Bir hak sınırlaması kanunla yapılmış ve meşru amaca dayanmıştır; fakat hakkın özünü ortadan kaldırmaktadır. Anayasa'nın 13. maddesine göre hangi değerlendirme doğrudur?
- A) İlk üç madde değiştirilebildiğinde sınırlama otomatik geçerli olur
- B) Kanun varsa hakkın özünün kaldırılması her zaman serbesttir
- C) Yalnız idarî makamın rızasıyla ölçülülük tamamen kalkar
- D) Mahkeme denetimi sadece özel hukuk sözleşmelerine uygulanır
- E) Kanunilik tek başına yetmez; özüne dokunma yasağı nedeniyle anayasal sorun vardır
Doğru cevap: E
Çözüm: 13. madde sınırlamanın kanuniliği yanında hakkın özü, demokratik toplum düzeni ve ölçülülük gibi güvenceler arar. Yalnız kanun çıkarmak müdahaleyi meşrulaştırmaz.
Okul, tüm öğrencilerin telefonlarını sınırsız süreyle aramakta ve özel içeriklerini saklamaktadır. 'Güvenlik' amacı ileri sürülse bile en doğru anayasal yorum hangisidir?
- A) Öğrenci olmak bütün temel hakların sona ermesi demektir
- B) Meşru amaç olsa da kanuni dayanak, gereklilik ve ölçülülük ayrıca denetlenir
- C) Sadece öğretmenin meslek yılına bakılarak ihlal kararı verilir
- D) Düşünce özgürlüğü bulunduğu için özel hayat hükümleri uygulanmaz
- E) İdarenin güvenlik demesi her türlü veri toplamayı meşru kılar
Doğru cevap: B
Çözüm: Özel hayat ve kişisel verilerin korunması haklarına müdahale, meşru amacın yanı sıra kanunilik ve ölçülülük açısından da incelenir. Genel ve sınırsız toplama sorun doğurabilir.
Bir öğretmen adayı, kamu görevine alınırken yalnız mezun olduğu mahallenin dikkate alındığını öğreniyor. Eşitlik ve kamu hizmetine giriş hakkı bakımından en doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Bu işlem anayasal ilkelerden tamamen bağımsızdır
- B) Görevle ilgili nesnel gerekçe yoksa 10. ve 70. maddeler yönünden ayrımcılık sorunu doğabilir
- C) Kamu görevine giriş Anayasa'da hiç düzenlenmemiştir
- D) Yerleşim mahallesi her zaman tek hukuki ölçüttür
- E) Her işe alım koşulu yalnız mülkiyet hakkının konusudur
Doğru cevap: B
Çözüm: Kamu hizmetlerine girişte görevin gerektirdiği nitelikler esas olmalıdır. Keyfî yerleşim yeri ayrımı eşitlik ilkesi ve 70. madde açısından sorun yaratabilir.
Bir kişi kanunun temel haklara ilişkin bir milletlerarası antlaşmayla aynı konuda çatıştığını ileri sürüyor. Uygulayıcı hangi adımı esas almalıdır?
- A) Antlaşmanın usulüne göre yürürlükte olup olmadığını ve çatışmanın temel hak konusuna ilişkinliğini araştırmalı
- B) Her imzalı anlaşmayı Anayasa'dan üstün kabul etmeli
- C) Hiçbir zaman 90. maddeyi dikkate almamalı
- D) Uyuşmazlıkta otomatik olarak yerel genelgeyi seçmeli
- E) Antlaşmanın adında 'Avrupa' bulunmuyorsa tümünü yok saymalı
Doğru cevap: A
Çözüm: 90. maddedeki özel üstünlük, usulüne göre yürürlüğe konmuş temel hak antlaşmalarıyla kanun arasında aynı konuda farklı hüküm bulunması hâline özgüdür.
Bir temel hak ihlali iddiasında kişi olağan mahkemeye hiç başvurmadan doğrudan Anayasa Mahkemesine gitmektedir. Genel kabul edilebilirlik kuralı yönünden hangi sorun vardır?
