Bir çocukta beyaz önlük başlangıçta tepki oluşturmazken iğne acısıyla tekrar tekrar eşleştirilince önlük tek başına korku oluşturuyor. Önlük ve korku sırasıyla nedir?
- A) Ayırt edici uyaran – olumlu pekiştirme
- B) Koşulsuz uyarıcı – edimsel tepki
- C) Koşullu uyarıcı – koşullu tepki
- D) Nötr uyarıcı – koşulsuz tepki
- E) Koşulsuz uyarıcı – koşulsuz tepki
Doğru cevap: C
Çözüm: Önlük başlangıçta nötrdür; acı deneyimiyle eşleştirildikten sonra koşullu uyarıcı olur. Önlüğe karşı öğrenilmiş korku ise koşullu tepkidir; acı koşulsuz uyarıcıdır.
Önce zil–yiyecek eşleştirilerek zile salya oluşmuş; sonra yalnız zil–ışık eşleştirilince ışık salya oluşturmaya başlamıştır. Bu durum nedir?
- A) Duyusal uyum
- B) İkinci dereceden koşullanma
- C) Olumsuz pekiştirme
- D) Gizil öğrenme
- E) Edimsel sönme
Doğru cevap: B
Çözüm: Işık ilk öğrenilmiş koşullu uyarıcı olan zil aracılığıyla koşullu etki kazanır; yeni eşleştirmede doğrudan yiyecek kullanılmadığı için ikinci dereceden koşullanmadır.
Köpeğe aynı anda çok parlak ışık ve hafif bir ses ile yiyecek verilince ışığın koşullu etkisi daha baskın oluşuyor. Bu durumun adı nedir?
- A) Kendiliğinden geri gelme
- B) Gölgeleme
- C) Öğrenilmiş çaresizlik
- D) Geriye ket vurma
- E) Tepki maliyeti
Doğru cevap: B
Çözüm: Eşzamanlı iki ipucundan daha belirgin olanın öğrenilmesinin diğerini gölgede bırakmasına gölgeleme denir. Öğrenilmiş bir işaretin yenisini engellemesine ise bloklama denir.
Öğrenci derste söz alarak katılıyor ve öğretmen zorunlu ek alıştırmayı kaldırıyor; katılım artıyor. Hangi süreç işliyor?
- A) Olumsuz ceza
- B) Olumlu ceza
- C) Klasik sönme
- D) Olumsuz pekiştirme
- E) Koşulsuz tepki
Doğru cevap: D
Çözüm: Rahatsızlık verici olarak algılanan ek alıştırma kaldırıldığında söz alma davranışı artıyorsa olumsuz pekiştirme söz konusudur. İstenen davranışı artırdığı için ceza değildir.
Bir öğrenci kuralı ihlal ettiğinde daha önce kazandığı oyun puanlarının bir kısmı alınıyor ve ihlaller azalıyor. Bu işlem nedir?
- A) Olumlu pekiştirme
- B) Gizil öğrenme
- C) Olumsuz pekiştirme
- D) Olumsuz ceza (tepki maliyeti)
- E) İkincil koşullanma
Doğru cevap: D
Çözüm: Davranışın ardından hoş bir kazanımın geri alınması ve davranışın azalması olumsuz cezadır. Kazanılmış puanın düşürülmesi tepki maliyetinin somut örneğidir.
Öğretmen öğrencinin uzun bir metin yazmasını hedeflerken önce anlamlı bir cümleyi, sonra paragrafı, sonunda tam metni pekiştiriyor. Hangi teknik?
- A) Kendiliğinden geri gelme
- B) Gölgeleme
- C) Duyusal alışma
- D) Uyarıcı genellemesi
- E) Şekillendirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Hedef davranışa giderek yaklaşan tepkilerin aşamalı pekiştirilmesi şekillendirmedir. Öğrenciye birden bütün performansı yüklemek yerine küçük ilerlemeler seçilir.
Öğrenciye 'malzemeyi seç – düzeneği kur – ölç – sonucu kaydet' basamakları birbirine bağlanarak öğretiliyor. Bu nedir?
