Bebeğin görmediği oyuncağın hâlâ var olduğunu kavraması Piaget'nin hangi kavramıdır?
- A) Korunum
- B) Nesne sürekliliği
- C) Toplumsal sözleşme
- D) Tersine çevrilebilirlik
- E) Ergen benmerkezciliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Nesne sürekliliği, nesne algı alanı dışında kalsa da varlığını sürdürdüğünü anlamadır ve duyusal-motor gelişimde önemli bir kazanımdır.
Bir çocuk uzun ince bardaktaki suyun miktarını geniş kısa bardaktakinden fazla sanıyorsa hangi ilke henüz gelişmemiştir?
- A) Kimlik kazanımı
- B) Korunum
- C) Güvenli bağlanma
- D) Nesne sürekliliği
- E) Soyut tümdengelim
Doğru cevap: B
Çözüm: Sıvı biçimi ve düzeyi değişse de miktarın aynı kalabileceğini kavramak korunumdur. İşlem öncesi dönemde çocuk görünüşe odaklanıp bu eşitliği kaçırabilir.
Çocuğun cansız oyuncak ayının üşüdüğünü ve üzüldüğünü düşünmesi Piaget'de hangi kavramdır?
- A) Öz yeterlik
- B) Tersine çevirebilme
- C) Sıralama
- D) Korunum
- E) Canlandırmacılık (animizm)
Doğru cevap: E
Çözüm: Cansız varlıklara canlılara özgü duygu ve niyet yükleme canlandırmacılıktır. İşlem öncesi dönemde görülebilir; nesne sürekliliği ve korunumdan farklıdır.
Piaget'ye göre yaklaşık 7–11 yaşta belirginleşen bilişsel dönem hangisidir?
- A) Duyusal-motor dönem
- B) İşlem öncesi dönem
- C) Soyut işlemler dönemi
- D) Somut işlemler dönemi
- E) Kimliğe karşı rol karmaşası dönemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Somut işlemler döneminde çocuk korunum, sınıflama ve tersine çevirebilme gibi mantıksal işlemleri somut ilişkilerde daha tutarlı kullanır.
Varsayımları sistemli sınayarak soyut olasılıkları değerlendirebilme Piaget'de hangi dönemin özelliğidir?
- A) İşlem öncesi dönem
- B) Duyusal-motor dönem
- C) Soyut işlemler dönemi
- D) İlk çocukluk refleks dönemi
- E) Latans dönemi
Doğru cevap: C
Çözüm: Soyut işlemler döneminde birey yalnız somut örneğe bağlı kalmadan varsayımlar kurabilir ve sonuçlarını mantıksal olarak sınayabilir. Bu beceri herkeste aynı düzeyde görünmeyebilir.
Piaget'ye göre yeni bir yaşantının mevcut zihinsel şemayla açıklanması hangi süreçtir?
- A) Geriye ket vurma
- B) Özümseme
- C) Uyumsama
- D) Sönme
- E) Ödünleme
Doğru cevap: B
Çözüm: Özümsemede yeni yaşantı var olan şemaya yerleştirilerek anlamlandırılır. Yeni bilgi şemayı değiştirmeyi gerektiriyorsa süreç uyumsamadır.
Vygotsky'ye göre çocuğun tek başına yapamadığı ama yetkin birinin desteğiyle başardığı görevler hangi alandadır?
- A) Psikoseksüel gizil dönem
- B) Nesne sürekliliği
- C) Ahlaki itaat dönemi
- D) Yakınsal gelişim alanı
- E) Koşulsuz tepki alanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Yakınsal gelişim alanı bağımsız performans ile uygun destek altındaki olası performans arasındaki farkı vurgular. Öğretimde geçici yardım bu alana göre düzenlenir.
Öğretmen örnek çözümü gösteriyor, sonra ipuçlarını azaltıyor ve sonunda öğrenciyi bağımsız bırakıyor. Hangi yaklaşım ağır basar?
- A) Vygotsky'nin kademeli destekleme anlayışı
- B) Erikson'un yaşlılık dönemi
- C) Piaget'nin yalnız yaşa bakma anlayışı
- D) Kohlberg'in ceza evresi
- E) Freud'un anal dönem açıklaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Öğretmenin öğrenciye başlangıçta dışarıdan bilişsel destek sağlayıp yetkinlik arttıkça desteği çekmesi yapı iskelesidir. Bu uygulama yakınsal gelişim alanıyla ilişkilidir.
