Atabetü'l-Hakayık adlı öğretici eserin yazarı kimdir?
- A) Hoca Ahmet Yesevî
- B) Edip Ahmet Yüknekî
- C) Kaşgarlı Mahmud
- D) Fuzûlî
- E) Yusuf Has Hacib
Doğru cevap: B
Çözüm: Edip Ahmet Yüknekî'nin Atabetü'l-Hakayık adlı eseri, ahlak ve erdem gibi konuları işler. Eser, erken Türk-İslam edebiyatının öğretici metinlerindendir.
Divân-ı Hikmet adlı tasavvufi şiirlerle ilişkilendirilen mutasavvıf kimdir?
- A) Yusuf Has Hacib
- B) Hoca Ahmet Yesevî
- C) Kaşgarlı Mahmud
- D) Edip Ahmet Yüknekî
- E) Nizamülmülk
Doğru cevap: B
Çözüm: Hoca Ahmet Yesevî'nin hikmet geleneği, Türkçe tasavvuf anlayışının yayılmasında etkili olmuştur. Divân-ı Hikmet onun adıyla ilişkilendirilen şiirleri içerir.
Hindistan seferleriyle tanınan Gazneli hükümdar kimdir?
- A) Bumin Kağan
- B) II. Kılıç Arslan
- C) Satuk Buğra Han
- D) Gazneli Mahmud
- E) Alp Arslan
Doğru cevap: D
Çözüm: Gazneli Mahmud'un Hindistan'a düzenlediği seferler Gazne Devleti'nin bölgedeki siyasi etkisini genişletmiştir. Bu seferler Türk-İslam tarihi kapsamında ele alınır.
1040 Dandanakan Savaşı hangi devletin kuruluş sürecinde belirleyici olmuştur?
- A) Uygur Devleti
- B) Asya Hun Devleti
- C) Büyük Selçuklu Devleti
- D) Karamanoğulları Beyliği
- E) Türkiye Selçuklu Devleti
Doğru cevap: C
Çözüm: 1040 Dandanakan Savaşı'nda Selçukluların Gaznelileri yenmesi Büyük Selçuklu Devleti'nin bağımsız güç olarak ortaya çıkmasını sağlamıştır.
1071 Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusunu yenen Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) Sultan Alp Arslan
- B) I. Alâeddin Keykubad
- C) Sultan Sencer
- D) II. Kılıç Arslan
- E) Tuğrul Bey
Doğru cevap: A
Çözüm: 1071'de Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan, Malazgirt'te Bizans ordusunu yenmiştir. Zafer, Anadolu'da Türk yerleşimini ve siyasi örgütlenmesini hızlandırmıştır.
Anadolu'da Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurucusu kabul edilen kişi kimdir?
- A) İstemi Yabgu
- B) Bumin Kağan
- C) Gazneli Mahmud
- D) Sultan Sencer
- E) Kutalmışoğlu Süleyman Şah
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Anadolu'da Türkiye Selçuklu Devleti'nin kuruluşuyla ilişkilendirilir. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucularından Tuğrul Bey'le karıştırılmamalıdır.
Büyük Selçuklu Devleti'nde Nizamiye medreselerinin kurulmasında rol oynayan vezir kimdir?
- A) Ahi Evran
- B) Tonyukuk
- C) Piri Reis
- D) Nizamülmülk
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: D
Çözüm: Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk, Nizamiye medreselerinin yaygınlaşmasında önemli rol oynamıştır. Bu kurumlar eğitim ve bilim hayatını desteklemiştir.
Selçuklu yönetimindeki ikta uygulamasında belirli toprak gelirlerinin hizmet karşılığı tahsis edilmesinin temel amaçlarından biri nedir?
- A) Ordunun ihtiyaçlarını tamamen dış ticaretten karşılamak
- B) Askerî ve idari hizmetlerin finansmanını sağlamak
- C) Eğitimi tümüyle durdurmak
- D) Bütün vergileri kaldırmak
- E) Toprağı herkes için vergiden muaf tutmak
Doğru cevap: B
Çözüm: İkta sisteminde toprağın mülkiyeti devredilmeden gelirleri belirli görevlere ayrılabilirdi. Böylece askerî ve idari hizmetlerin giderleri karşılanırdı.
