Okul yönetimi, bir öğrencinin özel mesajlarını hiçbir hukuki dayanak olmadan üçüncü kişilerle paylaşıyor. En doğrudan hangi anayasal güvence gündemdedir?
- A) Yasama yetkisinin devredilmezliği
- B) Seçme ve seçilme hakkı
- C) Vergi ödevi
- D) Özel hayatın gizliliği ve haberleşmenin gizliliği
- E) Siyasi parti kurma hakkı
Doğru cevap: D
Çözüm: Özel mesajların paylaşılması kişisel yaşam alanı ile haberleşmenin gizliliğine müdahale oluşturabilir. İlgili anayasal çerçeve 20 ve 22. maddelerde yer alır.
Bir okul, öğrenci başvurularını dil, din veya benzeri sebeplerle keyfî biçimde farklı değerlendiriyor. Öncelikle hangi anayasal ilke tartışılır?
- A) Sadece konut dokunulmazlığı
- B) Yasama dokunulmazlığı
- C) Devletin ülkesiyle bölünmez bütünlüğü
- D) Yalnız bütçe hakkı
- E) Kanun önünde eşitlik ilkesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Benzer durumdaki kişilere haklı ve nesnel neden olmaksızın farklı işlem yapılması eşitlik ilkesini gündeme getirir. Anayasa'nın 10. maddesi temel ölçüttür.
Temel bir hakka müdahalenin yalnızca idarenin genelgesiyle getirilmesi, genel sınırlama rejiminde öncelikle hangi koşula aykırılık doğurabilir?
- A) Bütçe görüşmelerinin açıklığına
- B) Kanunla sınırlama koşuluna
- C) Seçimlerin beş yılda bir yapılması kuralına
- D) TBMM Başkanının seçim usulüne
- E) Başkent belirleme kuralına
Doğru cevap: B
Çözüm: Anayasa'nın 13. maddesine göre temel hak ve hürriyetler yalnızca kanunla sınırlanabilir. İdarî genelge tek başına bu koşulun yerine geçmez.
Bir kanunla getirilen sınırlama, amaç için gerekli olandan çok daha ağır sonuçlar doğuruyorsa hangi ilke özellikle incelenir?
- A) İdari vesayet
- B) Ölçülülük
- C) Kamu tüzel kişiliği
- D) Seçim çevresi
- E) Yasama sorumsuzluğu
Doğru cevap: B
Çözüm: Ölçülülük, müdahalenin elverişli, gerekli ve orantılı olmasını arar. Sınırlama meşru amaç taşısa bile gereksiz ağırsa anayasal sorun doğabilir.
Bir kamu görevlisinin, kanundan üstün saydığı kişisel talimatla öğrencilerin kanuni haklarını ortadan kaldırması hangi anlayışla bağdaşmaz?
- A) Dersler arası ilişkilendirme
- B) Öğretimde materyal çeşitliliği
- C) Ölçme güvenirliği
- D) İstatistiksel örnekleme
- E) Hukuk devleti ve Anayasa'nın üstünlüğü
Doğru cevap: E
Çözüm: Hukuk devleti, kamusal işlemlerin önceden belirlenmiş hukuk kurallarına bağlı yürütülmesini gerektirir. Anayasa'nın 11. maddesi üstünlük ve bağlayıcılık ilkesini koyar.
Eğitimde fırsatların sosyal ve ekonomik engeller nedeniyle kullanılamaması durumunda devletin engelleri azaltmaya çalışması Anayasa'nın hangi yaklaşımıyla ilişkilidir?
- A) Sadece basın özgürlüğü
- B) Yasama dokunulmazlığının kaldırılması
- C) Sadece yürütme organının seçim takvimi
- D) Sosyal hukuk devleti ve devletin temel amaçları
- E) Yalnız siyasi parti kapatma usulü
Doğru cevap: D
Çözüm: Anayasa'nın 2. ve 5. maddeleri sosyal hukuk devleti, kişilerin gelişim şartlarını hazırlama ve temel hakların kullanımını güçleştiren engelleri azaltma hedefini destekler.
