaz.
I. Has, dirliklerin görece en yüksek gelir kategorisidir.
II. Zeamet, klasik sınıflamada tımarla has arasında yer alır.
III. Tımar, diğer iki dirlik türünün toplamından daha yüksek bir kategori olarak tanımlanır.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: Has, zeamet ve tımar gelir büyüklüklerine göre sıralanan dirliklerdir; tımar en düşük kategoridir.
Bir eyalette dirlik gelirleriyle atlı asker yetiştirilmesi ve savaşta cebelü getirilmesi aşağıdaki hangi ilişkiyi örneklendirir?
- A) Taşra vergi gelirinin askerî hizmete bağlanmasını
- B) Kadının bütün mülkiyet kararlarının vakfa devredilmesini
- C) Yeniçeri maaşlarının bütünüyle özel tüccardan sağlanmasını
- D) Yabancı devletlerin kapitülasyonlarının kaldırılmasını
- E) Narh uygulamasının toprak sayımıyla aynı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Tımar düzeni gelir tahsisi ile atlı asker yetiştirme ve cebelü getirme sorumluluğunu birleştirir.
Bir kaynakta verginin mültezim eliyle toplandığı, diğer kaynakta belirli gelirle tımarlı sipahinin asker beslediği anlatılıyor. Kurumlar sırasıyla hangileridir?
- A) Tımar – İltizam
- B) İltizam – Tımar
- C) Devşirme – Millet
- D) Narh – İskân
- E) Vakıf – Enderun
Doğru cevap: B
Çözüm: Mültezim iltizamla; sipahinin gelir ve asker yükümlülüğü tımarla ilgilidir.
I. Tahrir: arazi ve vergi kayıtlarının tutulması.
II. İltizam: bazı gelirlerin tahsil hakkının bedelle mültezime bırakılması.
III. Narh: tımarlı sipahilere özel mülkiyet dağıtılması.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Narh fiyat düzenlemesidir; toprak mülkiyeti veya dirlik dağıtımı değildir.
Bir Osmanlı mahkemesinde kadı hüküm verirken başka bir üst düzey ilmiye görevlisi dinî-hukukî görüş bildiriyor. Hüküm ve görüş kavramları nasıl ayrılır?
- A) Kadı fetva vermeyen tüm defterleri yok eder; şeyhülislam yalnız maliye bütçesi yapar.
- B) Kadı merkez ordusunun komutanıdır; şeyhülislam gümrük görevlisidir.
- C) Kadı daima beylerbeyidir; şeyhülislam tımarlı sipahidir.
- D) Kadı yargı kararı verir; şeyhülislam fetva bildirir.
- E) Her iki görev yalnız denizcilik haritası hazırlamaktır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Fetva bir hukukî görüş, kadı hükmü somut uyuşmazlığın mahkemede karara bağlanmasıdır.
Eyalet, sancak ve kaza yönetimi üzerine bir araştırmada aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Beylerbeyi – köy; sancakbeyi – saray okulu; kadı – donanma
- B) Beylerbeyi – medrese; sancakbeyi – vakıf; kadı – darphane
- C) Beylerbeyi – divan kalemi; sancakbeyi – reisülküttap; kadı – yeniçeri
- D) Beylerbeyi – ilmiye fetvası; sancakbeyi – mültezim; kadı – lonca
- E) Beylerbeyi – eyalet; sancakbeyi – sancak; kadı – kaza yargısı
Doğru cevap: E
Çözüm: Beylerbeyi eyalette, sancakbeyi sancakta yöneticidir; kadı kaza düzeyinde yargı görevindedir.
Osmanlıların bir bölgede yerel halkı gözeten uygulamalarla güven oluşturması ve başka bölgeye nüfus yerleştirmesi hangi iki siyasete örnektir?
- A) İstimalet – İskân
- B) Müsadere – Narh
- C) İltizam – Tahrir
- D) Devşirme – Tımar
- E) Millet – Vakıf
Doğru cevap: A
Çözüm: İstimalet uzlaştırıcı yönetim anlayışı, iskân nüfus yerleştirme politikasıdır.
Bir araştırmacı Osmanlı millet sisteminin bugünkü milliyet kavramıyla aynı olduğunu iddia ediyor. Bu yorumdaki temel sorun nedir?
- A) Osmanlıda farklı dinlerden toplulukların bulunmaması
- B) Klasik millet örgütlenmesinde esas ayırıcı unsurun ağırlıkla dinî cemaat olması
- C) Millet sisteminin yalnız atlı birlikleri tanımlaması
- D) Millet kavramının bütünüyle ticaret fiyatı olması
- E) Dinî cemaatlerin hiç kendi kurumlarının bulunmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı millet sistemi tarihsel olarak dinî cemaatlerin teşkilatlanmasıyla ilgilidir; modern milliyetçilikle özdeş değildir.
Bir şehirde lonca üyelerinin üretim kalitesi gözetiliyor, pazar görevlisi ölçüleri denetliyor ve ürün için üst fiyat belirleniyor. Bu unsurlar sırasıyla hangileridir?
