Öğretmenin önce yoğun destek verip öğrenci beceri kazandıkça yardımını azaltması hangi uygulamadır?
- A) Yapı iskelesi (destekleme)
- B) Tepki genellemesi
- C) Koşulsuz koşullanma
- D) Gerileme
- E) Sürekli ceza
Doğru cevap: A
Çözüm: Yapı iskelesi, görevi çocuğun yapabileceği düzeye taşıyan geçici desteği anlatır. Birey bağımsızlaştıkça yardımın kademeli azaltılması esastır.
Erikson'a göre ergenlik dönemindeki temel psikososyal çatışma nedir?
- A) Kimliğe karşı rol karmaşası
- B) Üretkenliğe karşı durgunluk
- C) Temel güvene karşı güvensizlik
- D) Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk
- E) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
Doğru cevap: A
Çözüm: Erikson ergenlikte bireyin kim olduğu ve gelecekte hangi rolleri üstleneceği sorularını öne çıkarır. Bu dönemin çatışması kimliğe karşı rol karmaşasıdır.
Erikson'a göre yaklaşık 6–12 yaşta başarı ve yeterlik duygusuyla ilişkili çatışma hangisidir?
- A) Kimliğe karşı rol karmaşası
- B) Temel güvene karşı güvensizlik
- C) Girişimciliğe karşı suçluluk
- D) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık
- E) Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu
Doğru cevap: E
Çözüm: Okul çağındaki çocuk beceri üretme, görev tamamlama ve yeterlik hissetme fırsatlarıyla çalışkanlık geliştirir. Sürekli yetersizlik deneyimi aşağılık duygusunu güçlendirebilir.
Kohlberg'e göre cezadan kaçınmak için kurala uyma hangi ahlak düzeyinde yer alır?
- A) Gelenek öncesi düzey
- B) Soyut işlemler düzeyi
- C) Geleneksel düzey
- D) Gelenek sonrası düzey
- E) Benlik bütünlüğü düzeyi
Doğru cevap: A
Çözüm: Ceza korkusu veya kişisel çıkar üzerinden gerekçelendirme gelenek öncesi düzeye örnektir. Kohlberg'de önemli olan davranışın kendisinden çok gerekçesidir.
Ailede, sınıfta ve akran grubunda günlük yüz yüze ilişkilerin yer aldığı Bronfenbrenner sistemi hangisidir?
- A) Kronosistem
- B) Mikrosistem
- C) Makrosistem
- D) Mezosistem
- E) Ekzosistem
Doğru cevap: B
Çözüm: Mikrosistem çocuğun doğrudan yer aldığı aile, okul ve akran ilişkileri gibi yakın çevreleri kapsar. Sistemler arası ilişkiler mezosistemde ele alınır.
Gelişim psikolojisinde yalnızca aynı yaş grubunu tek zamanda karşılaştıran araştırma deseni hangisidir?
- A) Nitel görüşme tekniği
- B) Tek-denekli sönme
- C) Kesitsel desen
- D) Boylamsal desen
- E) Deneysel koşullanma
Doğru cevap: C
Çözüm: Kesitsel çalışmada farklı yaş grupları aynı dönemde karşılaştırılır. Boylamsal çalışmada ise aynı bireyler zaman içinde yeniden ölçülür; böylece bireysel değişim izlenebilir.
Çocuk 'Sana yardım ederim, sen de bana oyuncağını verirsin' diyor. Kohlberg'e göre hangi yönelim görülür?
- A) İyi çocuk onayı
- B) Ceza ve itaat
- C) Kanun ve düzen
- D) Evrensel vicdan ilkeleri
- E) Araçsal karşılıklılık ve kişisel çıkar
Doğru cevap: E
Çözüm: Karşılıklı yarar ve çıkar hesabı gelenek öncesi düzeyin araçsal değişim yönelimini gösterir. Buradaki karşılıklılık evrensel adalet ilkesine dayalı ahlakla aynı değildir.
Öğrenci 'Herkes beni iyi insan bilsin diye sözümü tutmalıyım' diyor. Kohlberg'de hangi yönelim öne çıkar?
