Bir öğrencinin yalnız ders bitiş zilinde çantasını toplaması hangi öğrenme ilkesini gösterir?
- A) Şekillendirme
- B) Uyarıcı ayırt etme
- C) Tepki genellemesi
- D) Kendiliğinden geri gelme
- E) Duyarsızlaşma
Doğru cevap: B
Çözüm: Öğrenci farklı zil seslerinin anlamını ayırıp yalnız belirli uyarıcı karşısında tepki veriyorsa ayırt etme gerçekleşmiştir. Genellemede benzer uyarıcılara aynı tepki yayılırdı.
Koşullu uyarıcının koşulsuz uyarıcı olmadan sıkça sunulması sonucu koşullu tepkinin zayıflaması nedir?
- A) Genelleme
- B) Model alma
- C) Ödül
- D) Sönme
- E) Olgunlaşma
Doğru cevap: D
Çözüm: Klasik koşullanmada koşullu uyarıcı koşulsuz uyarıcı olmadan tekrarlandığında öğrenilmiş tepki giderek zayıflar; bu süreç sönme olarak adlandırılır.
Sönmüş bir koşullu tepkinin belli bir aradan sonra yeniden görülmesi nedir?
- A) Zincirleme
- B) Kendiliğinden geri gelme
- C) Tepki maliyeti
- D) İçgörü
- E) İleriye ket vurma
Doğru cevap: B
Çözüm: Sönmeden sonra koşullu uyarıcı yeniden sunulduğunda tepkinin aradan zaman geçmesiyle kısmen geri dönmesine kendiliğinden geri gelme denir; öğrenmenin tümüyle silinmediğini gösterir.
Edimsel koşullanmada bir davranışın ardından gelerek o davranışın görülme olasılığını artıran sonuç nedir?
- A) Olgunlaşma
- B) Duyusal uyum
- C) Ceza
- D) Sönme
- E) Pekiştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Pekiştirme davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artıran sonuç ilişkisidir. Ödül gibi görünen her uyaran pekiştireç değildir; etkisi davranış artışıyla anlaşılır.
Ceza uygulamasının edimsel koşullanmada temel işlevi nedir?
- A) Davranışın oluş sıklığını artırmak
- B) Olgunlaşmayı hızlandırmak
- C) Davranışı her durumda kalıcı olarak ortadan kaldırmak
- D) Yeni davranışı kendiliğinden öğretmek
- E) Davranışın gelecekte görülme olasılığını azaltmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Ceza, hedef davranışın olasılığını azaltır; tek başına uygun alternatif davranışın öğretilmesini güvenceye almaz. Davranış üzerinde yarattığı etki izlenmelidir.
Öğrenci doğru yanıt verdiğinde öğretmenin takdir sözü söylemesi ve öğrencinin katılımının artması neye örnektir?
- A) Olumsuz pekiştirme
- B) Olumsuz ceza
- C) Olumlu pekiştirme
- D) Olumlu ceza
- E) Sönme
Doğru cevap: C
Çözüm: Hoş bir uyaranın davranıştan sonra eklenmesi ve davranışın artması olumlu pekiştirmedir. 'Olumlu' sözcüğü uyarıcının eklendiğini, pekiştirme ise davranışın arttığını belirtir.
Emniyet kemerini takınca rahatsız edici uyarı sesinin kesilmesi ve kemer takmanın artması nedir?
- A) Olumsuz pekiştirme
- B) Genelleme
- C) Kendiliğinden geri gelme
- D) Olumsuz ceza
- E) Olumlu ceza
Doğru cevap: A
Çözüm: Rahatsız edici sesin kaldırılması kemer takma davranışını artırıyorsa olumsuz pekiştirmedir. Olumsuz pekiştirme ceza değildir; davranışı azaltmaz, artırır.
Öğrenci her doğru iş birliğinde yıldız kazanıyor; yıldızları daha sonra kitap ayracına dönüştürebiliyor. Kullanılan pekiştirme düzeni nedir?
- A) Olumsuz ceza
- B) Koşulsuz sönme
- C) Karşıt koşullama
- D) Sembol pekiştirme (jeton ekonomisi)
- E) Tepki maliyeti
Doğru cevap: D
Çözüm: Yıldızlar kendi başına birincil gereksinim karşılamaz; başka kazanımlarla değiştirilebildikleri için koşullu pekiştireç işlevi görür. Düzen jeton ekonomisidir.
