Çocuk önce bütün elini kullanarak nesne kavrıyor, daha sonra işaret ve başparmağıyla küçük nesne tutuyor. Hangi iki gelişim ilkesi en doğrudan ilişkilidir?
- A) Genelden özele ve yakından uzağa
- B) Özümseme ve ahlaki özerklik
- C) Baştan ayağa ve değişmez hız
- D) Sadece kalıtım ve değişmez sıra
- E) Korunum ve soyut düşünme
Doğru cevap: A
Çözüm: Kaba kavramanın hassas parmak hareketine dönüşmesi genelden özele ve gövdeye yakın hareketlerden uç hareketlere ilerleyen gelişimi gösterir.
Üç yaşındaki çocuk, babasının da odadaki oyuncağı kendi gördüğü yerden gördüğünü sanıyor. Piaget açısından bu durum nedir?
- A) Nesne sürekliliği
- B) Hipotetik düşünme
- C) Çalışkanlık
- D) Bilişsel benmerkezcilik
- E) Korunum
Doğru cevap: D
Çözüm: İşlem öncesi dönemde çocuk başka kişilerin bakış açılarının kendi bakış açısından farklı olabileceğini kavramakta zorlanabilir. Bu bilişsel benmerkezciliktir.
Bir çocuk sıraya dizili boncukların arası açılınca boncuk sayısının arttığını düşünüyor. Hangi özellik baskındır?
- A) Nesne sürekliliğini kazanma
- B) Görünüşe odaklanma ve sayı korunumunu kuramama
- C) Tersine çevirebilirlikle eşitliği bulma
- D) Toplumsal sözleşme ahlakı
- E) Soyut düşünmeyi tam kullanma
Doğru cevap: B
Çözüm: Boncuk sayısı değişmeden yalnız diziliş aralığı değişmiştir. Çocuğun uzunluğa odaklanması merkezileşmeyi, sayı eşitliğini koruyamaması korunum eksikliğini gösterir.
Bir öğrenci suyun A kabından B'ye aktarılıp sonra yeniden A'ya dökülebileceğini düşünerek miktarın değişmediğini söylüyor. Hangi bilişsel özellik etkindir?
- A) Canlandırmacılık
- B) Ahlaki heteronomi
- C) Büyüsel düşünce
- D) Ertelenmiş taklit
- E) Tersine çevrilebilirlik
Doğru cevap: E
Çözüm: İşlemi zihinde geriye doğru tasarlamak tersine çevrilebilirliktir ve korunum kararını destekler. İşlem öncesi dönemde bu zihinsel işlem tutarlı biçimde kurulamamış olabilir.
Çocuk tüm köpekleri 'kedi' diye adlandırırken bir köpekle karşılaşınca ayrı bir hayvan şeması oluşturuyor. Son değişim hangi Piaget sürecidir?
- A) Sadece olgunlaşma
- B) Klasik koşullanma
- C) Ahlaki ödünleme
- D) Özümseme
- E) Uyumsama
Doğru cevap: E
Çözüm: Yeni hayvan mevcut 'kedi' şemasına sığmayınca ayrı bir sınıf oluşturulması şemanın değiştirilmesi anlamına gelir. Bu nedenle uyumsama gerçekleşmiştir.
Çocuk 'Bütün kuşlar uçar' şemasına serçeyi örnek olarak katıyor ve şemasını değiştirmiyor. Bu işlem nedir?
- A) Geriye ket vurma
- B) Korunum
- C) Çalışkanlık
- D) Özümseme
- E) Uyumsama
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeni örneğin daha önce kurulmuş kuş şemasına önemli bir değişiklik yapılmadan yerleştirilmesi özümsemedir. İstisna nedeniyle şema düzeltilseydi uyumsama olurdu.
Çocuğun tek başına yapabildiği altı parçalı yapbozla, öğretmen yardımıyla tamamladığı on parçalı yapboz arasındaki farkı hangi kavram açıklar?
- A) Biyolojik büyüme
- B) Bağlanma kaygısı
- C) Yakınsal gelişim alanı
- D) Korunum
- E) Nesne sürekliliği
Doğru cevap: C
Çözüm: Vygotsky bağımsız yapılan görev ile uygun yardımla yapılabilen görev arasındaki potansiyele dikkat çeker. Destekli ve desteksiz performans arasındaki alan yakınsal gelişim alanıdır.
