Bir yerleşmenin sanayi ile büyümesi, çevresinin ise dağlık olması nüfus yoğunluğunda nasıl bir sonuç doğurabilir?
- A) Sanayi nüfus dağılışını hiç etkilemez
- B) Her sanayi kenti daima aynı büyüklüktedir
- C) Yer şekilleri tüm ülkede eşitlenir
- D) Doğal elverişsizliklere rağmen sanayi çevresinde yerel nüfus odağı oluşabilir
- E) Dağlık yerlerde insan yerleşimi hiçbir zaman kurulamaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Nüfusun mekânsal dağılışında doğal ve beşerî faktörler birlikte işler. Güçlü istihdam odağı bazı doğal sınırlara rağmen yerel yoğunlaşma oluşturabilir.
37° Kuzey ve 41° Kuzey paralelleri arasında yer alan iki merkezin yaklaşık kuzey–güney uzaklığı kaç kilometredir?
- A) 222 km
- B) 666 km
- C) 444 km
- D) 555 km
- E) 333 km
Doğru cevap: C
Çözüm: Enlem farkı 41° − 37° = 4°'dir. Bir enlem derecesi yaklaşık 111 km olduğundan iki paralel arasında yaklaşık 4 × 111 = 444 km bulunur.
Akarsu kenarındaki verimli ovada yerleşme artarken taşkın alanlarında risk büyüyorsa hangi yaklaşım doğrudur?
- A) Akarsuların bütün dünyada akışını durdurmak
- B) Bütün ovaları insan yerleşimine mutlak kapatmak
- C) Sadece yerel saat hesabına bakmak
- D) Verimli arazi avantajı ile taşkın riskini birlikte değerlendirerek yerleşimi planlamak
- E) Taşkın riskini tamamen yok saymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Yerleşmenin gelişiminde su ve verimli toprak avantaj sağlayabilir; ancak taşkın riski de göz önüne alınmalı ve güvenli alan kullanımı planlanmalıdır.
A limanına yılda 5 milyon ton, B limanına 3 milyon ton yük gelmesi tek başına hangisini kanıtlamaz?
- A) A'daki tonajın B'ye göre daha yüksek miktar ifade ettiğini
- B) İki limanda taşınan tonajların farklı olduğunu
- C) A'nın taşınan yük tonajının daha fazla olduğunu
- D) A'daki tonajın B'den 2 milyon ton fazla olduğunu
- E) A limanında taşınan yükün parasal değerinin daha yüksek olduğunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Tonaj yükün kütlesidir, parasal değerini göstermez. B limanında daha az tonajla daha pahalı ürün taşınmış olabilir; ticaret değeri için ek bilgi gerekir.
Taze domatesi salçaya işleyen tesisin tarlalara yakın kurulması hangi ham madde özelliğinden kaynaklanır?
- A) Ürünün kolay bozulması ve hızlı işleme gereği
- B) Salçanın sadece tarlada tüketilebilmesi
- C) Domatesin hiç taşınamayan bir maden olması
- D) Domatesin raf ömrünün taşımayla sürekli artması
- E) Ürünün sınırsız sürede soğutmasız saklanabilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Taze domatesin bekleme ve taşıma süresinde kalite kaybı yaşanabilir. Hasat yerine yakın işleme, girdi kaybını ve taşıma maliyetini azaltabilir.
Türkiye'nin 36° ve 42° kuzey paralelleri arasında uzandığı kabul edilirse kuzey–güney yönündeki yaklaşık kuş uçuşu enlem mesafesi kaç kilometredir?
- A) 888 km
- B) 444 km
- C) 555 km
- D) 333 km
- E) 666 km
Doğru cevap: E
Çözüm: Enlem farkı 42° − 36° = 6°'dir. Bir enlem derecesi yaklaşık 111 km olduğundan kuzey–güney uzaklık 6 × 111 = 666 km hesaplanır.
Bir ilçe resmî olarak 'ilçe merkezi' sayılırken nüfus yoğunluğuna göre 'yoğun kent' sınıfında yer almıyorsa hangi çıkarım yapılır?
- A) Nüfus verileri yalnız doğum yerine göre toplanır
- B) Kır ve kent sınıflamaları hiçbir zaman değişemez
- C) İdari statü ile nüfus yoğunluğuna dayalı kent-kır sınıflaması farklı ölçütlere dayanır
- D) Bütün ilçe merkezlerinin nüfusu eşittir
- E) İlçe merkezinin ikamet eden nüfusu yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir yerin idari olarak ilçe merkezi olması ile yoğunluk temelli kent-kır sınıflamasında bulunduğu kategori ayrı ölçütlerdir. Soru, kullanılan tanımı ayırmayı gerektirir.
