I. Kök Türk Devleti'nin kuruluşu, II. Kök Türk Devleti'nin kuruluşu, Uygur Devleti'nin kuruluşu ve Uygur Kağanlığı'nın sona ermesi olaylarının tarih sırası hangisidir?
- A) 552 – 682 – 744 – 840
- B) 552 – 682 – 840 – 744
- C) 744 – 552 – 682 – 840
- D) 682 – 552 – 744 – 840
- E) 552 – 744 – 682 – 840
Doğru cevap: A
Çözüm: I. Kök Türk Devleti 552'de, II. Kök Türk Devleti 682'de, Uygur Devleti 744'te kurulmuş; Orta Asya'daki Uygur Kağanlığı 840'ta sona ermiştir.
Talas Savaşı, Uygur Kağanlığı'nın yıkılışı, Dandanakan Savaşı ve Malazgirt Savaşı'nın kronolojik dizilişi hangisidir?
- A) 840 – 751 – 1040 – 1071
- B) 751 – 840 – 1071 – 1040
- C) 751 – 840 – 1040 – 1071
- D) 751 – 1040 – 840 – 1071
- E) 1040 – 751 – 840 – 1071
Doğru cevap: C
Çözüm: Talas 751'de, Uygur Kağanlığı'nın yıkılışı 840'ta, Dandanakan 1040'ta ve Malazgirt 1071'de gerçekleşmiştir. Yüzyılları karşılaştırarak elemek kolaydır.
Bir tarihçi, 'Kök Türkler siyasi öğüt metinleri bıraktı; Uygurlar ise yerleşik kentlerde kitap ve resim sanatını geliştirdi.' diyor. Bu karşılaştırmadan hangisine kesinlikle ulaşılabilir?
- A) Türk topluluklarının kültürel üretimi farklı alanlarda gelişmiştir.
- B) Uygurlar siyasi teşkilat kuramamıştır.
- C) Uygurlarda ticari hayat hiç gelişmemiştir.
- D) Kök Türkler yazıyı hiç kullanmamıştır.
- E) İki topluluk da tarih boyunca yalnız aynı kentte yaşamıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Orhun Yazıtları Kök Türk yazılı kültürünü, Uygur kentleri ise başka üretim alanlarını gösterir. Veriler hiçbir topluluğun diğer alanlardan bütünüyle uzak kaldığını kanıtlamaz.
Kut anlayışı ile ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaşılabilmesi birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki sorunlardan hangisinin ortaya çıkması daha olasıdır?
- A) Devletler arasında bütün savaşların bitmesi
- B) Taht mücadelelerinin yaşanması
- C) Hükümdarlığın mutlaka seçimle sona ermesi
- D) Hanedan üyelerinin yönetim hakkının kalkması
- E) Kurultayların tümüyle yasaklanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Yönetme yetkisinin hanedana ait görülmesi, birden çok üyenin iktidar talebini meşrulaştırabilir. Bu durum taht mücadeleleri ve siyasi parçalanma riskini artırabilir.
Eski Türklerde 'boy', 'budun' ve 'il' kavramlarının küçükten büyüğe toplumsal-siyasi örgütlenme sırası hangisidir?
- A) Boy – İl – Budun
- B) İl – Boy – Budun
- C) Boy – Budun – İl
- D) Budun – Boy – İl
- E) Budun – İl – Boy
Doğru cevap: C
Çözüm: Boy, aynı topluluk içindeki daha küçük örgütlenmeyi; budun, boylar bütününü; il ise devlet teşkilatını ifade eder. Bu nedenle sıralama boy, budun, il biçimindedir.
Bir kazıda bir mezar çevresinde taş heykeller, mezarda da at koşum takımları bulunuyor. Bu bulguların incelenmesinde hangi kavram ikilisi daha doğrudan kullanılır?
- A) İkta ve medrese
- B) Balbal ve kurgan
- C) Divan ve atabeg
- D) Kervansaray ve ribat
- E) Ahilik ve lonca
Doğru cevap: B
Çözüm: Balbal mezar çevresinde görülen taş figürlerle, kurgan ise mezar yapısıyla ilişkilidir. At koşum takımları da dönemin günlük ve inanç hayatına ışık tutar.
I. 'Kutadgu Bilig – Yusuf Has Hacib', II. 'Divânü Lûgati't-Türk – Kaşgarlı Mahmud', III. 'Atabetü'l-Hakayık – Hoca Ahmet Yesevî' eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk iki eşleştirme doğrudur. Atabetü'l-Hakayık'ın yazarı Edip Ahmet Yüknekî'dir; Hoca Ahmet Yesevî ise Divân-ı Hikmet'le ilişkilidir.