- A) Herkes önce Avrupa Birliği Adalet Divanına gitmelidir
- B) İç hukuk yolları hiçbir zaman önem taşımaz
- C) AYM yalnızca dernek başvurularını kabul eder
- D) Başvuru yollarını tüketme şartı kural olarak yerine getirilmemiştir
- E) Başvuru ancak Cumhurbaşkanı tarafından yapılabilir
Doğru cevap: D
Çözüm: Bireysel başvuru olağan kanun yollarının alternatifi değildir; temel kural, etkili olağan hukuk yollarının tüketilmesidir. İstisnalar somut olayda ayrıca değerlendirilir.
Bir başvurucu, idari düzenleyici işlemin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürüp hiçbir bireysel uygulama ve hak ihlali göstermiyor. AYM bireysel başvurusu açısından en doğru ifade hangisidir?
- A) Düzenleyici işlemlere karşı doğrudan bireysel başvuru kural olarak mümkün değildir
- B) Bireysel başvuruda yalnız vergi tarhiyatı incelenebilir
- C) Önce Avrupa Parlamentosundan görüş alınması zorunludur
- D) Her soyut iddia bireysel başvuruda otomatik kabul edilir
- E) AYM bütün yönetmelikleri ilk derece mahkemesi gibi kendiliğinden iptal eder
Doğru cevap: A
Çözüm: 6216 sayılı Kanun, yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemlere karşı doğrudan bireysel başvuruyu dışlar. Somut kamu gücü ihlali ve kabul edilebilirlik şartları aranır.
Bireysel başvuru sonucunda AYM bir hak ihlali tespit ettiğinde aşağıdaki yorumlardan hangisi isabetlidir?
- A) AYM her somut olayda doğrudan mahkûmiyet cezası belirler
- B) AYM bütün kamu görevlilerini kendiliğinden görevden alır
- C) İhlal ve sonuçlarının giderilmesi için hukuk düzeninin öngördüğü uygun tedbirler gündeme gelir
- D) Her ihlal kararı mutlaka yeni Anayasa yapılmasını gerektirir
- E) AYM kararları mahkemeler bakımından tavsiyeden ibarettir
Doğru cevap: C
Çözüm: AYM bireysel başvuru denetimi hak ihlali ve giderimle ilgilidir. İhlalin niteliğine göre yeniden yargılama, tazminat veya başka hukuki giderim yolu gündeme gelebilir.
Bir adayın hazırlık notunda 'AİHM'ye başvuru için son ulusal karardan sonra altı ayım var' yazıyor. 2026 kuralları açısından düzeltme hangisidir?
- A) AİHM'ye başvurularda hiç süre öngörülmemiştir
- B) Süre yalnız seçim dönemlerinde işlemektedir
- C) Süre her başvuruda kırk yıldır
- D) Genel süre dört aydır; altı ay bilgisi güncel uygulama için eskidir
- E) İç hukuk kararından itibaren yalnız on dakika vardır
Doğru cevap: D
Çözüm: AİHS'nin 35. maddesindeki genel başvuru süresi 1 Şubat 2022'den itibaren ilgili nihai kararlar için dört aya düşürülmüştür; eski altı ay bilgisi yanlış yönlendirir.
Bir öğretmen, 'İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi aynı tür bağlayıcı antlaşmalardır' diyor. Hangi düzeltme doğrudur?
- A) Bildirge BM Genel Kurul metnidir; AİHS ise taraf devletler arasında hukuken bağlayıcı sözleşmedir
- B) Bildirge yalnız Avrupa Birliği üyelerine uygulanır
- C) Bildirge ilk defa 2004 yılında kabul edilmiştir
- D) Her iki belge yalnız okul içi disiplin yönetmeliğidir
- E) AİHS uluslararası hukukla ilgili değildir
Doğru cevap: A
Çözüm: 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, uluslararası antlaşma biçiminde değildir. AİHS ise taraf devletlerin yükümlülüklerini düzenleyen bir sözleşmedir.
Bir yönetici 'Olağanüstü hâlde bütün haklar koşulsuz ve sınırsız kaldırılabilir' diyor. Anayasa'nın 15. maddesi bakımından hangi yanıt doğrudur?
