“Gelişen teknoloji insanları mutlaka yalnızlaştırır.” diyenler var. Oysa aynı teknoloji, uzaktaki yakınlarla iletişimi de kolaylaştırabilir. Bir araştırmada katılımcıların yüzde 64’ü görüntülü görüşmeler sayesinde ailesiyle daha sık konuştuğunu söylüyor. Sayı kullanılmış olsa da anlatımın baskın biçimi hangisidir?
- A) Tartışma
- B) Açıklama
- C) Betimleme
- D) Öyküleme
- E) Örnekleme
Doğru cevap: A
Çözüm: Araştırma verisi, karşı görüşe itiraz ederek savunulan tezi destekler; metnin asıl amacı ikna etmektir.
“Kütüphanecilik uzmanı Ekin Öz, ‘Erişilebilir raf, erişilebilir bilgi demektir.’ diyor. Yeni düzenleme sonrası yardım almadan kitap bulabilen ziyaretçi oranı yüzde 41’den yüzde 73’e yükselmiş.” Bu parçada savı destekleyen iki yöntem hangisidir?
- A) Tanımlama ve benzetme
- B) Tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma
- C) Betimleme ve öyküleme
- D) Örnekleme ve tanımlama
- E) Tartışma ve benzetme
Doğru cevap: B
Çözüm: Uzmanın sözü alıntılanmış, değişim oranlarla ölçülerek desteklenmiştir.
“Taşıma kapasitesi, bir yapının güvenle kaldırabildiği en yüksek yüktür. Örneğin eski köprü iki ton, yeni köprü beş ton yük taşıyabilir. Köprü, üzerindeki yükü omuzlayan bir işçi gibidir.” Parçada aşağıdakilerden hangisine başvurulmamıştır?
- A) Tanımlama
- B) Örnekleme
- C) Tanık gösterme
- D) Karşılaştırma
- E) Benzetme
Doğru cevap: C
Çözüm: Tanım ilk cümlede, örnek iki köprüyle, karşılaştırma yük değerleriyle, benzetme “işçi gibi” ifadesiyle vardır; belirli kişinin görüşü aktarılmamıştır.
“Sahil boyunca eğilmiş fener direkleri, ıslak taşlar ve tuz kokusuyla ağırlaşan hava uzanıyordu. Arada bir geçen bisikletin tekeri su birikintisinde iz bırakıyordu.” Bu parçanın baskın anlatım biçimini belirleyen ölçüt hangisidir?
- A) Olayın nedeninin açıkça anlatılması
- B) Bir karşı görüşe doğrudan itiraz edilmesi
- C) Bilimsel terimlerin tanımlanması
- D) Duyusal görünüş ayrıntılarının olay akışından baskın olması
- E) Yazarın bir uzmandan alıntı yapması
Doğru cevap: D
Çözüm: Bisikletin geçmesi kısa bir hareket ayrıntısıdır; parça esas olarak sahilin görüntüsünü ve kokusunu canlandırır.
“Köy kahvesinin camları buğuluydu. Sibel dışarıdaki karı bir süre izledi; sonra montunu giydi, kapıdan çıktı ve bekleyen araca yetişti.” Bu metni öyküleme olarak nitelemeyi sağlayan asıl gerekçe nedir?
- A) Yalnızca geçmiş zaman eklerinin kullanılması
- B) Mekânın duyulara seslenen ayrıntılarla verilmesi
- C) Bir düşüncenin sayısal verilerle kanıtlanması
- D) Karşıt görüşlerin aynı anda karşılaştırılması
- E) Betimleme yardımcı olsa da olayın eylemlerle zaman içinde ilerlemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Mekân betimlenir fakat Sibel’in izlemesi, çıkması ve yetişmesi olay örgüsü oluşturur.
“Çalışanların sessiz ortamlarda daha verimli olduğu söylenir; ancak her görev aynı koşulları gerektirmez. Ekip tartışmaları için etkileşim, ayrıntılı inceleme için sessizlik daha uygundur.” Parçadaki tartışmacı anlatımın göstergesi hangisidir?
