İslamiyet öncesi Türk devletlerinde yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdar ailesine verildiği inancının adı nedir?
- A) İkta sistemi
- B) Tımar sistemi
- C) Ahilik
- D) Kut anlayışı
- E) Devşirme sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kut anlayışı hükümdarlık yetkisinin ilahi kaynaklı kabul edilmesidir. Bu düşünce hanedan üyelerinin yönetimde hak iddia edebilmesiyle ilişkilidir.
Eski Türklerde toplumsal hayatı düzenleyen ve yazılı olmayan geleneksel hukuk kuralları hangi kavramla ifade edilir?
- A) Kurgan
- B) Töre
- C) Balbal
- D) İkta
- E) Yuğ
Doğru cevap: B
Çözüm: Töre, eski Türk toplumunda sosyal ve siyasi yaşamı düzenleyen geleneksel hukuk kurallarının bütünüdür. İkta ise Türk-İslam devletlerinin gelir düzenlemesiyle ilgilidir.
Eski Türk devletlerinde önemli siyasi meselelerin görüşüldüğü danışma meclisine ne ad verilir?
- A) Lonca
- B) Darüşşifa
- C) Divan-ı Arz
- D) Nizamiye
- E) Kurultay (toy)
Doğru cevap: E
Çözüm: Kurultay, kağan ve devlet ileri gelenlerinin önemli meseleleri görüştüğü danışma meclisidir. Son karar yetkisinin hükümdarda olması danışma işlevini ortadan kaldırmaz.
Eski Türk siyasi teşkilatında ülkenin doğu ve batı kesimlerinin ayrı yöneticilerce idare edilmesine ne ad verilir?
- A) Gulam sistemi
- B) İkta sistemi
- C) Dirlik sistemi
- D) İkili teşkilat
- E) Devşirme sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: İkili teşkilatta devletin farklı kanatları hanedan üyeleri veya yetkili yöneticiler eliyle yönetilirdi. Bu uygulama geniş coğrafyaların yönetimini kolaylaştırabilir.
Eski Türklerde ölen kişinin ardından düzenlenen cenaze ve anma töreni hangi adla bilinir?
- A) Yuğ
- B) Sığır
- C) Şölen
- D) Kurultay
- E) Nevruz
Doğru cevap: A
Çözüm: Yuğ, ölen kişi için düzenlenen yas ve anma törenidir. Sığır av töreni, şölen ise toplu eğlence ve ziyafet anlamında kullanılır.
İslamiyet öncesi Türk kültüründe ölen kişinin gömüldüğü mezar yapısı için kullanılan ad hangisidir?
- A) Medrese
- B) Kurgan
- C) Kervansaray
- D) Darüşşifa
- E) Ribat
Doğru cevap: B
Çözüm: Kurgan, eski Türk kültüründe mezar yapısını ifade eder. Kurganlardan çıkarılan eşyalar toplumun sanat, inanç ve günlük yaşamına ilişkin kanıtlar sunar.
İslamiyet öncesi Türk sözlü edebiyatında ölen kişinin ardından söylenen yas şiirlerine ne ad verilir?
- A) Sagu
- B) Sav
- C) Mesnevi
- D) Koşuk
- E) Hikmet
Doğru cevap: A
Çözüm: Sagu, ölümün ardından duyulan üzüntüyü dile getiren şiirdir. Sav atasözü, koşuk ise genellikle doğa, sevgi ve kahramanlık temalı şiirlerdir.
Orhun Yazıtları'nda yöneticilerin halka öğüt vermesi ve geçmişteki hataları anlatması, metinlerin hangi işlevini öne çıkarır?
- A) Denizcilik rotalarını gösterme
- B) Yalnızca tarım tekniklerini açıklama
- C) Yalnızca dinî ayin tarif etme
- D) Ticari fiyat listesi düzenleme
- E) Siyasi tecrübe ve yönetim anlayışını aktarma
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun Yazıtları, tarihî olayları açıklarken hükümdarın halka ve gelecekteki yöneticilere öğütlerini de içerir. Bu yönüyle siyasi hafıza ve yönetim düşüncesi aktarır.
Uygurların kentler kurmaları, tarımla ilgilenmeleri ve ticareti geliştirmeleri aşağıdaki hangi olguyla daha yakından ilişkilidir?
- A) Göçebe hayatın tek geçim biçimi olması
- B) Yerleşik yaşamın güçlenmesi
- C) Ticaret yollarının önemini yitirmesi
- D) Yazının tamamen terk edilmesi
- E) Şehirlerin ortadan kalkması
Doğru cevap: B
Çözüm: Uygur siyasi ve kültürel hayatında yerleşik merkezlerin, tarımın ve ticaretin önem kazanması şehirli yaşamın güçlendiğini gösterir. Bu durum tüm bozkır unsurlarının yok olduğu anlamına gelmez.
Eski Türk devletlerinde kutsal ve siyasi merkez olarak önem verilen Ötüken hangi coğrafyada yer alır?
- A) Hindistan'ın güneyinde
- B) Balkanlar'da
- C) İber Yarımadası'nda
- D) Orta Asya'da
- E) Kuzey Afrika'da
Doğru cevap: D
Çözüm: Ötüken, Orta Asya bozkırındaki Türk devletleri için siyasi ve sembolik merkez niteliği taşımıştır. Orhun çevresiyle beraber anılması bu nedenledir.
Türk-İslam devletlerinde hükümdar çocuklarının yetiştirilmesi ve yöneticilik eğitimiyle görevli kişilere hangi unvan verilmiştir?