Çocuk bir problemi çözerken kendi kendine sesli 'önce bunu yapacağım' diyor. Vygotsky bu konuşmayı nasıl değerlendirir?
- A) Soyut işlemleri kazanmanın kesin kanıtı
- B) Ahlaki evre sıçraması
- C) Düşünceyi düzenlemeye yardım eden özel konuşma
- D) Her koşulda anlamsız yineleme
- E) Yalnız yetişkin konuşmasını ezberleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Vygotsky özel konuşmayı kişinin davranış ve düşüncesini düzenlemesinde işlevsel bir araç olarak görür. Zamanla içselleşerek iç konuşmaya dönüşebilir.
İki yaşındaki çocuk kaşığını kendi tutmak istiyor; aile sürekli yerine yaptığında Erikson'a göre hangi çatışma etkilenebilir?
- A) Temel güvene karşı güvensizlik
- B) Çalışkanlığa karşı aşağılık
- C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
- D) Kimliğe karşı rol karmaşası
- E) Üretkenliğe karşı durgunluk
Doğru cevap: C
Çözüm: Erikson'un erken çocukluk döneminde bağımsız deneme fırsatları özerklik duygusunu destekler. Sürekli engellenme veya küçümsenme utanç ve kuşkuyla ilişkilendirilebilir.
Dört yaşındaki çocuk kendi oyununu tasarlıyor; yetişkinlerin sürekli 'yapamazsın' tepkisi hangi Erikson çatışmasıyla ilişkilidir?
- A) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
- B) Kimliğe karşı rol karmaşası
- C) Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk
- D) Girişimciliğe karşı suçluluk
- E) Çalışkanlığa karşı aşağılık
Doğru cevap: D
Çözüm: Okul öncesi dönemde çocuk amaç kurma ve etkinlik başlatma yoluyla girişim geliştirir. Aşırı engelleyici tepkiler suçluluk duygusuyla ilişkili olabilir.
Lise öğrencisi farklı meslekleri ve dünya görüşlerini deneyerek 'Ben kimim?' sorusuna yanıt arıyor. Erikson'a göre öncelikli gelişim görevi hangisidir?
- A) Temel güven geliştirme
- B) Kimlik oluşturma
- C) Korunum ilkelerini edinme
- D) Nesne sürekliliği kazanma
- E) Benlik bütünlüğüne ulaşma
Doğru cevap: B
Çözüm: Erikson ergenlikte kimlik oluşturmayı, tutarlı benlik ve rol yönelimleri geliştirmeyi temel görev sayar. Meslek, değer ve sosyal rollerin araştırılması bu sürecin parçasıdır.
Bir öğrenci 'Kuralı çiğnersem öğretmen beni cezalandırır' diyerek doğru davranıyor. Kohlberg bakımından temel gerekçe nedir?
- A) Kanun ve düzen yönelimi
- B) Toplumsal sözleşme yönelimi
- C) Ceza ve itaat yönelimi
- D) İyi çocuk yönelimi
- E) Evrensel etik ilkeler yönelimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kohlberg'in gelenek öncesi düzeyindeki ilk evrede doğru-yanlış kararı otoritenin cezasından kaçınmayla gerekçelendirilir. Davranışın dış görünümü evreyi tek başına belirlemez.
Öğrenci bütün metal parçaların mıknatısa yapıştığını varsayıp farklı metallerle sistematik deney yapıyor ve varsayımını değiştiriyor. Piaget açısından hangi iki süreç birlikte görülür?
- A) Soyut işlemsel hipotez sınama ve uyumsama
- B) Duyusal-motor refleks ve koşulsuz tepki
- C) İşlem öncesi canlandırmacılık ve benmerkezcilik
- D) Korunum eksikliği ve tek yönlü düşünme
- E) Yalnız büyüme ve dürtü boşalımı
Doğru cevap: A
Çözüm: Alternatifleri sistemli test etmek formel işlemsel akıl yürütmeye; yanlış şemanın sonuçlara göre değiştirilmesi uyumsamaya örnektir. Bilişsel süreçler birlikte işleyebilir.
Bir öğrenci her yaştaki çocuğun aynı zorluktaki görevi yapacağını savunuyor. Gelişim psikolojisi açısından en güçlü karşı kanıt hangisidir?