- A) Araçsal çıkar yönelimi
- B) Toplumsal sözleşme yönelimi
- C) Ceza ve itaat yönelimi
- D) İyi çocuk ve kişiler arası uyum yönelimi
- E) Evrensel etik ilkeler yönelimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Başkalarının beğenisi ve iyi kişi olarak kabul edilme isteği geleneksel düzeyde kişiler arası uyum yönelimine uygundur. Gerekçe cezadan kaçınma değildir.
Yetişkin 'Kurallara uyulmalı; aksi hâlde toplumsal düzen bozulur' diyor. Kohlberg'de hangi yönelimdir?
- A) Araçsal değişim yönelimi
- B) Ceza ve itaat yönelimi
- C) Evrensel etik ilkeler yönelimi
- D) Yalnız kişiler arası onay yönelimi
- E) Kanun ve düzen yönelimi
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplumsal kurumların ve yasaların işleyişini korumayı temel alan gerekçe geleneksel düzeyin kanun-düzen evresidir. Kuralı adalet gereği eleştirme ön planda değildir.
Çocuğun annesinin işyerindeki vardiya değişikliği onun evde anneyle geçirdiği zamanı azaltıyor. Bronfenbrenner'e göre vardiya kararı hangi sistemdedir?
- A) Ekzosistem
- B) Mikrosistem
- C) Makrosistem
- D) Kronosistem
- E) Mezosistem
Doğru cevap: A
Çözüm: Çocuğun doğrudan katılmadığı ebeveynin işyeri gibi bağlamların çocuğu dolaylı etkilemesi ekzosistemdir. Evde yaşadığı doğrudan ilişki ise mikrosistemdedir.
Öğretmenin aileyle düzenli görüşmesi çocuğun okuldaki uyumunu etkiliyor. İki yakın çevrenin ilişkisi hangi sistemdir?
- A) Kronosistem
- B) Mezosistem
- C) Mikrosistem
- D) Makrosistem
- E) Ekzosistem
Doğru cevap: B
Çözüm: Aile ve okulun her biri çocuğun mikrosistemleri olabilir; bu iki ortam arasındaki iş birliği ve etkileşim mezosistem düzeyidir.
Araştırmacı aynı çocukların okuma ve sosyal becerilerini üç yıl boyunca her yıl ölçüyor. Bu araştırma deseni hangisidir?
- A) Boylamsal araştırma
- B) Anlık durum taraması
- C) Kesitsel araştırma
- D) Rastgele eşleştirme
- E) Tek oturumlu deney
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı katılımcıların farklı zamanlarda tekrar ölçülmesi boylamsal desendir. Birey içindeki değişimi izleme olanağı verir ancak zaman ve katılımcı kaybı sorunları olabilir.
İki öğretmen sekiz yaşındaki öğrenciye aynı süre boyunca soyut cebir simgeleri öğretiyor. Biri somut nesneyle çalıştırınca başarı artıyor. Piaget'ye göre en dikkatli yorum nedir?
- A) Yaş büyüdükçe bireysel farklılıklar ortadan kalkar
- B) Somut işlemler döneminin özelliklerine uygun temsil kullanılmış olabilir
- C) Sekiz yaşındaki hiçbir öğrenci soyut sembol kullanamaz
- D) Bütün gelişim yalnız öğretim yöntemiyle belirlenir
- E) Korunum kazanılmadan sayı kavramı kesinlikle oluşamaz
Doğru cevap: B
Çözüm: Somut işlemler döneminde mantıksal ilişkiler somut temsille daha kolay kurulabilir. Bu, yaş sınırının değişmez olduğu veya hiçbir soyut düşünmenin görülmeyeceği anlamına gelmez.
Bir araştırma aynı öğrencileri 5 yıl izliyor; son yılda örneklemin önemli kısmı ayrılıyor. En uygun eleştiri nedir?
- A) Çalışma artık kesitsel hâle kesinlikle dönüşmüştür
- B) Ayrılan kişilerin özellikleri her durumda önemsizdir
- C) Boylamsal desende seçici katılımcı kaybı sonuçları çarpıtabilir
- D) Yaşın davranışa etkisi bütün koşullarda kanıtlanmıştır
- E) Uzun süreli ölçüm bireysel değişimi asla göstermez
Doğru cevap: C
Çözüm: Boylamsal araştırmalar gelişim yörüngelerini inceleyebilir; ancak katılımcı kaybı rastlantısal değilse kalan örneklem başlangıç grubunu temsil etmeyebilir.