- A) Genel bir yargının sınırlandırılıp gerekçeli farklı bir görüşün savunulması
- B) Olayların ayrıntılı zaman sırasıyla anlatılması
- C) Mekânın renk ve ışıkla canlandırılması
- D) Bir kavramın sözlük karşılığının verilmesi
- E) Yalnızca sayısal sonuçların sıralanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yaygın yargı tartışılıp bağlama göre değişen karşı bir sav gerekçelendirilir.
“İlk uygulamada 80 katılımcıdan 36’sı işlemi tamamladı; tasarım yenilendikten sonra 80 katılımcıdan 59’u tamamladı.” Sonucun iyileştiğini ölçülebilir miktarlarla gösteren yöntem hangisidir?
- A) Tanımlama
- B) Sayısal verilerden yararlanma
- C) Örnekleme
- D) Karşılaştırma
- E) Benzetme
Doğru cevap: B
Çözüm: İki uygulamanın tamamlanma sayıları, iyileşme iddiasına nicel dayanak sağlar.
“Yazar Ferit Çelik’in ‘Bir dili korumak, onu yeni durumlarda kullanmaktan vazgeçmek değil, yaşatmaktır.’ sözü, dilin yeniliklere açılması gerektiğini savunanların dayanaklarından biridir.” Buradaki alıntının işlevi nedir?
- A) Tanımlama
- B) Örnekleme
- C) Tanık gösterme
- D) Karşılaştırma
- E) Benzetme
Doğru cevap: C
Çözüm: Belirli bir yazarın görüşü, savunulan düşünceyi desteklemek üzere kullanılmıştır.
“Eski arşivlerde bilgiye ulaşmak dar bir koridorda yol aramak gibiydi; bugünün arama sistemleri ise geniş bir meydanda yol levhalarını izlemek kadar kolay.” Parçada birlikte kullanılan iki yöntem hangisidir?
- A) Tanımlama ve tanık gösterme
- B) Örnekleme ve sayısal veri
- C) Öyküleme ve açıklama
- D) Karşılaştırma ve benzetme
- E) Tartışma ve tanık gösterme
Doğru cevap: D
Çözüm: Eski ve yeni sistemler karşılaştırılır; erişim deneyimleri koridor ve meydan imgelerine benzetilir.
“Çam, sedir, ardıç gibi ağaçlar bazı yüksek kesimlerde orman örtüsünü oluşturur.” sözündeki “gibi” sözcüğü hangi yönteme işaret eder?
- A) Tanımlama
- B) Karşılaştırma
- C) Benzetme
- D) Tanık gösterme
- E) Örnekleme
Doğru cevap: E
Çözüm: Çam, sedir ve ardıç ağaç türü örnekleridir; biri diğerine benzetilmiyor.
“Isı adası, kent merkezinin çevresindeki kırsal alandan daha sıcak olması durumudur. Asfalt ve beton yüzeylerin ısıyı tutması bu olguyu açıklar.” Bu parçada baskın biçim ve yardımcı yöntem sırasıyla hangileridir?
- A) Açıklama ve tanımlama
- B) Öyküleme ve örnekleme
- C) Tartışma ve tanık gösterme
- D) Betimleme ve benzetme
- E) Tartışma ve sayısal veri
Doğru cevap: A
Çözüm: Olgu açıklanır; ilk cümle “ısı adası” kavramının tanımını verir.
“Bir saha çalışmasında, güneş alan bankların öğle saatinde 47 dereceye, gölgede kalanların 31 dereceye ulaştığı kaydedildi.” Parçadaki ölçümlerin nicel kanıt olarak kullanılmasını sağlayan yöntem hangisidir?
- A) Tanımlama
- B) Sayısal verilerden yararlanma
- C) Örnekleme
- D) Karşılaştırma
- E) Benzetme
Doğru cevap: B
Çözüm: Ölçülen sıcaklıklar sayılarla aktarılmıştır; yerlerin karşılaştırılması da bu veri üzerinden yapılır.
“Kapıyı kapatmadan önce dedesi seslendi: ‘Anahtarı unutma!’ Aslı cebini yokladı, anahtarı masadan alıp avluya koştu.” Bu parçada tırnak içi söz bulunmasına rağmen baskın biçim hangisidir?
- A) Açıklama
- B) Tartışma
- C) Öyküleme
- D) Betimleme
- E) Örnekleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Konuşma bir olayın içindedir; uzman görüşüyle sav desteklenmez, kişiler eylemlerle olay geliştirir.