Batı Anadolu'daki Gediz Ovası ile Bozdağlar için doğru tektonik yer şekli eşleştirmesi hangisidir?
- A) Gediz Ovası graben, Bozdağlar horsttur.
- B) İkisi de yalnız rüzgâr birikimidir.
- C) İkisi de delta ovasıdır.
- D) Gediz Ovası sirk, Bozdağlar lagündür.
- E) Gediz Ovası horst, Bozdağlar grabendir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Batı Anadolu'nun kırıklı yapısında çöken bloklar graben ovaları, yükselte kalan bloklar horst dağlarıdır. Gediz graben, Bozdağlar horst örneğidir.
Zonguldak, Kırka, Divriği ve Murgul'un sırasıyla hangi madenlerle eşleştirilmesi doğrudur?
- A) Demir – linyit – taş kömürü – bor
- B) Bakır – demir – bor – linyit
- C) Taş kömürü – bor – demir – bakır
- D) Bor – taş kömürü – bakır – demir
- E) Linyit – bakır – bor – demir
Doğru cevap: C
Çözüm: Zonguldak taş kömürü, Eskişehir Kırka bor, Sivas Divriği demir, Artvin Murgul bakır yatağıyla bilinir. Yer-yatak eşleştirmesini enerji türüyle karıştırmayın.
Nüfusu 2.000.000 olan bir ilin net göçü +10.000 ise net göç hızı binde kaçtır?
- A) +20‰
- B) +2‰
- C) +10‰
- D) +50‰
- E) +5‰
Doğru cevap: E
Çözüm: Soru için net göç hızı net göçün verilen nüfusa oranının binde ifadesidir: 10.000/2.000.000×1.000=+5‰. Nüfus ve göç sayısı aynı dönem için verilmiştir.
Hidroelektrik kurulu gücü yüksek olan A tesisinin yıllık üretiminin B'den düşük kalması nasıl mümkün olabilir?
- A) Kurulu gücün kesin olarak yıllık üretime eşit olmasıyla
- B) Tüm santrallerin her gün aynı üretimi yapmasıyla
- C) A'nın kullanılabilir su akışı ve çalışma süresinin daha az olmasıyla
- D) Tesislerin kurulu gücünün enerji değil nüfus ölçmesiyle
- E) B'nin elektrik üretimini yalnız kömürle yapmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Kurulu güç anlık azami kapasiteyi, yıllık üretim ise güç ile fiilî çalışma süresini yansıtır. Kuraklık ve işletme koşulları üretimi farklılaştırabilir.
A ilinin nüfusu 900.000 ve alanı 3.000 km²; B ilinin nüfusu 500.000 ve alanı 1.000 km² ise hangi yorum doğrudur?
- A) A'nın yoğunluğu 900, B'nin 500'dür
- B) Nüfusu yüksek il her koşulda daha yoğundur
- C) B ilinin aritmetik nüfus yoğunluğu A'dan yüksektir
- D) A ve B'nin yoğunlukları eşittir
- E) A'nın alanı daha büyük olduğundan yoğunluğu zorunlu olarak fazladır
Doğru cevap: C
Çözüm: A için 900.000/3.000=300; B için 500.000/1.000=500 kişi/km² bulunur. Toplam nüfusun fazla olması tek başına yoğunluğu belirlemez.
Doğu Karadeniz'de eğimli yamaçlar, yoğun yağış ve zayıf zemin koşulları birlikte hangi doğal afetin oluşumunu kolaylaştırır?
- A) Volkanik kül yağışı
- B) Kum fırtınası
- C) Kuraklık
- D) Heyelan
- E) Gelgit taşkını
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğu Karadeniz'in eğimli topoğrafyası ve yağışlı iklimi, uygun zemin koşullarında kütle hareketleri ve heyelan tehlikesini artırır. Bu risk tek başına yağışa indirgenemez.
21 Haziran günü Türkiye'de 42° Kuzey'deki bir merkezin gündüz süresi 36° Kuzey'deki merkeze göre nasıldır?
- A) Gece ve gündüz her iki merkezde 12'şer saattir.
- B) Daha kısadır.
- C) Daha uzundur.
- D) Boylamları farklıysa her zaman daha kısadır.
- E) Tamamen eşittir.
Doğru cevap: C
Çözüm: 21 Haziran Kuzey Yarım Küre'de yaz gündönümüdür. Kuzeydeki enlemlere gidildikçe gündüz süresi artar; Türkiye'nin 42° Kuzey'indeki merkez daha uzun gündüz yaşar.
