Orta Asya'da kurulan ve Türk tarihinin bilinen en eski büyük siyasi teşkilatlarından biri olan devlet hangisidir?
- A) Türkiye Selçuklu Devleti
- B) Uygur Devleti
- C) Asya Hun Devleti
- D) Gazne Devleti
- E) Harzemşahlar
Doğru cevap: C
Çözüm: Asya Hun Devleti, Türk tarihinin bilinen en eski büyük siyasi teşkilatları arasındadır. Diğer seçeneklerdeki devletler daha sonraki dönemlere aittir.
Türk askerî teşkilatında onlu sisteme geçilmesi hangi hükümdarın adıyla ilişkilendirilir?
- A) Satuk Buğra Han
- B) Mete Han
- C) Bumin Kağan
- D) Sultan Sencer
- E) Bilge Kağan
Doğru cevap: B
Çözüm: Mete Han, MÖ 209 dolaylarında Hun ordusunu onlu düzene göre teşkilatlandırmasıyla bilinir. Bu düzen ordunun sevk ve idaresini kolaylaştırmıştır.
Tarihte 'Türk' adını resmî devlet adı olarak kullanan ilk siyasi teşkilat hangisidir?
- A) Gazne Devleti
- B) Avar Kağanlığı
- C) I. Kök Türk Devleti
- D) Asya Hun Devleti
- E) Karahanlı Devleti
Doğru cevap: C
Çözüm: 552'de kurulan I. Kök Türk Devleti, Türk adını resmî siyasi kimliğinde kullanması bakımından ayırt edilir. Bu durum önceki Türk topluluklarının varlığını inkâr etmez.
552 yılında I. Kök Türk Devleti'ni kuran hükümdar kimdir?
- A) Tuğrul Bey
- B) Kutluk Kağan
- C) Mete Han
- D) Bögü Kağan
- E) Bumin Kağan
Doğru cevap: E
Çözüm: Bumin Kağan, 552'de Avar egemenliğine karşı başarı elde ederek I. Kök Türk Devleti'ni kurmuştur. Kutluk Kağan ise ikinci Kök Türk siyasi teşkilatıyla ilgilidir.
682 yılında II. Kök Türk Devleti'ni yeniden kuran hükümdar kimdir?
- A) Bumin Kağan
- B) Bögü Kağan
- C) Mete Han
- D) Alp Arslan
- E) Kutluk (İlteriş) Kağan
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutluk Kağan, İlteriş unvanıyla 682'de II. Kök Türk Devleti'ni kurmuştur. Bumin Kağan'ın 552'de kurduğu ilk Kök Türk teşkilatından farklı bir dönemdir.
II. Kök Türk Devleti döneminde devlet yönetimine öğütleriyle katkıda bulunan ünlü devlet adamı kimdir?
- A) Kaşgarlı Mahmud
- B) Yusuf Has Hacib
- C) Tonyukuk
- D) Edip Ahmet Yüknekî
- E) Nizamülmülk
Doğru cevap: C
Çözüm: Tonyukuk, II. Kök Türk döneminde siyaset ve askerlik alanında görev yapmış önemli bir devlet adamıdır. Adı Orhun Yazıtları'nda da yer alır.
744'te Kök Türk hâkimiyetinin sona ermesinden sonra Orta Asya'da öne çıkan Türk devleti hangisidir?
- A) Gazne Devleti
- B) Karahanlı Devleti
- C) Türkiye Selçuklu Devleti
- D) Uygur Devleti
- E) Büyük Selçuklu Devleti
Doğru cevap: D
Çözüm: 744 yılında Uygur Devleti kurulmuş ve Orta Asya siyasetinde öne çıkmıştır. Yerleşik yaşam, ticaret ve kültürel üretim bu devletin belirgin yönlerindendir.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdar ailesine verildiği inancının adı nedir?
- A) İkta sistemi
- B) Tımar sistemi
- C) Ahilik
- D) Kut anlayışı
- E) Devşirme sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kut anlayışı hükümdarlık yetkisinin ilahi kaynaklı kabul edilmesidir. Bu düşünce hanedan üyelerinin yönetimde hak iddia edebilmesiyle ilişkilidir.
Eski Türklerde toplumsal hayatı düzenleyen ve yazılı olmayan geleneksel hukuk kuralları hangi kavramla ifade edilir?
- A) Kurgan
- B) Töre
- C) Balbal
- D) İkta
- E) Yuğ
Doğru cevap: B
Çözüm: Töre, eski Türk toplumunda sosyal ve siyasi yaşamı düzenleyen geleneksel hukuk kurallarının bütünüdür. İkta ise Türk-İslam devletlerinin gelir düzenlemesiyle ilgilidir.
Eski Türk devletlerinde önemli siyasi meselelerin görüşüldüğü danışma meclisine ne ad verilir?
- A) Lonca
- B) Darüşşifa
- C) Divan-ı Arz
- D) Nizamiye
- E) Kurultay (toy)
Doğru cevap: E
Çözüm: Kurultay, kağan ve devlet ileri gelenlerinin önemli meseleleri görüştüğü danışma meclisidir. Son karar yetkisinin hükümdarda olması danışma işlevini ortadan kaldırmaz.
Eski Türk siyasi teşkilatında ülkenin doğu ve batı kesimlerinin ayrı yöneticilerce idare edilmesine ne ad verilir?
- A) Gulam sistemi
- B) İkta sistemi
- C) Dirlik sistemi
- D) İkili teşkilat
- E) Devşirme sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: İkili teşkilatta devletin farklı kanatları hanedan üyeleri veya yetkili yöneticiler eliyle yönetilirdi. Bu uygulama geniş coğrafyaların yönetimini kolaylaştırabilir.