- A) Durumun gerektirdiği ölçü ve milletlerarası yükümlülükler ile çekirdek güvenceler gözetilmelidir
- B) Olağanüstü hâl Anayasa'nın tamamen yürürlükten kalkmasıdır
- C) İşkence yasağı yalnız okul yöneticisinin tercihine bağlıdır
- D) Yargısal başvuru her koşulda hukuk dışıdır
- E) Sınırlama için hiçbir normatif sınır yoktur
Doğru cevap: A
Çözüm: 15. madde olağanüstü dönemlerde dahi milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükleri, durumun gerektirdiği ölçüyü ve dokunulamayacak çekirdek güvenceleri korur.
Bir kişi yalnız bir suç isnadı bulunduğu için toplum önünde kesin suçlu ilan ediliyor. Hangi iki anayasal başlık birlikte önem taşır?
- A) Uluslararası ticaret ve gümrük birliği
- B) Vergi yükümlülüğü ve millî marş
- C) Yasama organının toplantı dönemi ve il sınırları
- D) Yalnız bütçe kanunu ve seçim çevresi
- E) Masumiyet karinesi ve kişinin maddi-manevi varlığının korunması
Doğru cevap: E
Çözüm: Suçluluk kesin hükümle saptanmadan kişiye suçlu muamelesi yapılması 38. maddeyi gündeme getirir; kişinin onur ve manevi varlığı da ilgili diğer güvencelerle korunur.
Bir öğrenci bilimsel görüş bildirdiği için disiplin tehdidiyle susturuluyor. Eğitim hakkının yanında hangi iki anayasal özgürlük özellikle birlikte değerlendirilmelidir?
- A) Yalnız seyahat ve miras hakları
- B) Bütçe denetimi ve veraset vergisi
- C) İthalat vergisi ve seçmen kütüğü
- D) Düşünceyi açıklama ve bilim-sanat hürriyeti
- E) Yalnız konut edinme ve ticaret yapma
Doğru cevap: D
Çözüm: Bilimsel bir görüşün açıklanması Anayasa'nın 26 ve 27. maddelerindeki özgürlüklerle ilgilidir. Eğitim ortamındaki müdahale 42. maddeyle bağlantılı incelenebilir.
Bir okul müdürü öğrencilerin özel sağlık bilgilerini herkese açık panoya asıyor. Verilerin bireyle bağlantılı olmasından hareketle hangi hukuki sorun en açıktır?
- A) Yalnız seçme yaşının belirlenmesi
- B) Kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliğine müdahale
- C) Başkent düzenlemesinin değiştirilmesi
- D) Sadece yasama dokunulmazlığının kaldırılması
- E) Uluslararası deniz hukukunun ihlali
Doğru cevap: B
Çözüm: Sağlık bilgileri kişinin özel yaşamına ilişkin hassas verilerdir. Anayasa'nın 20. maddesindeki kişisel veri ve özel hayat güvenceleri nedeniyle korunmaları gerekir.
İdare, aynı durumda bulunan iki öğrenciye farklı işlem yapıyor; fark için nesnel ve makul bir gerekçe bulunmuyor. 'Her farklı uygulama eşitsizliktir' iddiasına karşı doğru sonuç nedir?
- A) Eşitlik ilkesi sadece özel şirketleri bağlar
- B) Eşitlik ilkesinde gerekçe değerlendirmesi hiçbir zaman yapılmaz
- C) Her farklılık değil; nesnel ve makul gerekçeden yoksun farklı muamele eşitlik sorunu doğurabilir
- D) Eşitlik yalnız mülkiyet işlemlerinde uygulanır
- E) Devlet bütün kişilere her koşulda bire bir aynı sonucu vermek zorundadır
Doğru cevap: C
Çözüm: Eşitlik ilkesi, haklı sebebe dayanan farklı uygulamaları kategorik biçimde yasaklamaz. Nesnel gerekçe bulunmayan keyfî ayrımın anayasal denetimi gerekir.
Bir kişinin düşünce özgürlüğü kapsamında içten kanaatini açıklamaya zorlandığı iddia ediliyor. Aşağıdakilerden hangisi daha doğru bir ayrımdır?