Öğretmen örnek çözümü gösteriyor, sonra ipuçlarını azaltıyor ve sonunda öğrenciyi bağımsız bırakıyor. Hangi yaklaşım ağır basar?
- A) Vygotsky'nin kademeli destekleme anlayışı
- B) Erikson'un yaşlılık dönemi
- C) Piaget'nin yalnız yaşa bakma anlayışı
- D) Kohlberg'in ceza evresi
- E) Freud'un anal dönem açıklaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Öğretmenin öğrenciye başlangıçta dışarıdan bilişsel destek sağlayıp yetkinlik arttıkça desteği çekmesi yapı iskelesidir. Bu uygulama yakınsal gelişim alanıyla ilişkilidir.
Çocuk bir problemi çözerken kendi kendine sesli 'önce bunu yapacağım' diyor. Vygotsky bu konuşmayı nasıl değerlendirir?
- A) Soyut işlemleri kazanmanın kesin kanıtı
- B) Ahlaki evre sıçraması
- C) Düşünceyi düzenlemeye yardım eden özel konuşma
- D) Her koşulda anlamsız yineleme
- E) Yalnız yetişkin konuşmasını ezberleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Vygotsky özel konuşmayı kişinin davranış ve düşüncesini düzenlemesinde işlevsel bir araç olarak görür. Zamanla içselleşerek iç konuşmaya dönüşebilir.
İki yaşındaki çocuk kaşığını kendi tutmak istiyor; aile sürekli yerine yaptığında Erikson'a göre hangi çatışma etkilenebilir?
- A) Temel güvene karşı güvensizlik
- B) Çalışkanlığa karşı aşağılık
- C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
- D) Kimliğe karşı rol karmaşası
- E) Üretkenliğe karşı durgunluk
Doğru cevap: C
Çözüm: Erikson'un erken çocukluk döneminde bağımsız deneme fırsatları özerklik duygusunu destekler. Sürekli engellenme veya küçümsenme utanç ve kuşkuyla ilişkilendirilebilir.
Dört yaşındaki çocuk kendi oyununu tasarlıyor; yetişkinlerin sürekli 'yapamazsın' tepkisi hangi Erikson çatışmasıyla ilişkilidir?
- A) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku
- B) Kimliğe karşı rol karmaşası
- C) Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk
- D) Girişimciliğe karşı suçluluk
- E) Çalışkanlığa karşı aşağılık
Doğru cevap: D
Çözüm: Okul öncesi dönemde çocuk amaç kurma ve etkinlik başlatma yoluyla girişim geliştirir. Aşırı engelleyici tepkiler suçluluk duygusuyla ilişkili olabilir.
Lise öğrencisi farklı meslekleri ve dünya görüşlerini deneyerek 'Ben kimim?' sorusuna yanıt arıyor. Erikson'a göre öncelikli gelişim görevi hangisidir?
- A) Temel güven geliştirme
- B) Kimlik oluşturma
- C) Korunum ilkelerini edinme
- D) Nesne sürekliliği kazanma
- E) Benlik bütünlüğüne ulaşma
Doğru cevap: B
Çözüm: Erikson ergenlikte kimlik oluşturmayı, tutarlı benlik ve rol yönelimleri geliştirmeyi temel görev sayar. Meslek, değer ve sosyal rollerin araştırılması bu sürecin parçasıdır.
Bir öğrenci 'Kuralı çiğnersem öğretmen beni cezalandırır' diyerek doğru davranıyor. Kohlberg bakımından temel gerekçe nedir?
- A) Kanun ve düzen yönelimi
- B) Toplumsal sözleşme yönelimi
- C) Ceza ve itaat yönelimi
- D) İyi çocuk yönelimi
- E) Evrensel etik ilkeler yönelimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kohlberg'in gelenek öncesi düzeyindeki ilk evrede doğru-yanlış kararı otoritenin cezasından kaçınmayla gerekçelendirilir. Davranışın dış görünümü evreyi tek başına belirlemez.
Çocuk 'Sana yardım ederim, sen de bana oyuncağını verirsin' diyor. Kohlberg'e göre hangi yönelim görülür?