Nemli ve engebeli bir yörede evlerin tek merkezde değil tarım parselleri arasında dağılması hangi açıklamayı destekler?
- A) Yerleşme dokusunun su ve arazi kullanım koşullarına bağlı olmasını
- B) Bütün tarım parsellerinin yok edilmesini
- C) Yerleşmelerin yalnız limana kurulmasını
- D) Köy nüfusunun yalnız enleme göre hesaplanmasını
- E) Dağların kıyıya hiçbir etkisi olmamasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Dağınık yerleşme, su kaynaklarının yaygın ve tarım arazilerinin parçalı olduğu eğimli kırsal alanlarda gelişebilir. Bu özellik nüfus sayısından farklıdır.
Bir yörede turizm talebi artarken içme suyu ve atık kapasitesi yetersiz kalıyorsa hangi yatırım sırası daha savunulabilir?
- A) Atık yönetimini bütünüyle durdurmak
- B) İçme suyu talebinin artmayacağını kabul etmek
- C) Su tüketiminin sınırsız olduğu varsayımıyla tesisleri artırmak
- D) Turist sayısını tek başına çevresel başarı saymak
- E) Ziyaretçi kapasitesiyle uyumlu su, atık ve ulaşım altyapısını güçlendirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Turizm gelir sağlarken su, ulaşım ve atık altyapısı üzerindeki baskıyı da artırır. Taşıma kapasitesine uygun planlama çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliği destekler.
Dağların kıyıya paralel uzandığı bir alanda kıyı ile iç kesimler arasında kara yolu yapımının pahalılaşması öncelikle neyle açıklanır?
- A) Deniz suyunun tüm yolları taşımasıyla
- B) Kara yolunun her yerde aynı eğime sahip olmasıyla
- C) Kıyıların hiçbir yerde yerleşilmemesiyle
- D) Engebeli topografyanın geçit, tünel ve viyadük ihtiyacını artırmasıyla
- E) Dağların akarsularda debiyi kesinlikle sıfırlamasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar kıyı–iç kesim bağlantısını güçleştirebilir. Tünel, geçit ve viyadük ihtiyacı artarak ilk yatırım ve bakım maliyetlerini yükseltebilir.
Bir köyde yaz mevsiminde yaylacılık, yakın kentte ise mevsimlik turizm işçiliği görülüyorsa ortak özellik hangisidir?
- A) İkisinin de sürekli nüfus mübadelesi olması
- B) İkisinin de yalnız uluslararası öğrenci göçü olması
- C) İkisinin de nüfusu hiç hareket ettirmemesi
- D) İkisinin de zorunlu olarak dış göç olması
- E) Hareketliliğin yılın belirli dönemleriyle ilişkili olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Yaylacılık ve turizm işçiliği farklı ekonomik etkinliklere dayansa da her ikisi de yılın belirli dönemlerinde gerçekleşen geçici nüfus hareketleridir.
28° Doğu ve 38° Doğu meridyenlerindeki iki merkez için aynı anda hangisi doğrudur?
- A) 28° Doğu'daki merkezin yerel saati 40 dakika ileridir.
- B) İki merkezin yerel saatleri aynıdır.
- C) 38° Doğu'daki merkezin saati 10 dakika geridir.
- D) 28° Doğu'daki merkezin saati 20 dakika ileridir.
- E) 38° Doğu'daki merkezin yerel saati 40 dakika ileridir.
Doğru cevap: E
Çözüm: 38° – 28° = 10° boylam farkı vardır. 10 × 4 = 40 dakika eder; doğudaki merkezin yerel saati batıdakinden ileridir.
Kuzey Anadolu Fay Sistemi ve Doğu Anadolu Fay Sisteminin yatay hareket yönüne göre genel sınıflandırması hangisidir?
- A) Kuzey Anadolu sol yanal, Doğu Anadolu sağ yanaldır.
- B) İkisi de sadece volkan konilerinden oluşur.
- C) Kuzey Anadolu yalnız buzul vadisi, Doğu Anadolu yalnız delta alanıdır.
- D) Kuzey Anadolu sağ yanal, Doğu Anadolu sol yanal doğrultu atımlıdır.
- E) İkisi de yalnız dikey normal faydır.
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA'nın tektonik çalışmalarında Kuzey Anadolu Fay Sistemi sağ yanal, Doğu Anadolu Fay Sistemi sol yanal doğrultu atımlı sistemler olarak tanımlanır.