- A) Öğrenilmiş çaresizlik
- B) Sönme
- C) Genelleme
- D) Bloklama
- E) Zincirleme
Doğru cevap: E
Çözüm: Birden çok ayırt edilebilir basamağın doğru sırayla birbirine bağlandığı davranış dizileri zincirleme ile öğretilir. Şekillendirme tek davranışın giderek yaklaşan biçimlerini pekiştirir.
Öğrenci her doğru iş birliğinde yıldız kazanıyor; yıldızları daha sonra kitap ayracına dönüştürebiliyor. Kullanılan pekiştirme düzeni nedir?
- A) Olumsuz ceza
- B) Koşulsuz sönme
- C) Karşıt koşullama
- D) Sembol pekiştirme (jeton ekonomisi)
- E) Tepki maliyeti
Doğru cevap: D
Çözüm: Yıldızlar kendi başına birincil gereksinim karşılamaz; başka kazanımlarla değiştirilebildikleri için koşullu pekiştireç işlevi görür. Düzen jeton ekonomisidir.
Yeni öğretilen davranışta her doğru yanıt pekiştiriliyor. Bu hangi pekiştirme tarifesidir?
- A) Sabit oranlı söndürme
- B) Sürekli pekiştirme
- C) Değişken oranlı pekiştirme
- D) Değişken aralıklı pekiştirme
- E) Sabit aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: B
Çözüm: Her hedef tepkinin pekiştirilmesi sürekli pekiştirmedir ve ilk edinimi hızlandırabilir. Aralıklı pekiştirmeyle karşılaştırıldığında pekiştirme kalkınca tepki daha hızlı sönebilir.
Bir satış görevlisine her beş başarılı satıştan sonra prim verilmesi hangi tarifedir?
- A) Değişken oranlı pekiştirme
- B) Değişken aralıklı pekiştirme
- C) Sabit aralıklı pekiştirme
- D) Sürekli pekiştirme
- E) Sabit oranlı pekiştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Pekiştirme davranış sayısına bağlıdır ve her beş satışta aynı eşik geçerlidir; bu sabit oranlı tarifedir. Zamanın geçmesi belirleyici değildir.
Pekiştirme, sayısı önceden öngörülemeyen denemelerden sonra geliyorsa hangi tarife söz konusudur?
- A) Değişken oranlı pekiştirme
- B) Sabit aralıklı pekiştirme
- C) Sürekli pekiştirme
- D) Sabit oranlı pekiştirme
- E) Değişken aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: A
Çözüm: Değişken oranlı tarifede pekiştirme tepki sayısına göre fakat değişken sayıda tepki sonrasında gelir. Belirsizlik yanıtın uzun süre sürdürülmesini destekleyebilir.
Öğrencinin her cuma yapılan kısa yoklamadan hemen önce çalışma süresini artırması hangi tarifeye benzer?
- A) Sürekli pekiştirme
- B) Değişken oranlı pekiştirme
- C) Sabit oranlı pekiştirme
- D) Sabit aralıklı pekiştirme
- E) Değişken aralıklı pekiştirme
Doğru cevap: D
Çözüm: Haftanın belirli gününde sonuçlanan düzenli zaman aralığı sabit aralıklı tarifeyi çağrıştırır. Tarife tanısı için özellikle zamanın sabitliği ve uygun ilk tepkinin pekiştirilmesi aranır.
Öğretmen, önceden bilinmeyen farklı zamanlarda uygun ders katılımını ödüllendiriyor. Hangi tarife baskındır?
- A) Sabit oranlı pekiştirme
- B) Sürekli pekiştirme
- C) Değişken aralıklı pekiştirme
- D) Sabit aralıklı pekiştirme
- E) Değişken oranlı pekiştirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Ödülün belirleyicisi geçen değişken zaman aralığı olduğunda değişken aralıklı tarife vardır. Tepki sayısı belirleyici olsaydı oranlı tarifeden söz edilirdi.
Çocuk bir labirenti ödül almadan geziyor; ödül gerektiğinde daha önce görmediği sanılan kısa yolu kullanıyor. Bu örnek kime aittir?