- A) İyi çocuk onayı
- B) Ceza ve itaat
- C) Kanun ve düzen
- D) Evrensel vicdan ilkeleri
- E) Araçsal karşılıklılık ve kişisel çıkar
Doğru cevap: E
Çözüm: Karşılıklı yarar ve çıkar hesabı gelenek öncesi düzeyin araçsal değişim yönelimini gösterir. Buradaki karşılıklılık evrensel adalet ilkesine dayalı ahlakla aynı değildir.
Öğrenci 'Herkes beni iyi insan bilsin diye sözümü tutmalıyım' diyor. Kohlberg'de hangi yönelim öne çıkar?
- A) Araçsal çıkar yönelimi
- B) Toplumsal sözleşme yönelimi
- C) Ceza ve itaat yönelimi
- D) İyi çocuk ve kişiler arası uyum yönelimi
- E) Evrensel etik ilkeler yönelimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Başkalarının beğenisi ve iyi kişi olarak kabul edilme isteği geleneksel düzeyde kişiler arası uyum yönelimine uygundur. Gerekçe cezadan kaçınma değildir.
Yetişkin 'Kurallara uyulmalı; aksi hâlde toplumsal düzen bozulur' diyor. Kohlberg'de hangi yönelimdir?
- A) Araçsal değişim yönelimi
- B) Ceza ve itaat yönelimi
- C) Evrensel etik ilkeler yönelimi
- D) Yalnız kişiler arası onay yönelimi
- E) Kanun ve düzen yönelimi
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplumsal kurumların ve yasaların işleyişini korumayı temel alan gerekçe geleneksel düzeyin kanun-düzen evresidir. Kuralı adalet gereği eleştirme ön planda değildir.
Çocuğun annesinin işyerindeki vardiya değişikliği onun evde anneyle geçirdiği zamanı azaltıyor. Bronfenbrenner'e göre vardiya kararı hangi sistemdedir?
- A) Ekzosistem
- B) Mikrosistem
- C) Makrosistem
- D) Kronosistem
- E) Mezosistem
Doğru cevap: A
Çözüm: Çocuğun doğrudan katılmadığı ebeveynin işyeri gibi bağlamların çocuğu dolaylı etkilemesi ekzosistemdir. Evde yaşadığı doğrudan ilişki ise mikrosistemdedir.
Öğretmenin aileyle düzenli görüşmesi çocuğun okuldaki uyumunu etkiliyor. İki yakın çevrenin ilişkisi hangi sistemdir?
- A) Kronosistem
- B) Mezosistem
- C) Mikrosistem
- D) Makrosistem
- E) Ekzosistem
Doğru cevap: B
Çözüm: Aile ve okulun her biri çocuğun mikrosistemleri olabilir; bu iki ortam arasındaki iş birliği ve etkileşim mezosistem düzeyidir.
Araştırmacı aynı çocukların okuma ve sosyal becerilerini üç yıl boyunca her yıl ölçüyor. Bu araştırma deseni hangisidir?
- A) Boylamsal araştırma
- B) Anlık durum taraması
- C) Kesitsel araştırma
- D) Rastgele eşleştirme
- E) Tek oturumlu deney
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı katılımcıların farklı zamanlarda tekrar ölçülmesi boylamsal desendir. Birey içindeki değişimi izleme olanağı verir ancak zaman ve katılımcı kaybı sorunları olabilir.
İki öğretmen sekiz yaşındaki öğrenciye aynı süre boyunca soyut cebir simgeleri öğretiyor. Biri somut nesneyle çalıştırınca başarı artıyor. Piaget'ye göre en dikkatli yorum nedir?
- A) Yaş büyüdükçe bireysel farklılıklar ortadan kalkar
- B) Somut işlemler döneminin özelliklerine uygun temsil kullanılmış olabilir
- C) Sekiz yaşındaki hiçbir öğrenci soyut sembol kullanamaz
- D) Bütün gelişim yalnız öğretim yöntemiyle belirlenir
- E) Korunum kazanılmadan sayı kavramı kesinlikle oluşamaz
Doğru cevap: B
Çözüm: Somut işlemler döneminde mantıksal ilişkiler somut temsille daha kolay kurulabilir. Bu, yaş sınırının değişmez olduğu veya hiçbir soyut düşünmenin görülmeyeceği anlamına gelmez.