Bir yerleşmede doğum sayısından ölüm sayısının çıkarılmasıyla bulunan değişim hangisidir?
- A) Aritmetik yoğunluk
- B) Tarımsal verim
- C) Yerel saat farkı
- D) Doğal nüfus artışı
- E) Net göç
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğal nüfus artışı doğumlarla ölümler arasındaki farktır. Net göç ise alınan göçten verilen göçün çıkarılmasıyla bulunur; iki ölçüt farklıdır.
Türkiye'de çay tarımının yoğunlaştığı doğal yöre hangisidir?
- A) Iğdır Ovası'nın kuru kesimleri
- B) İç Anadolu'nun geniş bozkırları
- C) Doğu Karadeniz kıyıları
- D) Tuz Gölü çevresi
- E) Konya Kapalı Havzası'nın kurak düzlükleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Çay bol yağış ve nemli koşullar ister. Bu nedenle Rize başta olmak üzere Doğu Karadeniz kıyılarının nemli iklimi yetiştiricilik için elverişlidir.
Türkiye'nin batısındaki kıyılarında geniş yer kaplayan deniz hangisidir?
- A) Karadeniz
- B) Baltık Denizi
- C) Hazar Denizi
- D) Ege Denizi
- E) Akdeniz
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege Denizi Türkiye'nin batısında bulunur. Batı Anadolu'da dağların kıyıya dik uzanması, deniz etkisinin iç kesimlere sokulmasını kolaylaştırır.
Çukurova'da uzun ve sıcak yaz koşullarından yararlanan önemli sanayi bitkisi hangisidir?
- A) Pamuk
- B) Ketenin yalnız kutup türleri
- C) Kuzey ormanlarının karaçamı
- D) Alpin çayır yosunu
- E) Çay
Doğru cevap: A
Çözüm: Çukurova'nın sıcak dönemi ve sulama olanakları pamuk tarımını destekler. Pamuk, tekstil sanayisi için lif sağlayan bir sanayi bitkisidir.
Kızılırmak'ın Bafra'da delta oluşturabilmesinin temel jeomorfolojik nedeni hangisidir?
- A) Deniz kıyısında aktif buzul bulunması
- B) Taşıdığı alüvyonları denize döküldüğü kesimde biriktirmesi
- C) Kuzey Anadolu Dağlarının tamamen aşınmış olması
- D) Deniz suyunun sürekli donması
- E) Yalnız yer altı sularıyla beslenmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Delta ovaları akarsuların taşıdığı alüvyonları deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşur. Kızılırmak'ın Bafra, Yeşilırmak'ın Çarşamba deltaları buna örnektir.
Pamuk çırçır tesislerinin pamuk yetiştirilen alanlara yakınlığı hangi faktörle açıklanır?
- A) Tekstil ürünlerinin yalnız üretim tarlasında tüketilmesi
- B) Çırçırlama işleminin yalnız deniz suyuyla yapılması
- C) Pamuk lifinin dünyada hiç taşınamaması
- D) Kütlü pamuğun hacmi ve ilk işlem ihtiyacı
- E) Yalnızca başkentte pamuk yetiştirilebilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Çırçırlama, pamuk lifini çekirdeğinden ayıran ilk işlemdir. Hacimli kütlü pamuğun üretim yöresinde işlenmesi taşıma ve depolama yükünü azaltabilir.
Ankara'nın Türkiye'nin başkenti olması şehrin hangi işlevini özellikle öne çıkarır?
- A) Yalnız balıkçılık işlevini
- B) İdari ve yönetim işlevini
- C) Yalnız kıyı turizmi işlevini
- D) Yalnız ormancılık işlevini
- E) Yalnız yaylacılık işlevini
Doğru cevap: B
Çözüm: Ankara'da merkezi yönetim kurumlarının bulunması idari işlevi güçlendirir. Kentin üniversite, ticaret ve sanayi gibi başka işlevleri de vardır.
Nüfusu 450.000, yüz ölçümü 3.000 km² olan bir yerin aritmetik nüfus yoğunluğu kaçtır?