Bir okulda göç sonrası aile, okul ve mahalle ilişkileri değişiyor; bu dönüşüm zaman içinde çocuğun uyumunu etkiliyor. Bronfenbrenner açısından zaman boyutuna hangi sistem işaret eder?
- A) Yalnız makrosistem
- B) Kronosistem
- C) Yalnız ekzosistem
- D) Yalnız mezosistem
- E) Yalnız mikrosistem
Doğru cevap: B
Çözüm: Kronosistem, bireyin yaşamındaki ve toplumsal bağlamdaki zaman içindeki geçiş ve değişimleri ele alır. Göç gibi olaylar farklı sistemleri zaman boyunca etkileyebilir.
Aile içi etkileşimleri, öğretmen-aile iş birliğini ve toplumun çocuk yetiştirmeye ilişkin normlarını ayrı ayrı inceliyoruz. Doğru sistem sırası nedir?
- A) Ekzosistem – mikrosistem – kronosistem
- B) Mezosistem – ekzosistem – mikrosistem
- C) Makrosistem – mikrosistem – mezosistem
- D) Kronosistem – makrosistem – ekzosistem
- E) Mikrosistem – mezosistem – makrosistem
Doğru cevap: E
Çözüm: Doğrudan aile ilişkileri mikrosistem; aile ve okul gibi yakın çevreler arasındaki bağ mezosistem; kültürel değerler ve yaygın normlar makrosistemdir.
Bir öğretmen öğrencinin 'Bu kurala uyarım, yoksa arkadaşlarım beni dışlar' sözünü 'evrensel etik' diye puanlıyor. Asıl hata nedir?
- A) Gerekçedeki toplumsal onayı postkonvansiyonel ilkeyle karıştırmak
- B) Davranışı değil gerekçeyi incelemek
- C) Kohlberg'de evreleri gerekçelere göre ayırmak
- D) Toplumsal ilişkilere önem vermek
- E) Kuralın varlığını dikkate almak
Doğru cevap: A
Çözüm: Arkadaş kabulü ve dışlanmaktan kaçınma temelli gerekçe kişiler arası uyum evresiyle ilişkili olabilir. Evrensel etik, yalnız kabul görmekten bağımsız ilkesel gerekçeyi gerektirir.
Bir bebek önce 'köpek' sözcüğünü evdeki köpek için öğrenip sonra tüm dört ayaklılara 'köpek' diyor. Dil gelişimi açısından ne görülür?
- A) Korunum
- B) Sesbilgisel farkındalık kaybı
- C) Sözcüğün aşırı genişletilmesi
- D) Kişisel efsane
- E) Sözcüğün aşırı daraltılması
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir sözcüğün anlamını gerçek kapsamının ötesindeki benzer nesnelere yayma aşırı genişletmedir. Yalnız kendi köpeğine 'köpek' denmesi ise aşırı daraltma olurdu.
Bir çocuk 'araba' sözcüğünü yalnız kendi kırmızı arabası için kullanıyor, diğer arabalara kullanmıyor. Dil gelişiminde hangi örüntüdür?
- A) Somut korunum
- B) Hayalî seyirci
- C) Sözcüğün aşırı genişletilmesi
- D) Yakınsal gelişim alanı
- E) Sözcüğün aşırı daraltılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Sözcüğün bir kategori yerine kategorinin çok sınırlı bir örneğine özgülenmesi aşırı daraltmadır. Bütün taşıtları araba diye adlandırmak aşırı genişletme olurdu.
Bir çocuk okul öncesinde yaşıtlarının oyununu birlikte kurguluyor; öğretmen grup kararına katılımını destekliyor. Erikson açısından hangi ihtiyaç özellikle karşılanır?
- A) Yaşlılıkta benlik bütünlüğü kurmak
- B) Girişim geliştirmek ve başlattığı eylemleri denemek
- C) Yetişkinlikte üretkenlik görevini bitirmek
- D) Bebeklikte koşulsuz refleksi öğrenmek
- E) Ergenlikte meslek kimliğini tamamlamış olmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Okul öncesi dönemde oyun başlatma, plan yapma ve hedefli etkinlik girişim duygusuyla ilişkilidir. Destekleyici fırsatlar suçluluk yaşamadan denemeyi sağlayabilir.