Türkiye'de lapya, dolin, uvala ve polye gibi karstik şekillerin yaygın olduğu bölge hangisidir?
- A) Kars-Ardahan'ın tüm bazalt platoları
- B) Kuzey Trakya'nın tamamı
- C) Doğu Karadeniz'in tüm granit alanları
- D) Ergene'nin tüm alüvyon ovaları
- E) Batı ve Orta Toroslar
Doğru cevap: E
Çözüm: Karstik yer şekilleri çözünebilen kayaçların, özellikle kireç taşının bulunduğu arazilerde yaygındır. Teke Yarımadası, Göller Yöresi ve Taşeli çevresi önemli örneklerdir.
Şeker pancarı fabrikalarının üretim sahalarına yakın kurulmasını en iyi açıklayan neden hangisidir?
- A) Hacimli ve bekledikçe kalite kaybedebilen ham maddeyi hızlı işlemek
- B) Şeker fabrikalarının mutlaka kıyıda bulunma zorunluluğu
- C) Şeker pancarının yalnız deniz suyunda yetişmesi
- D) Tüm şeker tüketiminin yalnız köylerde yapılması
- E) Pancarın taşınmasının hiçbir maliyet oluşturmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Şeker pancarı hacimli, taşımada maliyetli ve depolamada kalite kaybına açık bir ham maddedir. İşleme tesisleri üretim alanına yakın olursa maliyet ve kayıp azalır.
Yaz mevsiminde bir kıyı kentinde konaklama ve hizmet işlerinin artması hangi geçici nüfus hareketini tetikleyebilir?
- A) Bütün nüfusun kalıcı olarak yurtdışına gitmesini
- B) Mevsimlik çalışma amaçlı göçü
- C) Yalnız tektonik yer değiştirmeyi
- D) Yerel saat farkının sıfırlanmasını
- E) Herkesin aynı gün doğmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Turizm sezonunda artan hizmet talebi, başka yörelerden geçici çalışanların gelmesine yol açabilir. Bu hareket kalıcı yerleşme göçüyle aynı değildir.
İklimi ve su olanakları benzer iki yöreden nüfusu daha seyrek olanın çok engebeli olması, hangi etmenin etkisine işaret eder?
- A) Yerel saat diliminin
- B) İl plaka kodunun
- C) Yer şekillerinin
- D) Ülke bayrağının
- E) Günlük gelgit sayısının
Doğru cevap: C
Çözüm: Diğer koşulların benzer olduğu karşılaştırmada engebeli topoğrafya ulaşımı ve tarımı güçleştirebilir. Bu nedenle nüfus dağılışında yer şekilleri açıklayıcı olur.
Ege kıyılarında deniz etkisinin akarsu vadileri boyunca iç kesimlere daha kolay sokulmasının nedeni hangisidir?
- A) Dağların yüksek ve kıyıya paralel olması
- B) Bütün vadilerin kapalı havza olması
- C) Kıyıda sürekli kutup iklimi yaşanması
- D) Dağların genellikle kıyıya dik uzanması
- E) Ege Denizi'nin Karadeniz'e göre daha az tuzlu olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Batı Anadolu'da dağların genel olarak doğu-batı doğrultusunda ve kıyıya dik uzanması, denizel hava kütlelerinin vadileri izleyerek iç kesimlere girmesini kolaylaştırır.
Kurak bir ovada sulama yatırımı sonrasında ürün deseninin çeşitlenmesi öncelikle neyi gösterir?
- A) Bölgenin enleminin değişmesini
- B) Su kısıtının hafiflemesinin tarımsal seçenekleri artırmasını
- C) Yükseltinin otomatik olarak düşmesini
- D) Toprakların bir günde tamamen dönüşmesini
- E) Bütün tarım ürünlerinin aynı suya ihtiyaç duymasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Sulama, yetişme dönemindeki su eksikliğini azaltarak bazı ürünlerin ekilmesini mümkün kılabilir. Ancak su verimliliği ve toprak koşulları da gözetilmelidir.
Bir montaj fabrikasının büyük pazara ve kara yolu-demir yolu bağlantılarına yakın kurulması en çok hangi avantajı sağlar?