- A) 300 kişi/km²
- B) 150 kişi/km²
- C) 100 kişi/km²
- D) 1.500 kişi/km²
- E) 75 kişi/km²
Doğru cevap: B
Çözüm: Nüfusu toplam alanına böleriz: 450.000 kişi / 3.000 km² = 150 kişi/km². Paydada yalnız ekili dikili topraklar alınmaz.
Doğu Karadeniz'in denize bakan dağ yamaçlarında bol yağış görülmesini sağlayan süreç hangisidir?
- A) Nemli havanın yükselip soğuyarak orografik yağış oluşturması
- B) Bütün nemin yer altına geçmesi
- C) Havanın alçalıp sürekli ısınması
- D) Kıyıdan içeri esen rüzgârların tamamen durması
- E) Yalnız okyanus akıntılarının kesilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Denizden gelen nemli hava dağ yamaçları boyunca yükselir, soğur ve yoğunlaşır; bu sürece orografik (yamaç) yağışı denir. Doğu Karadeniz'de belirgindir.
Tarım üretimiyle ilgili bir bölgede uzun süreli kuraklık beklentisi hangi tedbiri daha anlamlı kılar?
- A) Su tasarruflu sulama ve kuraklığa uyumlu ürün planlaması
- B) Baraj ve yer altı suyu düzeyini yok sayma
- C) Her ürünü en yüksek su ihtiyacına göre seçme
- D) Toprak nemini izlemeyi bırakma
- E) Suyu sınırsız var sayarak tüketimi artırma
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuraklık su arzını sınırlar. Damla sulama gibi verimli yöntemler ve uygun ürün planlaması, tarımsal su talebini yönetmek için kullanılabilir.
Batı Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ovalarının tektonik oluşum biçimi hangisidir?
- A) Faylanmayla çöken graben alanları
- B) Buzulun yığdığı moren sırtları
- C) Kireç taşının oluşturduğu dikitler
- D) Volkan konisinin kraterleri
- E) Rüzgârın oluşturduğu kıyı kumulları
Doğru cevap: A
Çözüm: Gediz ve Büyük Menderes ovaları Batı Anadolu'nun kırıklı yapısında çöken graben alanlarıdır. Bozdağlar ve Aydın Dağları gibi yükseltiler horst örnekleridir.
Bir yerleşme için 'köyden küçük, yıl boyunca oturulan kırsal yerleşme' deniyorsa hangisi uygundur?
- A) Yalnız yazın kullanılan yayla
- B) Yalnız mevsimlik ağıl
- C) Sezonluk dalyan
- D) Mezra
- E) Geçici oba
Doğru cevap: D
Çözüm: Mezra, yerleşmenin sürekliliği açısından köyden küçük devamlı kırsal yerleşme örneklerindendir; yayla, oba, ağıl ve dalyan geçicidir.
Bir bölgenin çay, diğerinin pamuk üretiminde uzmanlaşması aşağıdaki hangi iklim karşıtlığıyla en doğru açıklanır?
- A) İki ürün için tek belirleyicinin yalnız boylam olması
- B) Çay için yıl boyu yüksek nem; pamuk için uzun sıcak yetişme dönemi
- C) Çay için uzun kurak yaz; pamuk için yıl boyu soğuk don
- D) Çay için çöl iklimi; pamuk için kutup iklimi
- E) İki ürün için aynı düzeyde sürekli kar örtüsü
Doğru cevap: B
Çözüm: Çay nemli ve yağışlı koşullara uyumludur. Pamuk sıcak ve uzun yetişme dönemi ister, uygun sahalarda sulama da önemlidir; ürünler aynı iklim isteğine sahip değildir.
Bir yerde gündüz nüfusu çok yükselip gece nüfusu düşüyorsa temel açıklama hangisi olabilir?
- A) Nüfus sayımının yalnız kışın yapılması
- B) Yakın yerleşmelerden günlük işe ve eğitime geliş gidişler
- C) Her gün ülke sınırlarının değişmesi
- D) Gece deniz seviyesinin kalıcı yükselmesi
- E) Doğumların her gün milyonlarla artması
Doğru cevap: B
Çözüm: Günlük işe veya okula gidip dönme hareketliliği merkezde gündüz nüfusunu artırabilir. Bu durum kalıcı ikamet göçüyle aynı kavram değildir.