I. 'Sav – atasözü', II. 'Koşuk – şiir', III. 'Yuğ – av töreni' eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) Yalnız III
Doğru cevap: C
Çözüm: Sav kısa öğüt ve atasözü niteliğindedir; koşuk şiirdir. Yuğ ise ölüler için düzenlenen anma-yas törenidir; av töreni sığır olarak adlandırılır.
Talas Savaşı'nda Karlukların Abbasileri desteklemesi, Karahanlılarda İslamiyet'in yayılması ve Türkçe eserlerin yazılması birlikte neyi gösterir?
- A) Tüm Türk boylarının 751'de aynı anda İslamiyet'i benimsediğini
- B) İslamiyet'le birlikte Türkçenin tamamen kaybolduğunu
- C) Dinî dönüşüm sürerken Türk dil ve kültürünün de yaşamaya devam ettiğini
- D) Karahanlıların hiçbir yazılı eser üretmediğini
- E) Talas Savaşı'nın Anadolu'da gerçekleştiğini
Doğru cevap: C
Çözüm: Talas Türk-Müslüman ilişkilerinin gelişmesine, Karahanlılar ise Türkçe Türk-İslam edebiyatının doğuşuna örnektir. İslamlaşma uzun süreli bir süreçtir.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Anadolu'daki ilk Türk beylikleri ile faaliyet alanları bakımından doğrudur?
- A) Saltuklular – İzmir çevresi
- B) Danişmentliler – Sivas ve Tokat çevresi
- C) Danişmentliler – Edirne çevresi
- D) Artuklular – Trakya çevresi
- E) Mengücekliler – Bursa çevresi
Doğru cevap: B
Çözüm: Danişmentliler Sivas, Tokat ve Niksar çevresinde etkili olmuştur. Saltuklular Erzurum'da, Mengücekliler Erzincan-Divriği'de, Artuklular Güneydoğu'da öne çıkar.
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nın tarihî himayesi, Anadolu'nun ilk dönem hangi Türk beyliğiyle ilişkilidir?
- A) Artuklular
- B) Aydınoğulları
- C) Danişmentliler
- D) Mengücekliler
- E) Saltuklular
Doğru cevap: D
Çözüm: Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası Mengücekliler dönemi mimari mirasıdır. Divriği, Mengücek hâkimiyetinin önemli merkezlerinden biridir.
Sibernetik ve mekanik düzenekleriyle tanınan El-Cezerî'nin çalışmaları aşağıdaki hangi Anadolu Türk beyliğinin kültürel ortamıyla ilişkilidir?
- A) Mengücekliler
- B) Germiyanoğulları
- C) Danişmentliler
- D) Artuklular
- E) Saltuklular
Doğru cevap: D
Çözüm: El-Cezerî, Artuklu saray çevresinde çalışmış ve mekanik düzeneklere ilişkin eser vermiştir. Bu ilişki, beylikler dönemindeki bilimsel üretime örnektir.
Pasinler, Malazgirt, Miryokefalon ve Kösedağ savaşları arasından Bizans'a karşı kazanılmış zaferlerin ortak özelliği hangisidir?
- A) Kösedağ'ın Bizans'a karşı kazanılması
- B) Pasinler, Malazgirt ve Miryokefalon'un Bizans'la ilgili olması
- C) Pasinler'in Osmanlılarla yapılması
- D) Yalnız Malazgirt'in Bizans'la ilgili olması
- E) Dördünün de Moğollara karşı kazanılması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1048 Pasinler, 1071 Malazgirt ve 1176 Miryokefalon Bizans'la mücadelelerdir. 1243 Kösedağ ise Türkiye Selçuklularının Moğollara yenildiği savaştır.
Miryokefalon (1176) ve Kösedağ (1243) savaşlarının Türkiye Selçukluları üzerindeki etkileri için hangi karşılaştırma doğrudur?
- A) Miryokefalon Türk hâkimiyetini pekiştirmiş, Kösedağ merkezî gücü zayıflatmıştır.
- B) Miryokefalon'da Selçuklular yıkılmıştır.
- C) İkisi de Moğollara karşı kazanılmıştır.
- D) İki savaş da 11. yüzyılda yaşanmıştır.