Eski Türklerde ölen kişinin ardından düzenlenen cenaze ve anma töreni hangi adla bilinir?
- A) Yuğ
- B) Sığır
- C) Şölen
- D) Kurultay
- E) Nevruz
Doğru cevap: A
Çözüm: Yuğ, ölen kişi için düzenlenen yas ve anma törenidir. Sığır av töreni, şölen ise toplu eğlence ve ziyafet anlamında kullanılır.
İslamiyet öncesi Türk kültüründe ölen kişinin gömüldüğü mezar yapısı için kullanılan ad hangisidir?
- A) Medrese
- B) Kurgan
- C) Kervansaray
- D) Darüşşifa
- E) Ribat
Doğru cevap: B
Çözüm: Kurgan, eski Türk kültüründe mezar yapısını ifade eder. Kurganlardan çıkarılan eşyalar toplumun sanat, inanç ve günlük yaşamına ilişkin kanıtlar sunar.
İslamiyet öncesi Türk sözlü edebiyatında ölen kişinin ardından söylenen yas şiirlerine ne ad verilir?
- A) Sagu
- B) Sav
- C) Mesnevi
- D) Koşuk
- E) Hikmet
Doğru cevap: A
Çözüm: Sagu, ölümün ardından duyulan üzüntüyü dile getiren şiirdir. Sav atasözü, koşuk ise genellikle doğa, sevgi ve kahramanlık temalı şiirlerdir.
I. Kök Türk Devleti'nin kuruluşu, II. Kök Türk Devleti'nin kuruluşu, Uygur Devleti'nin kuruluşu ve Uygur Kağanlığı'nın sona ermesi olaylarının tarih sırası hangisidir?
- A) 552 – 682 – 744 – 840
- B) 552 – 682 – 840 – 744
- C) 744 – 552 – 682 – 840
- D) 682 – 552 – 744 – 840
- E) 552 – 744 – 682 – 840
Doğru cevap: A
Çözüm: I. Kök Türk Devleti 552'de, II. Kök Türk Devleti 682'de, Uygur Devleti 744'te kurulmuş; Orta Asya'daki Uygur Kağanlığı 840'ta sona ermiştir.
Talas Savaşı, Uygur Kağanlığı'nın yıkılışı, Dandanakan Savaşı ve Malazgirt Savaşı'nın kronolojik dizilişi hangisidir?
- A) 840 – 751 – 1040 – 1071
- B) 751 – 840 – 1071 – 1040
- C) 751 – 840 – 1040 – 1071
- D) 751 – 1040 – 840 – 1071
- E) 1040 – 751 – 840 – 1071
Doğru cevap: C
Çözüm: Talas 751'de, Uygur Kağanlığı'nın yıkılışı 840'ta, Dandanakan 1040'ta ve Malazgirt 1071'de gerçekleşmiştir. Yüzyılları karşılaştırarak elemek kolaydır.
Bir tarihçi, 'Kök Türkler siyasi öğüt metinleri bıraktı; Uygurlar ise yerleşik kentlerde kitap ve resim sanatını geliştirdi.' diyor. Bu karşılaştırmadan hangisine kesinlikle ulaşılabilir?
- A) Türk topluluklarının kültürel üretimi farklı alanlarda gelişmiştir.
- B) Uygurlar siyasi teşkilat kuramamıştır.
- C) Uygurlarda ticari hayat hiç gelişmemiştir.
- D) Kök Türkler yazıyı hiç kullanmamıştır.
- E) İki topluluk da tarih boyunca yalnız aynı kentte yaşamıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Orhun Yazıtları Kök Türk yazılı kültürünü, Uygur kentleri ise başka üretim alanlarını gösterir. Veriler hiçbir topluluğun diğer alanlardan bütünüyle uzak kaldığını kanıtlamaz.
Kut anlayışı ile ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaşılabilmesi birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki sorunlardan hangisinin ortaya çıkması daha olasıdır?
- A) Devletler arasında bütün savaşların bitmesi
- B) Taht mücadelelerinin yaşanması
- C) Hükümdarlığın mutlaka seçimle sona ermesi
- D) Hanedan üyelerinin yönetim hakkının kalkması
- E) Kurultayların tümüyle yasaklanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Yönetme yetkisinin hanedana ait görülmesi, birden çok üyenin iktidar talebini meşrulaştırabilir. Bu durum taht mücadeleleri ve siyasi parçalanma riskini artırabilir.
Eski Türklerde 'boy', 'budun' ve 'il' kavramlarının küçükten büyüğe toplumsal-siyasi örgütlenme sırası hangisidir?
- A) Boy – İl – Budun
- B) İl – Boy – Budun
- C) Boy – Budun – İl
- D) Budun – Boy – İl
- E) Budun – İl – Boy
Doğru cevap: C
Çözüm: Boy, aynı topluluk içindeki daha küçük örgütlenmeyi; budun, boylar bütününü; il ise devlet teşkilatını ifade eder. Bu nedenle sıralama boy, budun, il biçimindedir.
Bir kazıda bir mezar çevresinde taş heykeller, mezarda da at koşum takımları bulunuyor. Bu bulguların incelenmesinde hangi kavram ikilisi daha doğrudan kullanılır?
- A) İkta ve medrese
- B) Balbal ve kurgan
- C) Divan ve atabeg
- D) Kervansaray ve ribat
- E) Ahilik ve lonca
Doğru cevap: B
Çözüm: Balbal mezar çevresinde görülen taş figürlerle, kurgan ise mezar yapısıyla ilişkilidir. At koşum takımları da dönemin günlük ve inanç hayatına ışık tutar.