Bir yerde yıllık doğum sayısı 45.000 ve ölüm sayısı 20.000 ise doğal nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) −25.000 kişi
- B) +65.000 kişi
- C) +20.000 kişi
- D) +45.000 kişi
- E) +25.000 kişi
Doğru cevap: E
Çözüm: Doğal nüfus artışı doğumdan ölümün çıkarılmasıyla bulunur. 45.000 − 20.000 = +25.000 kişi; göç hesaba katılmadığı için toplam değişim farklı olabilir.
Aynı anda 40° Doğu meridyenindeki bir merkezin yerel saati, 30° Doğu meridyenindeki merkeze göre nasıldır?
- A) 40 dakika geridir
- B) 10 dakika ileridir
- C) 40 dakika ileridir
- D) 4 dakika geridir
- E) Tamamen aynıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: İki merkez arasında 10° meridyen farkı vardır. 10 × 4 = 40 dakika olur; doğudaki merkezin yerel saati aynı anda daha ileridir.
Erzurum-Kars yöresindeki çayır ve meraların yazın yeşermesi hangi hayvancılık biçimine özellikle katkı sağlar?
- A) Yalnız çöl deveciliğine
- B) Tropikal ipek böceği üretimine
- C) Sığırların tamamen otlaksız yetişmesine
- D) Mera temelli büyükbaş yetiştiriciliğe
- E) Açık deniz kafes balıkçılığına
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaz yağışıyla gelişen çayır örtüsü, sığırların otlatılması için doğal yem kaynağıdır. Sert kışlar nedeniyle yem depolama ve barınak yine önemlidir.
İzmir'in dış ticaret ve liman faaliyetlerinin gelişmiş olması hangi şehir işlevinin örneğidir?
- A) Liman ve ticaret işlevinin
- B) Yalnız başkent yönetimi işlevinin
- C) Yalnız buzul araştırması işlevinin
- D) Yalnız dağ otlağı işlevinin
- E) Yalnız göçer hayvancılık işlevinin
Doğru cevap: A
Çözüm: İzmir'in Ege kıyısındaki liman bağlantısı ve ticaret ağları şehir fonksiyonlarını çeşitlendirir. Bu özellik liman ve ticaret işlevinin örneğidir.
Bir ilin nüfusunda doğumlar 30.000, ölümler 12.000, alınan göç 15.000, verilen göç 20.000 ise toplam değişim kaç kişidir?
- A) +13.000 kişi
- B) +5.000 kişi
- C) +18.000 kişi
- D) +53.000 kişi
- E) −13.000 kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Toplam değişim = (doğum − ölüm) + (alınan − verilen göç). 18.000 − 5.000 = +13.000; doğal artış ile net göç birlikte değerlendirilir.
Fırat ve Dicle nehirlerini Kızılırmak'tan ayıran temel akarsu özelliği hangisidir?
- A) Kaynaklarının Türkiye dışında bulunup Türkiye'ye hiç girmemeleri
- B) Türkiye'de doğup başka ülke sınırlarını geçerek denize yönelmeleri
- C) Göl çıkışından sonra akışlarını tamamen durdurmaları
- D) Tamamen Türkiye sınırları içinde başlayıp Karadeniz'e dökülmeleri
- E) Yalnızca deniz akıntısıyla beslenmeleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Fırat ve Dicle Türkiye sınırları içinde doğar, daha sonra komşu ülkelere geçerek havzalarını sürdürür. Kızılırmak ise Türkiye'de doğup Türkiye kıyısında Karadeniz'e dökülür.
Kırka, Emet ve Bigadiç sahalarının ortak maden özelliği hangisidir?
- A) Demir-çelik fabrikası olmaları
- B) Taş kömürü havzaları olmaları
- C) Bor minerali yatakları olmaları
- D) Ham petrol kuyuları olmaları
- E) Doğal gaz depolama mağarası olmaları
Doğru cevap: C
Çözüm: Eskişehir Kırka, Kütahya Emet ve Balıkesir Bigadiç, Türkiye'de bor minerallerinin çıkarıldığı bilinen sahalardır. Saha ile fabrika aynı kavram değildir.
