Öğrenmenin ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sadece doğuştan getirilen reflekslerin görülmesi
- B) Geçici yorgunlukla davranış hızının azalması
- C) Yaşantı sonucu ortaya çıkan görece kalıcı davranış veya bilgi değişimi
- D) Yalnızca büyüme sonucunda oluşan bedensel değişim
- E) İlaç etkisiyle kısa süreli tepki değişmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Öğrenme yaşantıya bağlı ve görece kalıcı bir değişimdir. Olgunlaşma, geçici bedensel durumlar ve doğuştan getirilen tepkiler tek başına öğrenmenin kanıtı değildir.
Aşağıdakilerden hangisi doğuştan gelen bir reflekse örnektir?
- A) Bir öğrencinin bisiklet sürmeyi öğrenmesi
- B) Bir yetişkinin klavye kullanmayı öğrenmesi
- C) Bir sporcunun servis tekniğini geliştirmesi
- D) Bir çocuğun çarpım tablosunu ezberlemesi
- E) Bebeğin ağzına besin değdiğinde emme tepkisi göstermesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Emme tepkisi türün biyolojik donanımıyla ortaya çıkan doğuştan bir reflekstir. Diğer örnekler yaşantı ve alıştırma sonucunda kazanılan becerilerdir.
Öğrenme için gerekli biyolojik gelişimin belirli bir düzeye ulaşmasına ne ad verilir?
- A) Pekiştirme
- B) Olgunlaşma
- C) Aktarım
- D) Genelleme
- E) Güdülenme
Doğru cevap: B
Çözüm: Olgunlaşma, organizmanın bir davranışı gerçekleştirebilecek biyolojik yeterliğe ulaşmasıdır. Hazırbulunuşluk ise olgunlaşmanın yanı sıra ön öğrenme ve isteklilik gibi etkenleri de kapsar.
Pavlov'un deneyinde köpeğe verilen et, koşullanma öncesinde hangi uyarıcıdır?
- A) Nötr uyarıcı
- B) Koşullu uyarıcı
- C) Ayırt edici uyaran
- D) Koşulsuz uyarıcı
- E) İkinci dereceden uyarıcı
Doğru cevap: D
Çözüm: Et, öğrenme gerektirmeksizin salya tepkisini ortaya çıkarır; bu nedenle koşulsuz uyarıcıdır. Zil ise eşleştirme öncesinde nötr, eşleştirmelerden sonra koşullu uyarıcı olur.
Pavlov'un deneyinde yiyeceği gören köpeğin salya salgılaması hangi tepkidir?
- A) Kaçınma tepkisi
- B) Edimsel davranış
- C) Koşulsuz tepki
- D) Koşullu tepki
- E) Model alma
Doğru cevap: C
Çözüm: Yiyeceğe karşı doğal olarak beliren salya koşulsuz tepkidir. Zile tek başına salya verme ise eşleştirmelerden sonra edinilmiş koşullu tepki sayılır.
Başlangıçta nötr olan zil, etle eşleştirildikten sonra tek başına salya oluşturuyorsa zilin yeni adı nedir?
- A) Ceza uyaranı
- B) Koşulsuz uyarıcı
- C) Koşullu uyarıcı
- D) Birincil pekiştireç
- E) Koşulsuz tepki
Doğru cevap: C
Çözüm: Başlangıçta salya oluşturmayan zil, et ile tekrarlı eşleştirildiğinde tepkiyi tek başına başlatır ve koşullu uyarıcıya dönüşür. Salya ise koşullu tepkidir.
Koşullanmış bir çocuğun benzer tondaki farklı zil seslerinden de korkması hangi süreçtir?
- A) Uyarıcı genellemesi
- B) Uyarıcı ayırt etme
- C) Sönme
- D) Bastırma
- E) Karşıt koşullama
Doğru cevap: A
Çözüm: Koşullu tepkinin koşullanan uyarıcıya benzeyen başka uyarıcılara da gösterilmesine genelleme denir. Ayırt etme ise yalnız ilgili uyaranlara farklı tepki vermeyi içerir.
Bir çocukta beyaz önlük başlangıçta tepki oluşturmazken iğne acısıyla tekrar tekrar eşleştirilince önlük tek başına korku oluşturuyor. Önlük ve korku sırasıyla nedir?