- A) Bütün becerilerin yalnız öğretmen övgüsüyle oluşması
- B) Gelişimin her çocukta aynı takvimle tamamlanması
- C) Kalıtımın hiçbir zaman rol oynamaması
- D) Gelişimin aşamalar ve bireysel farklılıklarla ilişkili olması
- E) Biyolojik gelişimin öğrenmeyle bağlantısız olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Gelişim alanları belirli bir sırayla ilerlese bile biyolojik olgunlaşma, deneyim ve bireysel farklılıklar performansı etkiler. Tek tip görev tüm yaş ve bireylere uygun değildir.
Bir çocuk yeni kardeşi doğunca aile ilgisini kaybetme korkusu yaşıyor, kendisiyle ilgili yargılarında değersizlik artıyor. Bu duruma ilişkin en özenli yaklaşım hangisidir?
- A) Tek davranışla kesin bir bağlanma bozukluğu tanısı koymak
- B) Gelişimi bağlamsal değerlendirip çocuğun deneyimini ve destek koşullarını incelemek
- C) Her kardeş doğumunun aynı psikolojik sonuca yol açacağını kabul etmek
- D) Çocuğun bütün sorunlarını tek bir yaş evresine indirgemek
- E) Gelişimin yalnız kalıtımla belirlendiğini varsaymak
Doğru cevap: B
Çözüm: Gelişimsel değerlendirme çocuğun bireysel özelliklerini, aile ilişkilerini ve yaşantı bağlamını birlikte ele almalıdır. Tek olaydan kesin tanı veya kaçınılmaz sonuç çıkarılamaz.
Bir bebek bakım veren ayrıldığında üzülüyor, dönüşte yakınlık arayıp rahatlayarak oyuna dönüyor. Bağlanma araştırmalarında hangi örüntüyle daha uyumludur?
- A) Bağlanmadan tamamen bağımsız tepki
- B) Kaygılı-kararsız örüntüde uzun süre yatışamama
- C) Kaçıngan örüntüde yakınlığı sürekli reddetme
- D) Güvenli bağlanma örüntüsü
- E) Dağınık örüntüde belirgin çelişkili yönelim
Doğru cevap: D
Çözüm: Ainsworth'un ayrılık-yeniden birleşme gözlemlerinde bakım verenin dönüşüyle yatışma ve keşfe devam etme güvenli bağlanmayla uyumludur. Tek gözlem tanı için yeterli değildir.
Bir ergen arkadaşları tarafından sürekli izlendiğine inanıyor; sıradan bir kıyafet hatasını herkesin fark edeceğini düşünüyor. Hangi kavram durumu açıklar?
- A) Hayalî seyirci
- B) Kişisel efsane olarak benzersiz zarar görmezlik
- C) Korunum
- D) Nesne sürekliliği
- E) Yakınsal gelişim alanı
Doğru cevap: A
Çözüm: Ergenlikte hayalî seyirci, kişinin başkalarının kendisini sürekli gözlediğini varsaymasıdır. Kişisel efsane ise deneyimlerinin benzersizliği veya dokunulmazlığı inancını vurgular.
Bir ergen 'Kimse beni anlayamaz, bana hiçbir kötü şey olmaz' diyor. Ergen benmerkezciliğinin hangi kavramı en uygundur?
- A) Nesne korunumu
- B) Sıralama
- C) Hayalî seyirci
- D) Kişisel efsane
- E) Bire bir eşleme
Doğru cevap: D
Çözüm: Kişisel efsane, ergenin duygularını benzersiz görmesi veya kendisini zarar görmez saymasıyla ilişkilendirilir. Hayalî seyirci ise herkesin kendisini izlediği düşüncesidir.
Araştırmacı 8, 10 ve 12 yaş gruplarını 2026'da bir kez ölçüyor; sonra farkları tümüyle yaşa bağlı gelişim olarak yorumluyor. Hangi yöntemsel sorun vardır?
- A) Hiçbir yaş grubu karşılaştırılmamıştır
- B) Aynı çocuklar yıllarca yeniden ölçülmüştür
- C) Bütün bulgular deneysel nedensellik kurar
- D) Kesitsel desende kuşak ve bağlam farkları yaş etkisine karışabilir
- E) Boylamsal ölçümde katılımcı kaybı yaşanmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Tek zamanda farklı yaş gruplarını kıyaslamak kesitsel desendir. Grupların farklı eğitim, kuşak ve deneyim özellikleri yaş farkını etkileyebileceğinden nedensel sonuç sınırlıdır.