1048 Pasinler Savaşı, Selçukluların aşağıdaki hangi güçle mücadelesi kapsamında değerlendirilir?
- A) Bizans İmparatorluğu
- B) Osmanlı Devleti
- C) Safevi Devleti
- D) Roma Cumhuriyeti
- E) Moğol İmparatorluğu
Doğru cevap: A
Çözüm: 1048 Pasinler Savaşı, Selçuklular ile Bizans kuvvetleri arasındaki mücadele kapsamında ele alınır. Savaş, Anadolu'ya yönelik Türk akınlarının erken evresindedir.
1176 Miryokefalon Savaşı'nda Bizans ordusunu yenen Türkiye Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) II. Kılıç Arslan
- B) Sultan Alp Arslan
- C) Sultan Sencer
- D) Bumin Kağan
- E) Tuğrul Bey
Doğru cevap: A
Çözüm: Miryokefalon'da II. Kılıç Arslan'ın Bizans'a karşı kazandığı zafer, Anadolu'daki Türk hâkimiyetinin kalıcılığını pekiştiren dönüm noktalarındandır.
1243 Kösedağ Savaşı'nın Türkiye Selçuklu Devleti üzerindeki temel sonucu hangisidir?
- A) Bizans'ın Anadolu'yu tamamen terk etmesi
- B) İstanbul'un fethedilmesi
- C) Moğol nüfuzunun artması ve merkezî otoritenin zayıflaması
- D) Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk kez kurulması
- E) I. Kök Türk Devleti'nin ortaya çıkması
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye Selçuklularının 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesi siyasi bağımlılığı ve merkezî otoritenin zayıflamasını artırmıştır.
Erzurum çevresinde hüküm sürmüş ilk dönem Anadolu Türk beyliklerinden biri hangisidir?
- A) Artuklular
- B) Aydınoğulları
- C) Saltuklular
- D) Karamanoğulları
- E) Danişmentliler
Doğru cevap: C
Çözüm: Saltuklular, Anadolu'da Malazgirt sonrasında ortaya çıkan ilk dönem Türk beyliklerinden biridir ve özellikle Erzurum çevresindeki varlığıyla tanınır.
Türkiye Selçuklularının kervansaraylar yaptırması öncelikle hangi ekonomik faaliyeti desteklemiştir?
- A) Yalnızca deniz avcılığını
- B) Sadece madenciliği
- C) Dış ticaretin bütünüyle yasaklanmasını
- D) Tarım arazilerinin tamamen terk edilmesini
- E) Uzun mesafeli kara ticaretini
Doğru cevap: E
Çözüm: Kervansaraylar tüccarların ve kervanların konaklamasını, dinlenmesini ve güvenliğini kolaylaştırmıştır. Böylece ticaret yollarının işleyişi desteklenmiştir.
Miryokefalon (1176) ve Kösedağ (1243) savaşlarının Türkiye Selçukluları üzerindeki etkileri için hangi karşılaştırma doğrudur?
- A) Miryokefalon Türk hâkimiyetini pekiştirmiş, Kösedağ merkezî gücü zayıflatmıştır.
- B) Miryokefalon'da Selçuklular yıkılmıştır.
- C) İkisi de Moğollara karşı kazanılmıştır.
- D) İki savaş da 11. yüzyılda yaşanmıştır.
- E) Kösedağ Anadolu'daki ilk Türk devletini kurmuştur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Miryokefalon zaferi Anadolu'da Türk siyasi varlığını güçlendirmiştir. Kösedağ yenilgisi ise Moğol nüfuzunu artırıp Türkiye Selçuklu otoritesini sarsmıştır.
1040 Dandanakan ve 1071 Malazgirt savaşları karşılaştırıldığında hangi yargı doğru olur?
- A) Malazgirt Büyük Selçuklu Devleti kurulmadan önce yapılmıştır.