- A) Ayırt edici uyaran – olumlu pekiştirme
- B) Koşulsuz uyarıcı – edimsel tepki
- C) Koşullu uyarıcı – koşullu tepki
- D) Nötr uyarıcı – koşulsuz tepki
- E) Koşulsuz uyarıcı – koşulsuz tepki
Doğru cevap: C
Çözüm: Önlük başlangıçta nötrdür; acı deneyimiyle eşleştirildikten sonra koşullu uyarıcı olur. Önlüğe karşı öğrenilmiş korku ise koşullu tepkidir; acı koşulsuz uyarıcıdır.
Önce zil–yiyecek eşleştirilerek zile salya oluşmuş; sonra yalnız zil–ışık eşleştirilince ışık salya oluşturmaya başlamıştır. Bu durum nedir?
- A) Duyusal uyum
- B) İkinci dereceden koşullanma
- C) Olumsuz pekiştirme
- D) Gizil öğrenme
- E) Edimsel sönme
Doğru cevap: B
Çözüm: Işık ilk öğrenilmiş koşullu uyarıcı olan zil aracılığıyla koşullu etki kazanır; yeni eşleştirmede doğrudan yiyecek kullanılmadığı için ikinci dereceden koşullanmadır.
Köpeğe aynı anda çok parlak ışık ve hafif bir ses ile yiyecek verilince ışığın koşullu etkisi daha baskın oluşuyor. Bu durumun adı nedir?
- A) Kendiliğinden geri gelme
- B) Gölgeleme
- C) Öğrenilmiş çaresizlik
- D) Geriye ket vurma
- E) Tepki maliyeti
Doğru cevap: B
Çözüm: Eşzamanlı iki ipucundan daha belirgin olanın öğrenilmesinin diğerini gölgede bırakmasına gölgeleme denir. Öğrenilmiş bir işaretin yenisini engellemesine ise bloklama denir.
Öğrenci derste söz alarak katılıyor ve öğretmen zorunlu ek alıştırmayı kaldırıyor; katılım artıyor. Hangi süreç işliyor?
- A) Olumsuz ceza
- B) Olumlu ceza
- C) Klasik sönme
- D) Olumsuz pekiştirme
- E) Koşulsuz tepki
Doğru cevap: D
Çözüm: Rahatsızlık verici olarak algılanan ek alıştırma kaldırıldığında söz alma davranışı artıyorsa olumsuz pekiştirme söz konusudur. İstenen davranışı artırdığı için ceza değildir.
Bir öğrenci kuralı ihlal ettiğinde daha önce kazandığı oyun puanlarının bir kısmı alınıyor ve ihlaller azalıyor. Bu işlem nedir?
- A) Olumlu pekiştirme
- B) Gizil öğrenme
- C) Olumsuz pekiştirme
- D) Olumsuz ceza (tepki maliyeti)
- E) İkincil koşullanma
Doğru cevap: D
Çözüm: Davranışın ardından hoş bir kazanımın geri alınması ve davranışın azalması olumsuz cezadır. Kazanılmış puanın düşürülmesi tepki maliyetinin somut örneğidir.
Öğretmen öğrencinin uzun bir metin yazmasını hedeflerken önce anlamlı bir cümleyi, sonra paragrafı, sonunda tam metni pekiştiriyor. Hangi teknik?
- A) Kendiliğinden geri gelme
- B) Gölgeleme
- C) Duyusal alışma
- D) Uyarıcı genellemesi
- E) Şekillendirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Hedef davranışa giderek yaklaşan tepkilerin aşamalı pekiştirilmesi şekillendirmedir. Öğrenciye birden bütün performansı yüklemek yerine küçük ilerlemeler seçilir.
Öğrenciye 'malzemeyi seç – düzeneği kur – ölç – sonucu kaydet' basamakları birbirine bağlanarak öğretiliyor. Bu nedir?
- A) Öğrenilmiş çaresizlik
- B) Sönme
- C) Genelleme
- D) Bloklama
- E) Zincirleme
Doğru cevap: E
Çözüm: Birden çok ayırt edilebilir basamağın doğru sırayla birbirine bağlandığı davranış dizileri zincirleme ile öğretilir. Şekillendirme tek davranışın giderek yaklaşan biçimlerini pekiştirir.
Bir çocuk köpek havlamasından korkmayı öğreniyor; sonra korktuğu havlama sesini taklit eden oyuncak da kaygı uyandırıyor. Oyuncakla gerçek havlama hiç eşleştirilmemişse en uygun açıklama hangisidir?