- A) Bölge ikliminin tamamen değişmesini
- B) Ham maddenin kendiliğinden oluşmasını
- C) Deniz seviyesinin sürekli düşmesini
- D) Her fabrikanın enerji ihtiyacının sıfırlanmasını
- E) Ürünlerin müşterilere daha düşük taşıma maliyetiyle ulaştırılmasını
Doğru cevap: E
Çözüm: İyi ulaşım bağlantıları ve pazar yakınlığı, ürünlerin dağıtım süresini ve taşıma maliyetini azaltabilir. Sanayi yer seçiminde birden çok etken birlikte çalışır.
Bir bölgede 65 yaş ve üzeri nüfus payının yükselmesi hangi kamu hizmeti ihtiyacını artırabilir?
- A) Yalnız arkeolojik kazı sayısını
- B) Yalnız deniz feneri işletimini
- C) Yalnız liman taramasını
- D) Yaşlı bakım ve sağlık hizmetlerini
- E) Yalnız yeni kreş kapasitesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaşlı nüfus oranının artması kronik bakım, erişilebilir ulaşım ve sağlık hizmetleri talebini artırabilir. İhtiyaç planlaması yaş yapısına duyarlı olmalıdır.
Seyhan ve Ceyhan akarsularının taşınan malzemeleri biriktirmesiyle hangi delta ovası oluşmuştur?
- A) Çukurova
- B) Erzurum Ovası
- C) Menemen Ovası
- D) Bafra Ovası
- E) Çarşamba Ovası
Doğru cevap: A
Çözüm: Seyhan ve Ceyhan nehirleri Akdeniz'e döküldükleri kesimde alüvyon biriktirerek Çukurova Deltası'nın oluşumunda etkili olmuştur.
Zonguldak taş kömürüyle Afşin-Elbistan kömürünün farklı sınıflandırılmasının nedeni hangisidir?
- A) İkisinin de ham petrol havzası olması
- B) İlkinin taş kömürü, ikincisinin linyit olması
- C) İkisinin de rüzgâr enerjisi sayılması
- D) İlkinin bor, ikincisinin demir olması
- E) İkisinin de yalnız güneş panelinde kullanılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Zonguldak taş kömürü, Afşin-Elbistan ise linyit yataklarıyla bilinir. İkisi fosil yakıttır ancak kömür türleri ve özellikleri farklıdır.
Türkiye'nin güney yamaçlarının genel olarak daha çok güneşlenmesini açıklayan temel etmen hangisidir?
- A) Doğu meridyenlerinin her yerde aynı olması
- B) Yalnız yer altı suyu seviyesi
- C) Denizlerin tuzluluk oranının artması
- D) Akarsuların daima kuzeye akması
- E) Kuzey Yarım Küre'deki enlem konumu ve bakı
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye dönenceler dışında Kuzey Yarım Küre'dedir. Güneşin gökyüzündeki genel güney yönlü konumu nedeniyle güney yamaçlar daha fazla ışın alır.
Bir ilde genç yetişkin nüfusun önemli bölümünün dışarıya göç etmesi, kalan nüfusun hangi özelliğini artırabilir?
- A) Doğumların kesin olarak sıfır olmasını
- B) Tüm yerleşmelerin kapanmasını
- C) Yüz ölçümünün küçülmesini
- D) Dağların yükseltisinin artmasını
- E) Yaşlı nüfusun oransal payını
Doğru cevap: E
Çözüm: Genç yetişkinler göç ettiğinde geride kalan nüfusun yaş ortalaması ve yaşlıların göreli payı artabilir. Bu ilişki, diğer demografik olaylarla birlikte değerlendirilir.
Aşağıdaki yerleşme çiftlerinden hangisi sırasıyla sürekli ve geçici kırsal yerleşmeye örnektir?
- A) Kom – köy
- B) Mezra – yayla
- C) Yayla – çiftlik
- D) Oba – mezra
- E) Ağıl – mahalle
Doğru cevap: B
Çözüm: MEB coğrafya kaynaklarında mezra ve çiftlik sürekli; yayla, oba, kom ve ağıl geçici kırsal yerleşmelere örnektir. Sıralama bu ayrımı gerektirir.
Türkiye'de bakı etkisi nedeniyle aynı dağın hangi yamaçlarında karın daha erken erimesi genel olarak beklenir?