- B) Dandanakan Bizans'a, Malazgirt Gaznelilere karşıdır.
- C) İki savaşın da rakibi Moğollardır.
- D) İki savaşın da yılı 1040'tır.
- E) Dandanakan Gaznelilere, Malazgirt Bizans'a karşı yapılmıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Dandanakan'da Selçuklular Gaznelileri yenerek bağımsızlıklarını güçlendirmiştir. Malazgirt'te ise Alp Arslan komutasındaki ordu Bizans'ı yenmiştir.
Bir öğrenci I. 'Nizamülmülk – Nizamiye medreseleri', II. 'Ahi Evran – Ahilik', III. 'Kaşgarlı Mahmud – Siyasetname' yazmıştır. Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız I
- C) II ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Nizamülmülk Nizamiye medreseleri ve Siyasetname ile, Ahi Evran Ahilik geleneğiyle ilişkilidir. Kaşgarlı Mahmud'un eseri Divânü Lûgati't-Türk'tür.
Türk-İslam devletlerinde ikta gelirleriyle askerî hizmetin karşılanması ve kervansaraylarla ticaretin desteklenmesi bir arada ele alındığında hangi sonuca ulaşılır?
- A) Orduların yalnız gönüllülerden oluştuğuna
- B) Toprağın tümünün özel mülkiyete verildiğine
- C) Ticaretin yasaklandığına
- D) Ekonomik kaynakların hem savunma hem ticaret için örgütlendiğine
- E) Devletlerin hiç vergi almadığına
Doğru cevap: D
Çözüm: İkta uygulaması kamu ve askerî hizmetlerin finansmanına; kervansaraylar ulaşım ve ticaretin güvenliğine hizmet eder. İkisi ekonomik kaynakların farklı amaçlarla düzenlendiğini gösterir.
I. 'Orhun Yazıtları – II. Kök Türk', II. 'Mani dininin sarayda etkisi – Uygurlar', III. 'Türkçenin güçlü yazı dili olması – Karahanlılar' eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) II ve III
- C) I ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun Yazıtları II. Kök Türk çağına, Mani dininin saray çevresinde benimsenmesi Uygurlara, erken Türk-İslam yazılı eserleri de Karahanlılara bağlanır.
Bozkır yaşamında hayvancılığın ağırlığı, Uygurlarda şehirlerin gelişmesi ve Türkiye Selçuklularında kervansarayların yapılması bir arada değerlendirildiğinde hangi yargı desteklenir?
- A) Türk toplumlarının ekonomik faaliyetleri yer ve zamana göre çeşitlenmiştir.
- B) Türk toplulukları hiçbir zaman tarım yapmamıştır.
- C) Yerleşik yaşam Türk tarihinde hiç görülmemiştir.
- D) Bütün Türk devletlerinde tek geçim kaynağı ticarettir.
- E) Kervansaraylar yalnız dinî amaçlarla yapılmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Hayvancılık bozkır yaşamında belirgin, tarım ve şehirli üretim Uygurlarda, ticaret kurumları ise Selçuklularda önemlidir. Bu örnekler tek tip ekonomi varsayımını çürütür.
'Hükümdarın buyruğuyla bütün yazıtlar kaldırılmış; buna karşın Türklerin geçmişine dair hiçbir bilgi kalmamıştır.' yargısı neden Orhun Yazıtları açısından yanlıştır?
- A) Çünkü yazıtlar sadece Farsça hazırlanmıştır.
- B) Çünkü yazıtlar 20. yüzyılda yazılmıştır.
- C) Çünkü yazıtlar Anadolu Selçuklu dönemi vakfiyeleridir.
- D) Çünkü yazıtlar yalnız denizcilik haritalarıdır.
- E) Çünkü Orhun Yazıtları Türklerin siyasal ve toplumsal geçmişine ilişkin doğrudan bilgiler içerir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun Yazıtları'nda devletin kuruluş, mücadele ve yönetim süreçleri anlatılır. Bu nedenle siyasi-toplumsal tarih için birincil kaynak niteliğindedir.