- E) Kösedağ Anadolu'daki ilk Türk devletini kurmuştur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Miryokefalon zaferi Anadolu'da Türk siyasi varlığını güçlendirmiştir. Kösedağ yenilgisi ise Moğol nüfuzunu artırıp Türkiye Selçuklu otoritesini sarsmıştır.
1040 Dandanakan ve 1071 Malazgirt savaşları karşılaştırıldığında hangi yargı doğru olur?
- A) Malazgirt Büyük Selçuklu Devleti kurulmadan önce yapılmıştır.
- B) Dandanakan Bizans'a, Malazgirt Gaznelilere karşıdır.
- C) İki savaşın da rakibi Moğollardır.
- D) İki savaşın da yılı 1040'tır.
- E) Dandanakan Gaznelilere, Malazgirt Bizans'a karşı yapılmıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Dandanakan'da Selçuklular Gaznelileri yenerek bağımsızlıklarını güçlendirmiştir. Malazgirt'te ise Alp Arslan komutasındaki ordu Bizans'ı yenmiştir.
Bir öğrenci I. 'Nizamülmülk – Nizamiye medreseleri', II. 'Ahi Evran – Ahilik', III. 'Kaşgarlı Mahmud – Siyasetname' yazmıştır. Hangileri doğrudur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız I
- C) II ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Nizamülmülk Nizamiye medreseleri ve Siyasetname ile, Ahi Evran Ahilik geleneğiyle ilişkilidir. Kaşgarlı Mahmud'un eseri Divânü Lûgati't-Türk'tür.
Türk-İslam devletlerinde ikta gelirleriyle askerî hizmetin karşılanması ve kervansaraylarla ticaretin desteklenmesi bir arada ele alındığında hangi sonuca ulaşılır?
- A) Orduların yalnız gönüllülerden oluştuğuna
- B) Toprağın tümünün özel mülkiyete verildiğine
- C) Ticaretin yasaklandığına
- D) Ekonomik kaynakların hem savunma hem ticaret için örgütlendiğine
- E) Devletlerin hiç vergi almadığına
Doğru cevap: D
Çözüm: İkta uygulaması kamu ve askerî hizmetlerin finansmanına; kervansaraylar ulaşım ve ticaretin güvenliğine hizmet eder. İkisi ekonomik kaynakların farklı amaçlarla düzenlendiğini gösterir.
I. 'Orhun Yazıtları – II. Kök Türk', II. 'Mani dininin sarayda etkisi – Uygurlar', III. 'Türkçenin güçlü yazı dili olması – Karahanlılar' eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) II ve III
- C) I ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun Yazıtları II. Kök Türk çağına, Mani dininin saray çevresinde benimsenmesi Uygurlara, erken Türk-İslam yazılı eserleri de Karahanlılara bağlanır.
Bozkır yaşamında hayvancılığın ağırlığı, Uygurlarda şehirlerin gelişmesi ve Türkiye Selçuklularında kervansarayların yapılması bir arada değerlendirildiğinde hangi yargı desteklenir?
- A) Türk toplumlarının ekonomik faaliyetleri yer ve zamana göre çeşitlenmiştir.
- B) Türk toplulukları hiçbir zaman tarım yapmamıştır.
- C) Yerleşik yaşam Türk tarihinde hiç görülmemiştir.
- D) Bütün Türk devletlerinde tek geçim kaynağı ticarettir.
- E) Kervansaraylar yalnız dinî amaçlarla yapılmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Hayvancılık bozkır yaşamında belirgin, tarım ve şehirli üretim Uygurlarda, ticaret kurumları ise Selçuklularda önemlidir. Bu örnekler tek tip ekonomi varsayımını çürütür.
'Hükümdarın buyruğuyla bütün yazıtlar kaldırılmış; buna karşın Türklerin geçmişine dair hiçbir bilgi kalmamıştır.' yargısı neden Orhun Yazıtları açısından yanlıştır?
- A) Çünkü yazıtlar sadece Farsça hazırlanmıştır.
- B) Çünkü yazıtlar 20. yüzyılda yazılmıştır.
- C) Çünkü yazıtlar Anadolu Selçuklu dönemi vakfiyeleridir.
- D) Çünkü yazıtlar yalnız denizcilik haritalarıdır.
- E) Çünkü Orhun Yazıtları Türklerin siyasal ve toplumsal geçmişine ilişkin doğrudan bilgiler içerir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun Yazıtları'nda devletin kuruluş, mücadele ve yönetim süreçleri anlatılır. Bu nedenle siyasi-toplumsal tarih için birincil kaynak niteliğindedir.