Bir il bir yılda 25.000 kişi göç alıp 18.000 kişi göç verdiyse net göçü kaç kişidir?
- A) +7.000 kişi
- B) −7.000 kişi
- C) +18.000 kişi
- D) +43.000 kişi
- E) +25.000 kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Net göç = alınan göç − verilen göç. 25.000 − 18.000 = +7.000'dir. Pozitif değer bu ilin göç yoluyla nüfus kazandığını ifade eder.
Antalya'da kışın sera üretiminin Kars'ın yüksek kesimlerine göre görece kolay olmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Antalya'nın deniz seviyesinin her yerde altında olması
- B) Antalya'nın daha yüksek enlemde bulunması
- C) Kars'ta tarımsal toprağın hiç bulunmaması
- D) Kış sıcaklıklarının daha yüksek olması
- E) Kars'ta güneşin hiç doğmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyı Akdeniz iklimi kışın daha ılımandır. Böylece bazı seralarda ısıtma ihtiyacı daha düşüktür; bu durum yetiştiricilik maliyetini etkiler.
Aynı meridyen üzerinde bulunan iki yerleşmenin teorik yerel saatleri için hangisi doğrudur?
- A) Aynıdır
- B) Enlem farkına göre değişir
- C) Kıyıda daima 1 saat geridir
- D) Güneye gidildikçe 76 dakika ilerler
- E) Yükselti arttıkça 4 dakika ilerler
Doğru cevap: A
Çözüm: Teorik yerel saat boylama göre belirlenir. Aynı meridyen üzerindeki yerlerin enlemleri veya yükseltileri farklı olsa da teorik yerel saatleri aynıdır.
Kırsal kesimde tarımın makineleşmesi ile kentlerde sanayinin büyümesi aynı dönemde görülürse hangi göç yönü güçlenebilir?
- A) Kırdan kente göç
- B) Yalnız ülkeler arası nüfus mübadelesi
- C) Her merkezde nüfusun değişmeden kalması
- D) Yalnız yayladan köye günlük gidiş
- E) Kentten kırın tamamına zorunlu göç
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarımda makineleşme tarımsal iş gücü ihtiyacını azaltabilir; kentte sanayi istihdamı çekici olabilir. İki etki kırdan kente göçü destekler.
Türkiye'nin Avrupa ve Asya arasında ulaşım ve enerji güzergâhında yer alması hangi konum türüne örnektir?
- A) Yükselti basamağı
- B) Yalnız mutlak enlem
- C) Ekvator üzerindeki konum
- D) Göreceli konum
- E) Yalnız mutlak boylam
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıtalar arası geçiş, ulaşım yolları ve komşuluk ilişkileri göreceli konumla ilgilidir. Enlem ve boylam dereceleri ise mutlak (matematik) konumu gösterir.
İhracata çalışan bir üretici için demir yolu bağlantılı liman yakınlığının katkısı hangisidir?
- A) Maden yataklarının otomatik olarak oluşması
- B) Tarımda bütün ürünlerin aynı iklimde yetişmesi
- C) Yalnız içme suyu tedarikinin belirlenmesi
- D) Üretimin hiçbir enerjiye gereksinim duymaması
- E) Kara içi taşıma ile deniz taşımacılığı arasında aktarma kolaylığı
Doğru cevap: E
Çözüm: Demir yolu ve liman bağlantısı üretim alanlarından gelen yüklerin deniz ticaretine aktarılmasını kolaylaştırır. Taşıma zincirinin bütünlüğü maliyeti etkiler.
Pamukkale travertenlerini ziyaret etme amacı hangi turizm çekiciliğine dayanır?