- A) Pavlov'un koşulsuz refleks açıklamasına
- B) Watson'ın karşıt koşullama yaklaşımına
- C) Tolman'ın gizil öğrenme ve bilişsel harita görüşüne
- D) Skinner'ın sürekli pekiştirme modeline
- E) Thorndike'ın tepki maliyeti uygulamasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Tolman, doğrudan pekiştirme bulunmasa da çevreye ilişkin bilişsel haritaların oluşabileceğini gösterir. Performansın ödülle görünür olması öğrenmenin o anda başladığı anlamına gelmez.
Şempanze bir süre çözüm bulamadıktan sonra kasaları üst üste koyarak muza ulaşıyor. Bu olay hangi kavramla açıklanır?
- A) Edimsel sönme
- B) Geriye ket vurma
- C) Uyarıcı genellemesi
- D) Tepki maliyeti
- E) İçgörüsel öğrenme
Doğru cevap: E
Çözüm: Köhler'in içgörüsel öğrenme yaklaşımında çözümün parçaları arasındaki ilişkiler yeniden düzenlenir ve problem bir bütün olarak kavranır. Yalnız rastgele tekrar şart değildir.
Bandura'ya göre izlenen bir davranışın daha sonra taklit edilebilmesi için hangisi zorunlu süreçlerden biridir?
- A) Hatırda tutma
- B) Her denemede fiziksel ödül
- C) Tepkinin her seferinde cezalandırılması
- D) Koşulsuz uyarıcının sunulması
- E) Sadece içgüdüsel olgunlaşma
Doğru cevap: A
Çözüm: Gözlem yoluyla öğrenmede dikkat, hatırda tutma, davranışı üretme ve güdülenme önemlidir. Model davranışı gözlense bile zihinsel olarak kodlanıp saklanmazsa uygulanması zorlaşır.
Bir öğrenci arkadaşının ödüllendirildiğini görünce kendi de aynı uygun davranışı yapmaya başlıyor. Bu nedir?
- A) Olumsuz ceza
- B) Dolaylı pekiştirme
- C) İleriye ket vurma
- D) Duyusal kayıt
- E) Klasik sönme
Doğru cevap: B
Çözüm: Modelin davranışının olumlu sonuçlandığını izlemek gözlemcinin davranışı sergileme olasılığını artırabilir. Buna sosyal öğrenme kapsamında dolaylı pekiştirme denir.
Öğrenci çalışma hedefini koyuyor, ilerlemesini kaydediyor ve sonuçlarına göre yöntemini değiştiriyor. Hangi beceriyi kullanıyor?
- A) Sadece ezber tekrarı
- B) İleriye ket vurma
- C) Öz düzenlemeli öğrenme
- D) Koşulsuz tepki
- E) Duyusal alışma
Doğru cevap: C
Çözüm: Öz düzenlemeli öğrenme, öğrenenin hedef koyma, süreci izleme ve değerlendirme sonuçlarına göre strateji ayarlamasını kapsar. Etkinlik yalnız motivasyon beyanıyla sınırlı değildir.
Öğrenci eski telefon şifresini hatırladığı için yeni şifreyi öğrenmekte zorlanıyor. Hangi ket vurma türü vardır?
- A) İleriye ket vurma
- B) Gizil öğrenme
- C) Olumlu aktarım
- D) Kendiliğinden geri gelme
- E) Geriye ket vurma
Doğru cevap: A
Çözüm: Önceden öğrenilen bilginin sonradan öğrenilmeye çalışılan bilgiyi engellemesine ileriye ket vurma denir. Yeni öğrenilenin eskisini bozması geriye ket vurmadır.
Bir öğrenci yeni öğrendiği yabancı dil sözcükleri yüzünden önceden bildiği benzer sözcükleri karıştırıyor. Bu nedir?
- A) Geriye ket vurma
- B) Olumlu pekiştirme
- C) Bilişsel harita
- D) İleriye ket vurma
- E) Uyarıcı ayrımı
Doğru cevap: A
Çözüm: Sonradan öğrenilen içeriğin önceki içeriğin hatırlanmasını zorlaştırması geriye ket vurmadır. Karışıklığın yönü 'yeni → eski' olarak izlenmelidir.