- A) Yabgu
- B) Kağan
- C) Atabeg
- D) Tigin
- E) Şad
Doğru cevap: C
Çözüm: Atabeg, özellikle Selçuklu siyasi geleneğinde şehzadelerin yetiştirilmesinden sorumlu kişiyi ifade eder. Tigin ise hükümdar soyundan gelen prensler için kullanılır.
751 Talas Savaşı'nın Türk tarihi açısından sonuçlarından biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A) Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurulması
- B) Uygur Kağanlığı'nın aynı yıl yıkılması
- C) Türklerle Müslümanlar arasında ilişkilerin gelişmesi
- D) Anadolu'nun tamamen Türkleşmesi
- E) Osmanlı Devleti'nin kuruluşu
Doğru cevap: C
Çözüm: Talas Savaşı, Karluklar ve Abbasiler arasındaki iş birliği nedeniyle Türk-Arap ilişkilerinde önemlidir. İslamlaşma tek bir savaşla tamamlanmamış, zaman içinde gerçekleşmiştir.
Karahanlıların Türkçeyi yönetim ve kültür hayatında kullanmaları hangi alandaki sürekliliği gösterir?
- A) Bütün yazılı eserlerin yasaklandığını
- B) Yalnızca Arapçanın kullanıldığını
- C) Türkçe kelimelerin terk edildiğini
- D) Devletin resmî yazışma yapmadığını
- E) Türk dil ve kültürünün korunmasını
Doğru cevap: E
Çözüm: Karahanlılar İslamiyet'i benimsemelerine rağmen Türkçeyi yaşatmış, Türk-İslam edebiyatının önemli eserlerine ortam hazırlamıştır. Bu durum kültürel süreklilik örneğidir.
Büyük Selçuklu Devleti'nde Nizamiye medreselerinin kurulmasında rol oynayan vezir kimdir?
- A) Ahi Evran
- B) Tonyukuk
- C) Piri Reis
- D) Nizamülmülk
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: D
Çözüm: Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk, Nizamiye medreselerinin yaygınlaşmasında önemli rol oynamıştır. Bu kurumlar eğitim ve bilim hayatını desteklemiştir.
Selçuklu yönetimindeki ikta uygulamasında belirli toprak gelirlerinin hizmet karşılığı tahsis edilmesinin temel amaçlarından biri nedir?
- A) Ordunun ihtiyaçlarını tamamen dış ticaretten karşılamak
- B) Askerî ve idari hizmetlerin finansmanını sağlamak
- C) Eğitimi tümüyle durdurmak
- D) Bütün vergileri kaldırmak
- E) Toprağı herkes için vergiden muaf tutmak
Doğru cevap: B
Çözüm: İkta sisteminde toprağın mülkiyeti devredilmeden gelirleri belirli görevlere ayrılabilirdi. Böylece askerî ve idari hizmetlerin giderleri karşılanırdı.
1048 Pasinler Savaşı, Selçukluların aşağıdaki hangi güçle mücadelesi kapsamında değerlendirilir?
- A) Bizans İmparatorluğu
- B) Osmanlı Devleti
- C) Safevi Devleti
- D) Roma Cumhuriyeti
- E) Moğol İmparatorluğu
Doğru cevap: A
Çözüm: 1048 Pasinler Savaşı, Selçuklular ile Bizans kuvvetleri arasındaki mücadele kapsamında ele alınır. Savaş, Anadolu'ya yönelik Türk akınlarının erken evresindedir.
1176 Miryokefalon Savaşı'nda Bizans ordusunu yenen Türkiye Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) II. Kılıç Arslan
- B) Sultan Alp Arslan
- C) Sultan Sencer
- D) Bumin Kağan
- E) Tuğrul Bey
Doğru cevap: A
Çözüm: Miryokefalon'da II. Kılıç Arslan'ın Bizans'a karşı kazandığı zafer, Anadolu'daki Türk hâkimiyetinin kalıcılığını pekiştiren dönüm noktalarındandır.
1243 Kösedağ Savaşı'nın Türkiye Selçuklu Devleti üzerindeki temel sonucu hangisidir?
- A) Bizans'ın Anadolu'yu tamamen terk etmesi
- B) İstanbul'un fethedilmesi
- C) Moğol nüfuzunun artması ve merkezî otoritenin zayıflaması
- D) Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk kez kurulması
- E) I. Kök Türk Devleti'nin ortaya çıkması
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye Selçuklularının 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesi siyasi bağımlılığı ve merkezî otoritenin zayıflamasını artırmıştır.
Erzurum çevresinde hüküm sürmüş ilk dönem Anadolu Türk beyliklerinden biri hangisidir?
- A) Artuklular
- B) Aydınoğulları
- C) Saltuklular
- D) Karamanoğulları
- E) Danişmentliler
Doğru cevap: C
Çözüm: Saltuklular, Anadolu'da Malazgirt sonrasında ortaya çıkan ilk dönem Türk beyliklerinden biridir ve özellikle Erzurum çevresindeki varlığıyla tanınır.
Türkiye Selçuklularının kervansaraylar yaptırması öncelikle hangi ekonomik faaliyeti desteklemiştir?
- A) Yalnızca deniz avcılığını
- B) Sadece madenciliği
- C) Dış ticaretin bütünüyle yasaklanmasını
- D) Tarım arazilerinin tamamen terk edilmesini
- E) Uzun mesafeli kara ticaretini
Doğru cevap: E
Çözüm: Kervansaraylar tüccarların ve kervanların konaklamasını, dinlenmesini ve güvenliğini kolaylaştırmıştır. Böylece ticaret yollarının işleyişi desteklenmiştir.