“Kentlerde toplulukların birlikte kullandığı alanlara semt parkları, açık hava kütüphaneleri ve mahalle bahçeleri örnek verilebilir.” Bu cümlede hangi yöntem ağırlıktadır?
- A) Tanımlama
- B) Karşılaştırma
- C) Benzetme
- D) Örnekleme
- E) Tanık gösterme
Doğru cevap: D
Çözüm: Ortak kullanım alanları, belli mekân türleri sıralanarak somutlaştırılır.
“Bir araştırma istasyonu, hava kalitesini ölçmek için kurulmuş düzenektir. Örneğin mahalle istasyonları günlük partikül değerlerini kaydeder. Yeni cihazlar önceki modellere göre daha küçük ve daha az enerji tüketir; bazı modeller günde 150 veri noktası toplar.” Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- A) Tanımlama
- B) Örnekleme
- C) Karşılaştırma
- D) Sayısal verilerden yararlanma
- E) Benzetme
Doğru cevap: E
Çözüm: Düzenek tanımlanır, mahalle istasyonu örneklenir, cihazlar karşılaştırılır ve 150 sayısı verilir; hiçbir nesne başka bir şeye benzetilmez.
“Kent belleği, kuşakların birlikte yazdığı görünmez bir defterdir.” ifadesinde hangi yöntem kullanılmıştır?
- A) Benzetme
- B) Tanımlama
- C) Örnekleme
- D) Karşılaştırma
- E) Tanık gösterme
Doğru cevap: A
Çözüm: Kent belleği, ortak birikimi taşıma yönünden deftere benzetilir; “gibi” bulunması zorunlu değildir.
Maya, uygun sıcaklıkta şekerleri parçalayarak karbondioksit gazı üretir. Hamurun kabarması, bu gazın hamur içinde küçük boşluklar oluşturmasıyla gerçekleşir. Anlatım biçimi hangisidir?
- A) Tartışma
- B) Açıklama
- C) Betimleme
- D) Öyküleme
- E) Örnekleme
Doğru cevap: B
Çözüm: Nedensel bir biyolojik süreç anlatılır; belirli kişi ve olay örgüsü yoktur.
Bir kaynak suyu arıtılırken önce büyük parçacıkları tutan filtreden geçirilir; ardından mikroorganizmaları etkisizleştiren işlem uygulanır. Bu cümlede “önce, ardından” bulunması baskın biçimi nasıl etkiler? Anlatım biçimi hangisidir?
- A) Tartışma
- B) Betimleme
- C) Açıklama
- D) Öyküleme
- E) Örnekleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Kronolojik sözcükler bu kez genel bir yöntemin aşamalarını tanıtır, kişisel bir olay kurmaz.
Gün ışığı eski avlunun sarı duvarlarında soluk çizgiler oluşturuyor, taşların arasından küçük otlar çıkıyordu. Avluya açılan kapı yıllardır yerindeydi. Parçanın baskın anlatım biçimi hangisidir?
- A) Açıklama
- B) Tartışma
- C) Öyküleme
- D) Betimleme
- E) Örnekleme
Doğru cevap: D
Çözüm: Avlunun ışık, renk ve yüzey ayrıntıları öne çıkar; eylemlerin ilerlediği bir olay zinciri yoktur.
“Geçen yıl mahalle bostanlarında 20 aile çalışıyordu; bu yıl sayı 35’e yükseldi. Çevre eğitimcisi Neşe Sağlam, ‘Birlikte üretmek komşuluk bağlarını güçlendirir.’ diyor. Örneğin iki sokakta ortak fide paylaşım günleri başlatıldı. Eski boş alanlara göre bostanlar çok daha fazla kullanılıyor.” Bu parçadaki yöntemlerden hangisi **yoktur**?
- A) Sayısal verilerden yararlanma
- B) Tanık gösterme
- C) Örnekleme
- D) Karşılaştırma
- E) Tanımlama
Doğru cevap: E
Çözüm: Katılımcı sayıları sayısal veri, eğitimci sözü tanık, fide paylaşımı örnek, alan kullanımı karşılaştırmadır; herhangi bir kavramın tanımı yapılmaz.