A yöresinde tarımda çalışan payı %45, sanayide %15, hizmetlerde %40; B yöresinde tarım %10, sanayi %35, hizmetler %55 ise hangisi çıkarılabilir?
- A) B'nin tarımsal üretim miktarı kesinlikle sıfırdır
- B) A'daki kişi başı gelir kesinlikle B'den yüksektir
- C) A'nın toplam çalışan sayısı B'den fazladır
- D) B'de tarım dışı sektörlerde çalışanların oranı A'dan yüksektir
- E) İki yörenin sanayi üretim değerleri eşittir
Doğru cevap: D
Çözüm: A'da tarım dışı çalışan oranı 15+40=%55, B'de 35+55=%90'dır. Oranlar toplam çalışan sayısını veya üretim miktarını tek başına göstermez.
26° Doğu ile 45° Doğu meridyenleri arasında bulunan iki merkez arasında kaç dakikalık yerel saat farkı hesaplanır?
- A) 80 dakika
- B) 72 dakika
- C) 64 dakika
- D) 76 dakika
- E) 68 dakika
Doğru cevap: D
Çözüm: Meridyen farkı 45 − 26 = 19°'dir. Yerel saat hesabında 1° boylam 4 dakikaya karşılık geldiği için 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
Van Gölü'nün oluşumu ve günümüzdeki havza durumu için hangi seçenek doğrudur?
- A) Bütün çanağı bir buzul oyduğu için akıntıyla Karadeniz'e boşalır.
- B) Gölün suyu sürekli Fırat Nehri'ne yüzeyden akar.
- C) Tektonik çanağın volkanik lavla önünün kesildiği, dışa akışı olmayan kapalı havza gölüdür.
- D) Sadece akarsu deltasıyla oluşmuş denize açık tatlı su gölüdür.
- E) Tamamı deniz dalgalarının kıyı setiyle oluşmuş bir lagündür.
Doğru cevap: C
Çözüm: Van Gölü tektonik çanağın Nemrut çevresindeki volkanik lavlarla kapanması sonucu oluşan karma yapılı göldür. Dışa akışı olmadığından kapalı havza ve tuzlu-sodalı su özelliği taşır.
Sulama öncesi 1.000 hektarda hektar başına 2 ton ürün alınırken sulama sonrası aynı alanda 3,2 ton alınırsa üretim artışı kaç tondur?
- A) 3.200 ton
- B) 1.200 ton
- C) 800 ton
- D) 200 ton
- E) 2.000 ton
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk üretim 1.000×2=2.000 ton, sonraki üretim 1.000×3,2=3.200 tondur. Fark 1.200 tondur; burada ekim alanı sabit tutulmuştur.
Bir ilin doğum-ölüm farkı +8.000, net göçü −11.000 ise toplam nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) +3.000 kişi
- B) −3.000 kişi
- C) +8.000 kişi
- D) −11.000 kişi
- E) +19.000 kişi
Doğru cevap: B
Çözüm: Toplam nüfus değişimi doğal nüfus artışı ile net göçün toplamıdır. +8.000 + (−11.000) = −3.000; doğal artış pozitif olsa bile nüfus azalabilir.
Bir gölün açık havza yerine kapalı havzada yer alması suyun kimyasal özelliğini hangi yolla etkileyebilir?
- A) Bütün mineralleri bir çıkış ırmağıyla sürekli uzaklaştırarak
- B) Dışa akış olmadığında çözünmüş tuzların gölde birikmesini kolaylaştırarak
- C) Yağışa bağlı bütün dalgalanmaları ortadan kaldırarak
- D) Her kapalı havza gölünü zorunlu olarak tamamen tatlı suya dönüştürerek
- E) Buharlaşmayı tümüyle sıfırlayarak
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapalı havzalarda sular denize yüzeyden boşalmaz; buharlaşma ve sınırlı dışa akış, çözünmüş tuzların birikmesini kolaylaştırabilir. Van ve Tuz gölleri örnektir.