Yeni öğretilen davranışta her doğru yanıt pekiştiriliyor. Bu hangi pekiştirme tarifesidir?
- A) Sabit oranlı söndürme
- B) Sürekli pekiştirme
- C) Değişken oranlı pekiştirme
- D) Değişken aralıklı pekiştirme
- E) Sabit aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: B
Çözüm: Her hedef tepkinin pekiştirilmesi sürekli pekiştirmedir ve ilk edinimi hızlandırabilir. Aralıklı pekiştirmeyle karşılaştırıldığında pekiştirme kalkınca tepki daha hızlı sönebilir.
Bir satış görevlisine her beş başarılı satıştan sonra prim verilmesi hangi tarifedir?
- A) Değişken oranlı pekiştirme
- B) Değişken aralıklı pekiştirme
- C) Sabit aralıklı pekiştirme
- D) Sürekli pekiştirme
- E) Sabit oranlı pekiştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Pekiştirme davranış sayısına bağlıdır ve her beş satışta aynı eşik geçerlidir; bu sabit oranlı tarifedir. Zamanın geçmesi belirleyici değildir.
Pekiştirme, sayısı önceden öngörülemeyen denemelerden sonra geliyorsa hangi tarife söz konusudur?
- A) Değişken oranlı pekiştirme
- B) Sabit aralıklı pekiştirme
- C) Sürekli pekiştirme
- D) Sabit oranlı pekiştirme
- E) Değişken aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: A
Çözüm: Değişken oranlı tarifede pekiştirme tepki sayısına göre fakat değişken sayıda tepki sonrasında gelir. Belirsizlik yanıtın uzun süre sürdürülmesini destekleyebilir.
Öğrencinin her cuma yapılan kısa yoklamadan hemen önce çalışma süresini artırması hangi tarifeye benzer?
- A) Sürekli pekiştirme
- B) Değişken oranlı pekiştirme
- C) Sabit oranlı pekiştirme
- D) Sabit aralıklı pekiştirme
- E) Değişken aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: D
Çözüm: Haftanın belirli gününde sonuçlanan düzenli zaman aralığı sabit aralıklı tarifeyi çağrıştırır. Tarife tanısı için özellikle zamanın sabitliği ve uygun ilk tepkinin pekiştirilmesi aranır.
Öğretmen, önceden bilinmeyen farklı zamanlarda uygun ders katılımını ödüllendiriyor. Hangi tarife baskındır?
- A) Sabit oranlı pekiştirme
- B) Sürekli pekiştirme
- C) Değişken aralıklı pekiştirme
- D) Sabit aralıklı pekiştirme
- E) Değişken oranlı pekiştirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Ödülün belirleyicisi geçen değişken zaman aralığı olduğunda değişken aralıklı tarife vardır. Tepki sayısı belirleyici olsaydı oranlı tarifeden söz edilirdi.
Bir öğrenci her dört problemden sonra ödül alıyor ve ödülden hemen sonra kısa mola eğilimi gösteriyor. Hangi yorum daha uygundur?
- A) Koşulsuz uyaranlar eşleştirilerek korku edinilmiştir
- B) Sabit oranlı tarifede pekiştirme sonrası duraklama görülebilir
- C) Öğrenme yalnızca gizil öğrenmeye dayanmıştır
- D) Değişken aralıklı tarifede her dört problem zorunludur
- E) Her problemin ödüllendirildiği sürekli tarife uygulanmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Dört doğru tepkiden sonra sabit ödül gelmesi sabit oranlı pekiştirmedir. Sabit oranlı tarifelerde pekiştirme sonrası kısa duraklama görülebilir; zaman aralığı belirleyici değildir.
Bir görev için her 10 dakikalık sürenin bitiminden sonraki ilk uygun tepki pekiştiriliyor; tepkiler sürenin sonuna yakın artıyor. Bu tarife nedir?
- A) Sabit oranlı pekiştirme
- B) Değişken oranlı pekiştirme
- C) Sabit aralıklı pekiştirme
- D) Sürekli pekiştirme
- E) Değişken aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Tarifede sabit bir zaman süresi geçtikten sonraki ilk uygun tepki pekiştirilir. Yanıtların aralık sonuna yaklaşırken artması sabit aralıklı tarifede görülebilen örüntüdür.