- A) İkinci dereceden koşullanma için zorunlu yeni eşleştirme
- B) Doğrudan pekiştirmeye bağlı edimsel öğrenme
- C) Puan kaybıyla oluşan olumsuz ceza
- D) Benzer uyaranlara yayılan uyarıcı genellemesi
- E) Sabit oranlı pekiştirme
Doğru cevap: D
Çözüm: Oyuncak yalnız ses benzerliği nedeniyle kaygı yaratıyorsa genelleme vardır. İkinci dereceden koşullanma demek için yeni uyarıcının önceki koşullu uyarıcıyla eşleştirilmesi gerekir.
Koşullu zil sesine verilen korku, zil güvenli ortamda defalarca sunulduğunda azaldı. Bir hafta sonra korkunun hafifçe geri gelmesi hangi yorumu destekler?
- A) Korkunun yalnız olgunlaşmadan kaynaklandığını
- B) Zilin artık koşulsuz uyarıcıya dönüştüğünü
- C) Bütün koşulsuz tepkilerin kalıcı olarak kaybolduğunu
- D) Sönmenin önceki ilişkiyi bütünüyle silmediğini
- E) Söndürme denemelerinin mutlaka cezaya dayandığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Kendiliğinden geri gelme, sönmüş tepkinin aradan sonra kısmen yeniden görülebileceğini gösterir. Sönme çoğu zaman eski öğrenmenin mutlak silinmesi anlamına gelmez.
Çok gürültülü bir sınıfta öğrenci kulaklık takarak gürültüyü azaltıyor; daha sonra gürültü başlamadan kulaklığını takıyor. İlk ve sonraki davranış sırasıyla nedir?
- A) Kaçma ve kaçınma; ikisi de olumsuz pekiştirmeyle sürdürülebilir
- B) Sabit oran ve değişken oran tarifeleri
- C) Klasik sönme ve genelleme
- D) Koşulsuz tepki ve gizil öğrenme
- E) Olumlu ceza ve olumsuz ceza
Doğru cevap: A
Çözüm: Başlamış rahatsız edici uyarıcıdan kurtulmak kaçmadır; uyarıcı başlamadan önlem almak kaçınmadır. Uyarıcının ortadan kalkması veya önlenmesi davranışı artırıyorsa ikisi de olumsuz pekiştirmeye dayanabilir.
Öğretmen, öğrencinin söz kesmesini azaltmak için söz alarak katılmasını pekiştiriyor ve kesintileri mümkün olduğunca pekiştirmiyor. Hangi ilke uygulanıyor?
- A) Duyusal uyum
- B) Kendiliğinden geri gelme
- C) Koşulsuz tepki üretme
- D) Sadece tepki maliyeti
- E) Alternatif davranışın ayrımlı pekiştirilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Uygun alternatif davranışın sistemli olarak pekiştirilmesi davranış değiştirmede ayrımlı pekiştirmedir. Hedef yalnız uygunsuz davranışı durdurmak değil, işlevsel alternatifi güçlendirmektir.
İstenmeyen davranıştan sonra öğrencinin beş dakikalığına keyifli oyun etkinliğinden uzaklaştırılması davranışı azaltıyorsa bu sonuç nasıl sınıflanır?
- A) Olumsuz pekiştirme; rahatsızlığı kaldırma
- B) Olumlu pekiştirme; ödül ekleme
- C) Olumsuz ceza; pekiştirici ortamdan kısa süreli uzaklaştırma
- D) Sönme; hiçbir sonuç değişmemesi
- E) Klasik koşullanma; iki uyarıcıyı eşleştirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Keyifli etkinliğe erişimin davranıştan sonra geri alınması ve davranışın azalması olumsuz ceza türüdür. Uygulamanın eğitsel uygunluğu ve orantılılığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir uygulamada öğrenci bazen üçüncü, bazen yedinci, bazen beşinci doğru yanıttan sonra ödül alıyor; süre belirleyici değil. Hangi tarife vardır?
- A) Değişken oranlı pekiştirme
- B) Sabit aralıklı pekiştirme
- C) Değişken aralıklı pekiştirme
- D) Sürekli pekiştirme
- E) Sabit oranlı pekiştirme
Doğru cevap: A
Çözüm: Pekiştirme farklı sayıda doğru tepkiden sonra gelmektedir. Belirleyici değişken tepki sayısı olduğundan değişken oranlıdır; aralıklı tarife zaman geçmesine dayanır.