- A) Yalnız kömür çıkarma işçiliğine
- B) Doğal jeolojik mirasa
- C) Yalnız konteyner limanına
- D) Yalnız sanayi fuarına
- E) Yalnız tahıl hasadına
Doğru cevap: B
Çözüm: Pamukkale travertenleri jeolojik oluşumlarıyla ilgi çeker; çevresindeki antik mirasla birlikte turizmi çeşitlendirir. Doğal çekicilikle hizmet altyapısı farklı unsurlardır.
Van Gölü'nün suyu ve havzası için hangisi doğrudur?
- A) Suyu tamamen tatlıdır ve Karadeniz'e boşalır.
- B) Türkiye'nin en küçük doğal gölüdür.
- C) Açık havzada doğrudan Akdeniz'e akar.
- D) Kapalı havzada bulunan tuzlu-sodalı bir göldür.
- E) Tamamıyla buzul aşındırmasıyla oluşmuştur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Van Gölü'nün denize doğal bir yüzey akışı yoktur; bu nedenle kapalı havzadadır. Suyu tuzlu ve sodalıdır, ayrıca Türkiye'nin en büyük doğal gölüdür.
Bir ailenin yazın yaylaya çıkıp kışın köyüne dönmesi neden doğrudan kalıcı iç göç olarak sınıflanmaz?
- A) Yalnız üniversite eğitimi amacıyla yapılması nedeniyle
- B) Nüfusun hiç yer değiştirmemesi nedeniyle
- C) Asıl ikamet yerinin değişmesi yerine mevsimsel hareket olması nedeniyle
- D) Yalnız deniz yoluyla yapılması nedeniyle
- E) Mutlaka ülke sınırını aşması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaylacılıkta hane mevsimsel faaliyet için geçici yer değiştirir ve ana yerleşimine döner. Kalıcı iç göçte ikamet merkezi daha uzun süreli değişir.
Aşırı otlatmanın uzun dönemde hayvancılık üzerindeki olası etkisi hangisidir?
- A) Bitki örtüsünü zayıflatarak meranın taşıma kapasitesini düşürmesi
- B) Toprağı otomatik olarak sınırsız verimli yapması
- C) Hayvanların yem ihtiyacını ortadan kaldırması
- D) Yağışı sürekli artırması
- E) Bütün erozyon türlerini kesin olarak önlemesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Meranın yenilenme hızından fazla otlatılması bitki örtüsünü seyreltebilir, erozyon riskini artırabilir ve gelecek yılların ot verimini düşürebilir.
Nüfusu 120.000, yüz ölçümü 600 km² olan bir ilin aritmetik nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
- A) 150
- B) 120
- C) 200
- D) 240
- E) 600
Doğru cevap: C
Çözüm: Aritmetik nüfus yoğunluğu = toplam nüfus / yüz ölçümü. 120.000 / 600 = 200 kişi/km² bulunur; hesapta tarım alanı değil toplam yüz ölçümü kullanılır.
Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında sıradağların kıyıya paralel uzanmasının önemli sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Her yerde aynı yıllık yağışın görülmesi
- B) Deniz suyunun tatlılaşması
- C) Deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasının zorlaşması
- D) Bakı etkisinin ortadan kalkması
- E) Bütün kıyı ovalarının genişlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya paralel ve yüksek sıradağlar denizel hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini sınırlar. Bu nedenle kıyılarla iç kesimler arasında iklim farkları belirginleşebilir.
Denize uzaklıkları benzer iki merkezden yükseltisi daha fazla olanın genel olarak daha soğuk olması neyle açıklanır?
- A) Yükseltinin güneşin doğuş yönünü değiştirmesiyle
- B) Her yerde boylamın küçülmesiyle
- C) Akarsu aşındırmasının durmasıyla
- D) Yükselti arttıkça hava sıcaklığının genel olarak azalmasıyla
- E) Deniz seviyesinde kar örtüsünün artmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Troposferde yükselti arttıkça sıcaklık genel olarak azalır. Bu durum aynı enlemdeki yüksek platoların alçak kıyı kesimlerine göre daha soğuk olmasını açıklamaya yardımcı olur.