Öğrenci bir görevi başlangıçta yapamıyor; öğretmen doğru sıradaki ilk basamakları ve nihai ürüne yaklaşan performansları destekliyor. Şekillendirme ile zincirlemeyi ayıran kritik ölçüt hangisidir?
- A) Şekillendirmede hedef davranışın niteliği hiç değişmez
- B) Şekillendirme tepkinin yakın biçimlerini, zincirleme ayrı basamakların sırasını öğretir
- C) Şekillendirme yalnız cezayla, zincirleme yalnız ödülsüz yürür
- D) İkisi de yalnız koşullu korku edinimini açıklar
- E) Zincirleme sadece doğuştan gelen reflekslerde kullanılır
Doğru cevap: B
Çözüm: Şekillendirmede aynı hedef davranışa giderek yaklaşan tepkiler seçilir; zincirlemede ise farklı davranış basamakları doğru sıraya bağlanır. Senaryoda iki teknik birlikte de kullanılabilir.
Bir öğrenci fizik sorusundaki hareket modelini matematikteki grafik sorusuna uyguluyor ve daha hızlı çözüm buluyor. Hangi koşulda bu olumlu aktarımdır?
- A) Öğrencinin yalnızca övgü alması durumunda
- B) Yeni becerinin eski beceriyi bozması durumunda
- C) Yalnız iki dersin aynı öğretmence işlenmesi durumunda
- D) Önceki öğrenmenin yeni görevin başarısını artırması durumunda
- E) Eski bilginin yeni bilgiyi hatırlatmayı engellemesi durumunda
Doğru cevap: D
Çözüm: Olumlu aktarım, ön öğrenmenin yeni bağlamdaki performansı kolaylaştırmasıyla belirlenir. İki ders arasında biçimsel benzerlik bulunması tek başına aktarımın olumlu olduğunu kanıtlamaz.
Eski otomatikleşmiş tuş yerleşimini kullanan öğrenci, yeni yerleşimde sürekli eski tuşa basıyor. Bu durum hangi iki kavramla en doğru ifade edilir?
- A) Yeni öğrenmenin eskisini bozması: olumlu aktarım ve geriye ket vurma
- B) Ödülün azaltılması: sönme ve karşıt koşullama
- C) Ön öğrenmenin yeni öğrenmeyi zorlaştırması: olumsuz aktarım ve ileriye ket vurma
- D) İki işaretin birlikte sunulması: ikinci dereceden koşullanma ve gölgeleme
- E) Becerinin olgunlaşmadan ortaya çıkması: refleks ve koşulsuz tepki
Doğru cevap: C
Çözüm: Eski tuş yerleşimi yeni beceriye müdahale etmektedir. Bu, yeni görevi zorlaştırdığı için olumsuz aktarım; eski öğrenmenin yeni öğrenmeye karışması bakımından ileriye ket vurmadır.
Bir modelin davranışını izleyen öğrenci süreci hatırlıyor ve uygulayabiliyor ancak sınıfta denemekten çekiniyor. Bandura açısından hangi bileşen özellikle sınırlıdır?
- A) Koşulsuz uyarıcı eksikliği
- B) Dikkat etme kapasitesinin tümüyle yokluğu
- C) Motor üretimin kesinlikle imkânsız olması
- D) Hatırda tutmanın hiç gerçekleşmemesi
- E) Güdülenme ve davranışı sergilemeye yönelme
Doğru cevap: E
Çözüm: Öğrenci dikkat etmiş, davranışı bellekte tutmuş ve üretebilecek düzeydedir. Davranışı sergilemiyorsa gözlem yoluyla öğrenmedeki güdülenme basamağı engel oluşturuyor olabilir.
Öğretmen öğrencileri gözlerken kendi tepkisi sınıfın davranışını, öğrencilerin davranışı da öğretmenin tutumunu değiştiriyor. Bandura'da bu karşılıklı etkileşim nedir?
- A) Karşılıklı belirleyicilik
- B) Tek yönlü uyarıcı–tepki bağlanması
- C) Koşulsuz refleks
- D) Yalnız biyolojik olgunlaşma
- E) Sabit aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: A
Çözüm: Sosyal bilişsel kuramda bireysel özellikler, davranış ve çevre birbirini karşılıklı etkileyebilir. Davranış yalnız tek yönlü dış uyaranın pasif sonucu değildir.