Bir kişi mahkeme kararı olmadan suçlu ilan edilip cezalandırılmak isteniyor. Hangi anayasal ilke doğrudan ilgilidir?
- A) Masumiyet karinesi
- B) Yasama organının toplantı yeri
- C) Anayasa'nın başlangıç kısmının tarihçesi
- D) Seçim barajı
- E) Bütçe tasarısının takvimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Anayasa'nın 38. maddesine göre suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Bu güvence idari ve toplumsal değerlendirmelerde de önem taşır.
Öğrencilerin bir görüşü barışçıl biçimde dile getirmesi ve tartışması öncelikle hangi özgürlükle ilgilidir?
- A) Gümrük tarifesi
- B) Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti
- C) İdarenin bütünlüğü
- D) Yalnız vergi kanuniliği
- E) Mülkiyetin mirasla geçişi
Doğru cevap: B
Çözüm: Görüş bildirme ve düşünceyi başkalarına aktarma Anayasa'nın 26. maddesindeki düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü kapsamındadır.
Bir öğretmen kamu görevine girişte görevin gerektirdiği nitelikler dışındaki ölçütlerle dışlanıyor. Hangi anayasal hüküm daha doğrudan ilgilidir?
- A) Mülkiyet hakkını düzenleyen 35. madde
- B) Basın hürriyetini düzenleyen 28. madde
- C) Seyahat hürriyetini düzenleyen 23. madde
- D) Kamu hizmetlerine girme hakkını düzenleyen 70. madde
- E) Konut dokunulmazlığını düzenleyen 21. madde
Doğru cevap: D
Çözüm: 70. madde her Türk'ün kamu hizmetlerine girme hakkını ve hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilemeyeceğini belirtir.
Bir velinin idareye şikâyetini yazılı olarak iletmesi, idarenin bunu değerlendirmesini istemesi hangi hakka örnektir?
- A) Konut dokunulmazlığı
- B) Dernek kurma hürriyeti
- C) Dilekçe hakkı
- D) Miras hakkı
- E) Seçimlerde oy kullanma hakkı
Doğru cevap: C
Çözüm: Yönetime yazılı başvuru yapılması dilekçe hakkının kullanımına örnektir. Anayasa'nın 74. maddesi bu hakkı, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma haklarıyla birlikte düzenler.
Anayasa'da bireysel başvurunun temel dayanaklarından biri olan madde hangisidir?
- A) 23. madde
- B) 148. madde
- C) 49. madde
- D) 9. madde
- E) 4. madde
Doğru cevap: B
Çözüm: Anayasa'nın 148. maddesi Anayasa Mahkemesinin görevleri arasında bireysel başvuruların karara bağlanmasını da düzenler; ayrıntılar 6216 sayılı Kanundadır.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda, genel kural olarak önce hangi işlem yerine getirilmelidir?
- A) Olağan kanun yolları ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi
- B) TBMM'den özel izin alınması
- C) Yerel basına ilan verilmesi
- D) Siyasi parti üyeliğinden ayrılma
- E) Doğrudan Birleşmiş Milletler Genel Kuruluna dilekçe verilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Anayasa'nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Kanun, başvuru yollarının tüketilmesini temel kabul edilebilirlik koşulu olarak belirler. İstisnalar somut koşullara bağlıdır.
Aşağıdaki belgelerden hangisi hukuki niteliği bakımından tek başına uluslararası antlaşma sayılmayan bir bildirgedir?
- A) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
- B) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
- C) Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme
- D) Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme
- E) Çocuk Haklarına Dair Sözleşme
Doğru cevap: A
Çözüm: 1948 İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, BM Genel Kurulunca kabul edilmiş bir bildirgedir; kendi başına taraf devletler arasında akdedilmiş bir antlaşma değildir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru için, kural olarak nihai iç hukuk kararından itibaren geçerli başvuru süresi hangisidir?