- A) Bütün kanaatlerin devletçe önceden onaylanması gerekir
- B) Kanaati açıklamamak mutlaka anayasal suçtur
- C) Kanaat sahibi olma özgürlüğü ile kanaati açıklama özgürlüğünün koruma alanları ayrıdır
- D) Düşünce yalnız basılı gazete yoluyla korunur
- E) Kişinin içsel düşüncesi hiçbir hakla korunmaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Anayasa'nın 25. maddesi düşünce ve kanaat hürriyetini, 26. maddesi bunları açıklama ve yayma hürriyetini düzenler. İçsel kanaat ile dışa vurum ayrılmalıdır.
Bir kamu kurumu, başvurulara yanıt verilmesi konusunda Anayasa'daki dilekçe hakkını yok sayıp yalnız sözlü rica kabul edeceğini bildiriyor. Hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Bütün idari başvurular yasama işlemidir
- B) Dilekçe hakkı sadece siyasi partilere tanınmıştır
- C) Dilekçe hakkı anayasal güvencedir; idarenin tek taraflı tercihiyle etkisizleştirilemez
- D) İdarenin sözlü rica seçimi Anayasa'nın üstündedir
- E) 74. madde konut dokunulmazlığına ayrılmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Anayasa'nın 74. maddesi dilekçe hakkını güvence altına alır. İdare, hakkın kullanılmasını hukukî dayanağı olmadan salt kendi çalışma tercihiyle ortadan kaldıramaz.
Bir değerlendirmede I. İlk üç anayasal madde değiştirilemez. II. Dördüncü madde bu güvenceyi düzenler. III. Kanunla ilk üç maddenin değiştirilmesi teklif edilebilir. Hangileri doğrudur?
- A) II ve III
- B) I ve II
- C) Yalnız III
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Anayasa'nın 4. maddesi ilk üç maddenin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini söyler. Üçüncü önerme yasağa açıkça aykırıdır.
Aşağıdaki yargılardan hangisi ulusal ve uluslararası insan hakları denetimi ilişkisini doğru açıklar?
- A) AİHM yalnız devletlerarası ticaret sözleşmelerine bakar
- B) AYM ile AİHM aynı kurumun iki adıdır
- C) AİHM Türkiye'deki her davanın ilk derece mahkemesidir
- D) AYM Avrupa Birliğinin yargı organıdır
- E) AYM anayasal bireysel başvuruyu, AİHM AİHS kapsamındaki uluslararası başvuruyu inceler
Doğru cevap: E
Çözüm: AYM Türkiye'de anayasal yargı organıdır; AİHM Avrupa Konseyi bünyesinde AİHS denetimi yapar. Her iki başvuru yolunun konu ve kabul edilebilirlik şartları farklıdır.
Bir öğretmen sınıfa 'Haklar sınırsızdır; kamu yararı sözü geçerse bütün haklar otomatik sona erer' diyor. Doğru anayasal düzeltme hangisidir?
- A) Hukuk devleti hakların incelenmesini yasaklar
- B) Her hak sadece sınav puanına göre tanınır
- C) Bütün haklar idari yazıyla süresiz kaldırılabilir
- D) Haklar güvence altındadır; sınırlama ancak Anayasa'nın öngördüğü koşullar ve ölçülülükle mümkündür
- E) Kanunla sınırlama hiçbir hak için gerekli değildir
Doğru cevap: D
Çözüm: Anayasa'nın 13. maddesi hakların sınırlandırılmasında kanunilik ve ölçülülük başta olmak üzere birçok güvence öngörür; sınırsız özgürlük de sınırsız müdahale de doğru değildir.
Bir idari kararın hukuka aykırılığı iddiasıyla mahkemeye gidiliyor. 'İdarenin bütün eylem ve işlemleri yargı denetimine tabidir' temel güvencesi hangi maddede yer alır?
- A) 1. maddede
- B) 42. maddede
- C) 24. maddede
- D) 3. maddede
- E) 125. maddede
Doğru cevap: E
Çözüm: Anayasa'nın 125. maddesi idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu temel ilke olarak düzenler; anayasal istisnalar ayrıca gözetilir.