- A) Yalnız batıya bakan en dik yamaçta
- B) Yalnız doğuya bakan en dik yamaçta
- C) Güney yamaçlarda
- D) Kuzey yamaçlarda
- E) Yalnız tümseğin gölgeli kısmında
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğundan güney yamaçlar genel olarak daha çok güneş ışını alır. Benzer yükselti ve koşullarda karın daha erken erimesi beklenebilir.
Aynı tarlaya her yıl tek ürün eklemek yerine dönüşümlü ekim yapılmasının önemli yararı hangisidir?
- A) Güneşlenme süresini değiştirmesi
- B) Tarlayı deniz kıyısına taşıması
- C) Toprağın yüz ölçümünü büyütmesi
- D) Toprak verimliliğini ve hastalık yönetimini desteklemesi
- E) Yağış miktarını kesin olarak iki katına çıkarması
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekim nöbeti, bitki türlerine göre besin tüketimini ve zararlı-hastalık döngülerini çeşitlendirir. Böylece uygun uygulandığında sürdürülebilir üretimi destekler.
Buğday unu fabrikasının büyük bir tüketim merkezinde kurulabilmesi, buğdayın hangi özelliğiyle desteklenir?
- A) Buğday tüketiminin yalnız hasat köyünde yapılması
- B) Buğdayın taşımaya tamamen elverişsiz olması
- C) Tahılın uygun koşullarda görece uzun süre depolanabilmesi
- D) Buğdayın hasattan sonra saniyeler içinde bozulması
- E) Buğdayın yalnız tropikal seralarda yetişmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Tahıl uygun depolamayla görece dayanıklıdır ve taşıma ağlarıyla tüketim pazarlarına gönderilebilir. Bu yüzden değirmenlerin tamamının tarla bitişiğinde olması gerekmez.
Türkiye'de Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay sistemlerinin varlığı hangi doğal tehlikeyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Yalnız sıcak hava dalgalarıyla
- B) Tektonik depremlerle
- C) Yalnız deniz kabarmasıyla
- D) Yalnız rüzgâr erozyonuyla
- E) Yalnız don olaylarıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye etkin levha sınırları ve diri fay sistemleri içerir. Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fayları tektonik deprem tehlikesiyle doğrudan ilişkilidir.
Bir nüfus piramidinin tabanının çok geniş olması öncelikle hangi demografik özelliğe işaret eder?
- A) Yaşlı nüfusun tüm nüfusu oluşturmasına
- B) Yerel saatin her yerde eşitliğine
- C) Çalışma çağında hiç kimse bulunmamasına
- D) Bütün göçlerin sona ermesine
- E) Genç yaş gruplarının oransal olarak geniş yer tutmasına
Doğru cevap: E
Çözüm: Piramidin tabanı çocuk yaş gruplarını gösterir. Tabanın geniş olması genç nüfus oranının yüksek olabildiğine işaret eder; başka göstergelerle birlikte yorumlanmalıdır.
Çok eğimli ve parçalı tarlalarda tarım makinesi kullanımının sınırlı kalmasının başlıca nedeni hangisidir?
- A) Arazi eğiminin ve parsel biçiminin mekanizasyonu zorlaştırması
- B) Ürün fiyatlarının her yerde aynı olması
- C) Kıyılara uzaklığın makineyi tümden yasaklaması
- D) Toprağın her zaman mineral içermemesi
- E) Günün her yerde yirmi dört saat sürmemesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Eğim ve küçük düzensiz parseller geniş tarım makinelerinin güvenli ve verimli kullanılmasını zorlaştırır. Bu, verimlilik ve üretim maliyetleri üzerinde etkili olabilir.
Akdeniz iklimiyle Karadeniz ikliminin yağış rejimi bakımından temel farkı hangisidir?
- A) Karadeniz'de yazın tüm akarsular kurur, Akdeniz'de kuraklık olmaz.
- B) İki iklimde sıcaklık ve yağış yıl boyunca aynı kalır.
- C) Akdeniz'de yaz kuraklığı belirgin, Karadeniz'de yıl boyunca yağış görülebilir.
- D) İki iklimde yağış yalnız temmuzda düşer.
- E) Akdeniz'de her mevsim kar, Karadeniz'de hiç yağış yoktur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Akdeniz ikliminde yazlar kuraktır ve yağışlar özellikle kışta yoğunlaşır. Karadeniz iklimi ise genel olarak yılın dört mevsiminde yağış alır.