- A) İki yıl
- B) On yıl
- C) Dört ay
- D) Yirmi dört saat
- E) On beş yıl
Doğru cevap: C
Çözüm: AİHS'nin 35. maddesindeki süre, 1 Şubat 2022 sonrasında verilen nihai iç hukuk kararları bakımından dört aydır. Eski altı ay bilgisi güncel değildir.
Anayasa'nın 90. maddesinde kanunla çatışma hâlinde önceliği düzenlenen antlaşma türü hangisidir?
- A) Yalnız özel şirketlerin anlaşması
- B) Her türlü teknik iş birliği protokolü
- C) Yerel okul aile birliği kararı
- D) Temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşma
- E) İmzalanmış ancak yürürlüğe girmemiş metin
Doğru cevap: D
Çözüm: 90. madde, usulüne göre yürürlüğe konulan temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konudaki uyuşmazlığını özel olarak çözer.
Aşağıdakilerden hangisi negatif statü haklarına örnek gösterilmeye en uygundur?
- A) Ücretsiz sağlık hizmeti talebi
- B) Sosyal güvenlik yardımı talebi
- C) Konut dokunulmazlığı
- D) Kamu bütçesinden burs talebi
- E) Belirli bir kamu hizmetine atanma talebi
Doğru cevap: C
Çözüm: Negatif statü hakları, devletten esas olarak müdahale etmeme beklenen koruma alanlarıdır. Konut dokunulmazlığı, özel alana haksız müdahalenin önlenmesini öne çıkarır.
Sosyal ve ekonomik haklar açısından, devletten hizmet ve destek talep etme ağırlığı bulunan hak grubuna ne denir?
- A) Salt negatif statü hakları
- B) Yalnız aktif seçme hakları
- C) Pozitif statü hakları
- D) Hiçbir statüye girmeyen keyfî talepler
- E) Sadece siyasi dokunulmazlıklar
Doğru cevap: C
Çözüm: Pozitif statü hakları sınıflandırması sosyal hak ve hizmetler için devletin edimde bulunmasını öne çıkarır; eğitim ve sağlık alanları bu bağlamda sık kullanılır.
Seçme, seçilme ve siyasi faaliyete katılma hakları öğretide hangi gruba örnektir?
- A) Yalnız kişisel veri hakları
- B) Salt pozitif statü hakları
- C) Sadece mülkiyet hakkı
- D) Yalnız negatif statü hakları
- E) Aktif statü hakları
Doğru cevap: E
Çözüm: Aktif statü hakları bireyin devlet yönetimi ve siyasal yaşama katılımını ifade eder. Seçme ve seçilme hakları Anayasa'nın 67. maddesiyle ilişkilidir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Avrupa Birliği Adalet Divanı arasındaki temel fark hangisidir?
- A) İkisi de BM Güvenlik Konseyinin alt komisyonudur
- B) İkisi de TBMM'ye bağlı ulusal mahkemelerdir
- C) İkisinin tek görevi üniversiteye öğrenci almaktır
- D) İkisi de Türkiye'deki idare mahkemeleridir
- E) İlki Avrupa Konseyi/AİHS sistemiyle, ikincisi Avrupa Birliği hukukuyla ilgilidir
Doğru cevap: E
Çözüm: AİHM, Avrupa Konseyinin AİHS koruma sistemi içindedir; AB Adalet Divanı ise Avrupa Birliği hukukunu yorumlar. Bu iki kurum sınavlarda sık karıştırılır.
Anayasa Mahkemesi kararlarının yasama, yürütme, yargı organları ve idareyi bağladığını belirten hüküm hangisidir?
- A) 153. madde
- B) 67. madde
- C) 24. madde
- D) 7. madde
- E) 1. madde
Doğru cevap: A
Çözüm: Anayasa'nın 153. maddesi AYM kararlarının Resmî Gazete'de yayımlanması ve bağlayıcılığına ilişkin esasları düzenler; kararlar ilgili organları bağlar.