- A) Enderun – Kazasker – İltizam
- B) Vakıf – Cebelü – Tahrir
- C) Lonca – Muhtesip – Narh
- D) İskân – Nişancı – Müsadere
- E) Tımar – Beylerbeyi – Devşirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Lonca mesleki düzen, muhtesip çarşı-pazar denetimi, narh fiyat düzenlemesiyle ilişkilidir.
I. Vakıf, gelirleri eğitim ve yardım hizmetlerine ayırabilir.
II. İmaret, yoksullara ve yolculara yemek sağlayabilir.
III. Bedesten, yalnız mahkeme kararı vermek için kurulan kurumdur.
Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Bedesten ticaret yapısıdır; vakıf sosyal hizmet finansmanı, imaret aşevi işlevi görür.
Osmanlı sarayından devlet yöneticisi yetiştirme, dinî-hukukî öğretim ve devşirme kökenli askerî eğitim süreçleri için sırasıyla hangi kurumlar öne çıkar?
- A) Medrese – Enderun – Bedesten
- B) Acemi Ocağı – Lonca – Medrese
- C) Darüşşifa – Enderun – Vakıf
- D) Tahrir – Medrese – İmaret
- E) Enderun – Medrese – Acemi Ocağı
Doğru cevap: E
Çözüm: Enderun saray-idare eğitimi, medrese ilmî eğitim, Acemi Ocağı askerî yetiştirmeyle ilişkilidir.
Bir Osmanlı sanat tarihçisi Selimiye Camii’ni Mimar Sinan’a, Sultanahmet Camii’ni Sedefkâr Mehmed Ağa’ya atfediyor. Bu durum hangi yargıyı destekler?
- A) İki önemli Osmanlı camisinin farklı mimarların eserleri olduğunu
- B) İki yapının aynı şehirde aynı yıl yapıldığını
- C) Sinan’ın her iki yapının da tek mimarı olduğunu
- D) Sedefkâr Mehmed Ağa’nın Selimiye’yi tasarladığını
- E) Sultanahmet Camii’nin Edirne’de bulunduğunu
Doğru cevap: A
Çözüm: Selimiye Edirne’de Mimar Sinan’ın, Sultanahmet İstanbul’da Sedefkâr Mehmed Ağa’nın eseridir.
I. Piri Reis – Kitab-ı Bahriye.
II. Evliya Çelebi – Seyahatnâme.
III. Kâtip Çelebi – Cihannümâ.
Hangileri doğru eşleştirilmiştir?
- A) Yalnız I
- B) I, II ve III
- C) Yalnız III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Piri Reis denizcilik, Evliya Çelebi gezi, Kâtip Çelebi coğrafya eserleriyle tanınır.
Klasik Osmanlı toplumunda reaya terimi hakkında hangisi daha isabetlidir?
- A) Yalnız sınır kalesinde görev yapan süvarilerin unvanıdır.
- B) Bütün üyeleri mutlaka Müslüman din görevlilerinden oluşur.
- C) Yönetici askerî zümrenin dışında kalan, çeşitli yükümlülükleri bulunan halkı ifade eder.
- D) Merkezde divan başkanlığı yapan vezirlerin ortak adıdır.
- E) Yalnız padişahın özel muhafız birliğini tanımlar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Askerî ve reaya ayrımı idarî-toplumsal statüyle ilgilidir; reaya yalnız bir etnik ya da dinî grup değildir.
Bir hükümdarın tuğrasıyla resmî yazı düzeni, kadı sicilleri ve tahrir defterlerinin birlikte kullanılması Osmanlı devlet düzeninde en çok neyi gösterir?
- A) Devletin yönetiminde hiçbir yazışmanın bulunmadığını
- B) Mali ve hukukî işlemlerin yalnız sözlü yürütüldüğünü
- C) Bütün memurların yalnız savaş alanında çalıştığını
- D) Yazılı kayıt, hukukî belgelendirme ve mali-idarî takibin gelişmişliğini
- E) Vergi kaynaklarının hiç kayda geçirilmediğini
Doğru cevap: D
Çözüm: Tuğralı belgeler, siciller ve tahrir defterleri farklı alanlarda yazılı kayıt ve izleme işlevleri taşır.
Dirlik, vakıf, iltizam ve lonca kavramlarını doğru yorumlayan seçenek hangisidir?
- A) Dirlik şehir pazarı, vakıf savaş gemisi, iltizam saray okulu, lonca mahkemedir.
- B) Dirlik özel mülkiyetin zorunlu devri, vakıf maaşlı ordu, iltizam eğitim, lonca fetvadır.
- C) Dirlik dinî cemaat, vakıf taşra valisi, iltizam edebî eser, lonca tahrirdir.
- D) Dirlik yalnız tedavi, vakıf padişah tuğrası, iltizam köy yerleşimi, lonca eyalettir.
- E) Dirlik hizmet karşılığı gelir tahsisi, vakıf kamu yararı, iltizam vergi toplama hakkı, lonca esnaf düzenidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Dört kurum farklı işlevlere sahiptir: askerî-idari finansman, sosyal hizmet, vergi tahsili ve esnaf örgütlenmesi.